Δημόσια έργα: Τέλος στην κυριαρχία της χαμηλότερης τιμής φέρνει η πρόταση της Κομισιόν

Νέα δεδομένα στις δημόσιες συμβάσεις και, κατ’ επέκταση, στην αγορά των κατασκευών φέρνει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για νέο κανονισμό (Public Procurement Act), ο οποίος αλλάζει τους όρους με τους οποίους θα ανατίθενται τα δημόσια έργα στην Ευρώπη.

Η χαμηλότερη τιμή (και άρα και η μεγαλύτερη έκπτωση) παύει να αποτελεί το κυρίαρχο κριτήριο, καθώς ποιότητα, βιωσιμότητα, ανθεκτικότητα και άλλες παράμετροι αποκτούν μεγαλύτερο βάρος στην επιλογή του αναδόχου. Οι εκπρόσωποι του κατασκευαστικού και μελετητικού κλάδου βλέπουν θετικά την καθιέρωση πιο ενιαίων ευρωπαϊκών κανόνων, αλλά προειδοποιούν για τον κίνδυνο υποκειμενικών αξιολογήσεων.

Πρόκειται για μια αγορά που αντιστοιχεί περίπου στο 15% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και καλύπτει από κατασκευές, μεταφορές και ενεργειακά συστήματα έως σχολεία και υπηρεσίες υγείας.

Η βασική αλλαγή είναι ότι οι τρεις υφιστάμενες ευρωπαϊκές οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις προτείνεται να ενοποιηθούν σε έναν ενιαίο και άμεσα εφαρμοστέο κανονισμό. Στόχος είναι να περιοριστούν οι διαφορετικές εθνικές εφαρμογές και να υπάρχουν πιο κοινοί κανόνες σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σε αυτό ακριβώς στάθηκε ο πρόεδρος του ΣΑΤΕ, Ζαχαρίας Αθουσάκης, ο οποίος βλέπει θετικά τη μετάβαση από τις οδηγίες στον κανονισμό. Όπως εξήγησε, μέχρι σήμερα τα κράτη είχαν μεγαλύτερα περιθώρια ως προς τον τρόπο με τον οποίο ενσωμάτωναν τις ευρωπαϊκές Οδηγίες στις εθνικές νομοθεσίες τους, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται αποκλίσεις.

Με τον κανονισμό, όπως σημείωσε, οι κανόνες γίνονται πιο αυστηροί και περισσότερο ενιαίοι για όλους.

Από τη χαμηλότερη τιμή στην καλύτερη σχέση τιμής-ποιότητας

Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές για τις κατασκευαστικές επιχειρήσεις αφορά, όμως, τον τρόπο με τον οποίο θα επιλέγεται ο ανάδοχος.

Μέχρι σήμερα η οικονομική προσφορά και η έκπτωση έχουν καθοριστική σημασία στους διαγωνισμούς. Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από τη λογική της χαμηλότερης τιμής στη βέλτιστη σχέση τιμής-ποιότητας.

Και εδώ τα επίσημα στοιχεία της Κομισιόν είναι συγκεκριμένα: η πρόταση προβλέπει ότι τα ποιοτικά κριτήρια θα έχουν κατ’ αρχήν βαρύτητα τουλάχιστον 30%, ενώ στις συμβάσεις υψηλής έντασης εργασίας το ποσοστό ανεβαίνει στο 50%. Οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει να εξετάζουν, εκτός από την τιμή, την ποιότητα, περιβαλλοντικές και κοινωνικές παραμέτρους, την καινοτομία, την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα.

Αυτό ακριβώς είναι και το σημείο που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό στον Αθουσάκη.

Ο πρόεδρος του ΣΑΤΕ δεν διαφωνεί με την εισαγωγή ποιοτικών κριτηρίων. Φοβάται, όμως, ότι η μεγαλύτερη ελευθερία αξιολόγησης μπορεί να δημιουργήσει περιθώρια υποκειμενικότητας στις αναθέσεις.

Γι’ αυτό και υποστηρίζει ότι τα κριτήρια πρέπει να είναι όσο γίνεται πιο αντικειμενικά. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, θα προτιμούσε κριτήρια τύπου «on-off»: ο οικονομικός φορέας είτε πληροί μια συγκεκριμένη απαίτηση είτε δεν την πληροί.

Η ανησυχία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς, σύμφωνα με την επίσημη πρόταση της Επιτροπής, οι αναθέτουσες αρχές θα έχουν διακριτική ευχέρεια ως προς τα κριτήρια ποιότητας που θα εφαρμόζουν και τη βαρύτητα που θα δίνουν σε αυτά.

Κουβουκλιώτης: Η Ευρώπη προχωρά, η Ελλάδα ακόμη κλείνει εκκρεμότητες

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της ΠΕΣΕΔΕ, Φώτιος Κουβουκλιώτης, έβαλε στο τραπέζι μια άλλη διάσταση: η Ευρώπη προχωρά ήδη στο επόμενο μοντέλο δημοσίων συμβάσεων, την ώρα που η Ελλάδα, όπως υποστηρίζει, δεν έχει ακόμη αντιμετωπίσει όλες τις εκκρεμότητες του προηγούμενου.

Αναφέρθηκε ειδικότερα στον ν. 4412/2016, σημειώνοντας ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ατέλειες, αποφάσεις και ρυθμίσεις που δεν ολοκληρώθηκαν.

Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν επιχειρεί να απλοποιήσει σημαντικά το νέο σύστημα. Η επίσημη πρόταση προβλέπει τρεις βασικές διαδικασίες αντί για πέντε σήμερα, μεγαλύτερη δυνατότητα διαπραγμάτευσης και ειδική διαδικασία για καινοτόμες λύσεις.

Η Επιτροπή υπολογίζει μάλιστα ότι από τη μείωση της γραφειοκρατίας μπορεί να προκύψει εξοικονόμηση διοικητικού κόστους περίπου 649 εκατ. ευρώ τον χρόνο για δημόσιους φορείς και επιχειρήσεις.

«Φωτογραφικές» διακηρύξεις

Το μεγαλύτερο «αγκάθι» που βλέπει ο κ. Κουβουκλιώτης βρίσκεται στους πρόσθετους όρους που μπορούν να εισάγονται στους διαγωνισμούς.

Ο