«Θαλάσσια διόδια» σε Ερυθρά Θάλασσα και Στενό του Ορμούζ: Μια νέα μορφή γεωπολιτικής ισχύος που απειλεί την παγκόσμια ναυτιλία

Η παγκόσμια ναυτιλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα και ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για τις στρατιωτικές επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, αλλά για την προσπάθεια μετατροπής δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη σε μηχανισμό πολιτικής και οικονομικής πίεσης.

Οι τελευταίες πληροφορίες από διεθνή μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι οι αντάρτες Χούθι εξετάζουν την επιβολή τελών διέλευσης στα εμπορικά πλοία που διαπλέουν το στενό Bab el-Mandeb και την Ερυθρά Θάλασσα, ακολουθώντας ουσιαστικά το μοντέλο που εφαρμόζει ήδη το Ιράν στο Στενό του Ορμούζ. Παράλληλα, αξιωματούχοι της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης εκτιμούν ότι οι Χούθι επιχειρούν να αντιγράψουν την ιρανική στρατηγική, ώστε να αποκτήσουν διαρκή έλεγχο πάνω σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου.

Εάν η εξέλιξη αυτή επιβεβαιωθεί και παγιωθεί, τότε δεν θα μιλάμε πλέον για μεμονωμένες επιθέσεις ή περιστασιακές απειλές κατά της ναυσιπλοΐας. Θα πρόκειται για μια νέα μορφή άσκησης γεωπολιτικής ισχύος, όπου ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών μετατρέπεται σε οικονομικό εργαλείο πίεσης προς τη διεθνή κοινότητα.

Το Στενό του Ορμούζ και το Bab el-Mandeb αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης του παγκόσμιου εμπορίου. Από τις περιοχές αυτές διακινείται τεράστιος όγκος πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), πρώτων υλών και εμπορευματοκιβωτίων που συνδέουν την Ασία, τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.

Η επιβολή «θαλάσσιων διοδίων» δημιουργεί μια σειρά από σοβαρές συνέπειες.

Πρώτον, αυξάνεται σημαντικά το λειτουργικό κόστος των ναυτιλιακών εταιρειών. Στα ήδη υψηλά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, στο κόστος καυσίμων και στις καθυστερήσεις προστίθεται πλέον και το ενδεχόμενο επιβολής χρηματικών τελών για τη διέλευση.

Δεύτερον, το αυξημένο κόστος μεταφέρεται αναπόφευκτα στην πραγματική οικονομία. Οι θαλάσσιες μεταφορές αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του διεθνούς εμπορίου και κάθε επιβάρυνση καταλήγει στις τιμές των προϊόντων που φθάνουν στον τελικό καταναλωτή.

Τρίτον, πολλές ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να επιλέξουν και πάλι τον περίπλου της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, προκειμένου να αποφύγουν τις περιοχές υψηλού κινδύνου. Η επιλογή αυτή αυξάνει σημαντικά τη διάρκεια του ταξιδιού, την κατανάλωση καυσίμων, τις εκπομπές ρύπων και το συνολικό μεταφορικό κόστος.

Τέταρτον, επηρεάζεται άμεσα η ενεργειακή ασφάλεια. Οποιαδήποτε διαταραχή στα δύο αυτά θαλάσσια περάσματα προκαλεί έντονες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με άμεσες συνέπειες για τις οικονομίες παγκοσμίως. Η αβεβαιότητα έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των ασφαλίστρων θαλάσσιου κινδύνου και σε νέα αναπροσαρμογή των εμπορικών διαδρομών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η διεθνής κοινότητα αρχίζει να αντιμετωπίζει το ζήτημα όχι ως μια τοπική κρίση αλλά ως απειλή για τη διεθνή ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Η πρόσφατη πρωτοβουλία για τη δημιουργία πολυεθνικής ναυτικής συμμαχίας με σκοπό την προστασία των εμπορικών θαλάσσιων οδών στην Ερυθρά Θάλασσα αποτυπώνει την αυξανόμενη ανησυχία για την ασφάλεια των θαλάσσιων συγκοινωνιών.

Από νομικής πλευράς, η επιβολή μονομερών τελών σε διεθνή στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα εγείρει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και ειδικότερα με το καθεστώς της διέλευσης διέλευσης (transit passage), το οποίο κατοχυρώνει την ελεύθερη και ανεμπόδιστη ναυσιπλοΐα στα στρατηγικά αυτά περάσματα. Η μετατροπή τους σε περιοχές οικονομικού εκβιασμού θα αποτελούσε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο προηγούμενο για το διεθνές ναυτιλιακό σύστημα.

Για την Ελλάδα, μία από τις μεγαλύτερες ναυτιλιακές δυνάμεις του κόσμου, οι εξελίξεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ένα μεγάλο μέρος του ελληνόκτητου στόλου δραστηριοποιείται στις συγκεκριμένες περιοχές, μεταφέροντας ενεργειακά προϊόντα και εμπορεύματα σε παγκόσμια κλίμακα. Κάθε αύξηση του κινδύνου επηρεάζει άμεσα την επιχειρησιακή λειτουργία των ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών, το κόστος μεταφοράς και, τελικά, την ανταγωνιστικότητα της διεθνούς ναυτιλίας.

Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο την επιβολή κάποιων νέων οικονομικών επιβαρύνσεων. Αφορά τη διατήρηση της ελευθερίας των θαλασσών, μιας θεμελιώδους αρχής πάνω στην οποία οικοδομήθηκε το σύγχρονο παγκόσμιο εμπόριο. Αν επιτραπεί η καθιέρωση «θαλάσσιων διοδίων» σε δύο από τα σημαντικότερα στρατηγικά περάσματα του πλανήτη, τότε ανοίγει ο δρόμος για μια νέα εποχή, όπου η γεωπολιτική ισχύς θα ασκείται όχι μόνο με στρατιωτικά μέσα αλλά και μέσω του ελέγχου της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας.

Διαβάστε επίσης:

Stealth Maritime (Χάρης Βαφειάς): Παρήγγειλε άλλα δύο πλοία MR και ναυπηγεί συνολικά 15 πλοία αξίας 1,3 δισ. δολάρια

Navios (Αγγελική Φράγκου): Θα δώσει μέρισμα 0,06 δολάρια

Drewry: Συνέχισαν την πτωτική τάση κατά 3% οι τιμές στη διακίνηση κοντέινερ