Μανώλης Κουτουλάκης: Με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική τα νησιά δεν αποτελούν απλώς μια γεωγραφική ιδιαιτερότητα, αλλά έναν ιδιαίτερο χώρο πολιτικής, με δικές του ανάγκες, προκλήσεις και δυνατότητες

Την βαθύτατη ικανοποίηση του, εκφράζει ο μέχρι πρότινος γενικός γραμματέας Νησιωτικής Πολιτικής, του υπουργού Ναυτιλίας, και σήμερα γενικός γραμματέας Ναυτιλίας και Λιμένων, Μανώλης Κουτουλάκης, για την δημοσίευση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά.

Σε δήλωση του τονίζει ότι «η δημοσίευση της πρώτης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά, όχι μόνο γιατί αποτελεί μια σημαντική ευρωπαϊκή εξέλιξη για τις νησιωτικές κοινωνίες, αλλά γιατί συμπυκνώνει χρόνια προσπαθειών, συνεργασιών και κοινών διεκδικήσεων ανθρώπων που πίστεψαν ότι τα νησιά αξίζουν να ακούγονται πιο δυνατά στην Ευρώπη» και στη συνέχεια προσθέτει:

«Με αφορμή αυτή την εξέλιξη, καταγράφω κάποιες σκέψεις για όσα πετύχαμε, για όσα απομένουν να γίνουν και για το πώς η θάλασσα, τα νησιά και οι άνθρωποί τους συνεχίζουν να διαμορφώνουν το μέλλον της χώρας μας. Θα αφήσω τα συναισθήματα να συνοδεύσουν τη σκέψη και όχι να την καθοδηγήσουν.

Η 10η Ιουνίου 2026 πιστεύω ότι θα καταγραφεί ως μια σημαντική στιγμή για τη θεσμική πορεία της νησιωτικότητας στην Ευρώπη. Ως η ημέρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνώρισε ότι τα νησιά δεν αποτελούν απλώς μια γεωγραφική ιδιαιτερότητα, αλλά έναν ιδιαίτερο χώρο πολιτικής, με δικές του ανάγκες, προκλήσεις και δυνατότητες.

Σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ταχύτητα και συχνά με όρους που υπερβαίνουν το μέγεθος και τη φωνή των μικρών κοινωνιών, τα νησιά μπορεί να φαίνονται μικρά. Για εμάς όμως, τους ανθρώπους που ζούμε, εργαζόμαστε και δημιουργούμε σε αυτά, είναι ολόκληρος ο κόσμος μας».

Ο Μανώλης Κουτουλάκης, τονίζει επίσης ότι η δημοσίευση της πρώτης Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά αποτελεί μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες και επισημαίνει ότι η Ελλάδα συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωσή της, αναδεικνύοντας τις πραγματικές προκλήσεις της νησιωτικότητας: το αυξημένο κόστος διαβίωσης και παραγωγής, τη συνδεσιμότητα, την ενεργειακή μετάβαση, τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, τη δημογραφική ανθεκτικότητα και την ποιότητα ζωής των νησιωτικών κοινωνιών.

«Η συμβολή αυτή, συνεχίζει ο Μανώλης Κουτουλάκης, δεν περιορίστηκε στην κατάθεση θέσεων», αλλά αποτέλεσε προϊόν μιας συστηματικής προσπάθειας θεσμικής παρουσίας, συνεργασιών και προγραμματικής διπλωματίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μιας διαδικασίας στην οποία το ιδεατό δεν ταυτίζεται πάντοτε με το εφικτό, αλλά όπου η πρόοδος μετριέται από την ικανότητα να μετατρέπεις τις ανάγκες σε πολιτικές και τις ιδέες σε κοινά αποδεκτές προτεραιότητες».

Επίσης, ο Μανώλης Κουτουλάκης, τονίζει:

«Στη διαμόρφωση των ελληνικών θέσεων συνέβαλαν φορείς της αυτοδιοίκησης, ακαδημαϊκά ιδρύματα, ερευνητικοί οργανισμοί, κοινωνικοί εταίροι και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών. Η μελέτη των προτάσεων και των σχολίων τους απέδειξε ότι, παρά τις επιμέρους διαφορές, υπήρχε αξιοσημείωτη σύγκλιση ως προς τα ζητήματα που έπρεπε να τεθούν στην ευρωπαϊκή ατζέντα. Αυτή είναι η ουσία της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και της συμμετοχικής διακυβέρνησης.

Θα είμαι ειλικρινής. Οι δεκαοκτώ σελίδες της Ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν μπορούν να αποτυπώσουν πλήρως τις χιλιάδες σελίδες προτάσεων και τεκμηρίωσης που κατατέθηκαν από περισσότερους από 435 φορείς και πρόσωπα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ωστόσο, το κείμενο αυτό έχει ιδιαίτερη αξία.

Πρώτον, γιατί είναι η πρώτη φορά που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να συγκροτήσει μια ενιαία στρατηγική προσέγγιση για τις νησιωτικές περιοχές. Το άρθρο 174 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούσε διαχρονικά τη θεσμική αναφορά για τη νησιωτικότητα. Σήμερα βλέπουμε για πρώτη φορά μια προσπάθεια μετάφρασης αυτής της συνταγματικής πρόβλεψης σε ένα συνεκτικό πολιτικό πλαίσιο.

Δεύτερον, γιατί η Ελλάδα διαδραμάτισε ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση συμμαχιών και κοινών θέσεων με άλλα κράτη-μέλη και ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Τρίτον, γιατί αναγνωρίζονται πλέον ρητά έννοιες όπως το «κόστος της νησιωτικότητας» και η «πολλαπλή νησιωτικότητα», δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για περισσότερο στοχευμένες πολιτικές τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Τέταρτον, γιατί το κείμενο λειτουργεί ως ένα πρακτικό πλαίσιο αναφοράς για τις κυβερνήσεις, συγκεντρώνοντας εργαλεία, κατευθύνσεις και καλές πρακτικές που μπορούν να αξιοποιηθούν άμεσα.

Και πέμπτον, γιατί, ακόμη και χωρίς άμεσες χρηματοδοτικές δεσμεύσεις, δημιουργεί το πολιτικό και θεσμικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορούν να στηριχθούν οι διεκδικήσεις της επόμενης περιόδου.

Η Ευρώπη παραμένει ένα μοναδικό εγχείρημα σύνθεσης διαφορετικών συμφερόντων, προτεραιοτήτων και εθνικών αφετηριών. Αυτό που τη διατηρεί ενωμένη είναι η δυνατότητα να συγκλίνει σε κοινούς στόχους. Και αυτό ακριβώς συνέβη στην περίπτωση των νησιών.

Προσωπικά αισθάνομαι υπερηφάνεια γιατί μου δόθηκε η ευκαιρία να υπηρετώ τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής σε μια περίοδο κατά την οποία η νησιωτικότητα άρχισε να αποκτά μεγαλύτερη θεσμική αναγνώριση και πολιτική βαρύτητα.

Η διαδρομή αυτή δεν ξεκίνησε σήμερα. Ξεκίνησε πριν από σαράντα χρόνια, όταν η ελληνική πολιτεία επέλεξε συνειδητά να αποκτήσει μια ξεχωριστή κυβερνητική δομή για το Αιγαίο και τα νησιά. Από τότε μέχρι σήμερα, πολλοί άνθρωποι, διαφορετικών πολιτικών αφετηριών, συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας εθνικής πολιτικής για τη νησιωτικότητα. Η συνεισφορά τους αξίζει σεβασμό και αναγνώριση.

Στους ανθρώπους της γενιάς μου θα ήθελα να πω κάτι απλό.

Να πιστεύετε στις ιδέες που υπηρετείτε. Να επενδύετε στη γνώση. Να μην φοβάστε την αλήθεια των δεδομένων και την αξία της συνεργασίας.

Περπατήσαμε πολλά χιλιόμετρα, διανύσαμε πολλά ναυτικά μίλια, αφιερώσαμε αμέτρητες ώρες σε συζητήσεις και διαβουλεύσεις, συνεργαστήκαμε με ανθρώπους και θεσμούς που μέχρι πρόσφατα δεν συνομιλούσαν συστηματικά μεταξύ τους και προσπαθήσαμε να προετοιμάσουμε τα νησιά μας για τις προκλήσεις που έρχονται.

Δεν τα πετύχαμε όλα. Αλλά καταφέραμε να κάνουμε ένα σημαντικό βήμα μπροστά.

Έχουμε θωρακίσει και εξελίσσουμε το νέο ρόλο της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιώτικης Πολιτικής και του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, ώστε να μπορεί να ασκήσει – ανεξαρτήτως προσώπων και συγκυριών – μια αποστολή, ουσιαστικής «θεσμικής συνηγορίας» με εργαλεία και δεδομένα. Στο Σχέδιο Δράσης του 2025 και του 2026, που έχει ενσωματωθεί στο Ενοποιημένο Σχέδιο Κυβερνητικής Πολιτικής που ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο, αλλά και στο πλαίσιο της συνεργασίας της ΓΓΑΙΝΠ με τον ΟΟΣΑ και την Προεδρία της Κυβέρνησης, θέσαμε υψηλά τον πήχυ. Συνεργαζόμενοι με επιστημονικούς φορείς όπως το ΚΕΠΕ και το ΕΚΚΕ για το island proofing και τη δημιουργία ειδικού εργαλείου αξιολόγησης κοινωνικό/οικονομικου αντίκτυπου κρίσιμων πολιτικών και έργων στα νησιά, ώστε κάθε πολιτική και κάθε πρόγραμμα χρηματοδότηση να ενσωματώνει τη σωστή ισορροπία με νησιωτικό πρόσημο (εξελίσσοντας τη ρήτρα νησιωτικότητας).

Η θάλασσα, οι μεταφορές, η ναυτιλία, η ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα του νησιωτικού χώρου δεν αποτελούν διακριτές πολιτικές. Συνθέτουν ένα ενιαίο πεδίο ευθύνης και προοπτικής για τη χώρα.

Η νησιωτικότητα δεν είναι μια ειδική πολιτική για λίγους. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να αντιλαμβανόμαστε τον χώρο, την ανάπτυξη, τη συνοχή και την ίδια την έννοια της ισότητας των ευκαιριών και του δικαιώματος της «παραμονής» στα νησιά.

Γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά δεν αποτελεί το τέλος μιας διαδρομής. Είναι η αφετηρία ενός νέου κύκλου διεκδικήσεων, συνεργασιών και πολιτικών επιλογών που θα κριθούν τα επόμενα χρόνια, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη.

Όσα κατακτήθηκαν μέχρι σήμερα δεν ανήκουν σε πρόσωπα. Ανήκουν σε μια μεγάλη συλλογική προσπάθεια ανθρώπων της αυτοδιοίκησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της κοινωνίας των πολιτών, των νησιωτικών φορέων και της δημόσιας διοίκησης, που πίστεψαν ότι τα νησιά πρέπει να συμμετέχουν ισότιμα στον σχεδιασμό του μέλλοντος.

Και αυτό το μέλλον παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με τη θάλασσα. Με τις συνδέσεις που ενώνουν τους ανθρώπους. Με τα λιμάνια που αποτελούν πύλες ανάπτυξης και συνοχής. Με τη ναυτιλία που διαχρονικά υπήρξε δύναμη προόδου για τη χώρα. Με μια Ελλάδα που οφείλει να βλέπει το Αιγαίο και τον νησιωτικό χώρο όχι ως σύνορο, αλλά ως κέντρο δημιουργίας, εξωστρέφειας και προοπτικής.

Εμείς οι νησιώτες το γνωρίζουμε καλά.

Τίποτα δεν χαρίζεται. Όλα κατακτώνται με επιμονή, σχέδιο και πίστη σε μια ιδέα.

Και η ιδέα της χωρικής δικαιοσύνης για τα νησιά μας παραμένει περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.

Διαβάστε επίσης

Ανάσα για τις αγορές ενέργειας: Πρώτο δεξαμενόπλοιο LNG κινείται προς τα Στενά του Ορμούζ

Τζιανλουίτζι Απόντε: Ο κορυφαίος εφοπλιστής στον κόσμο με πάνω από 1.000 πλοία, αεροπλάνα, τρένα, ιδιωτικά νησιά, 200.000 υπαλλήλους και 675 γραφεία σε 155 χώρες

Fast Ferries: Παρέμβαση στην Επιτροπή Ανταγωνισμού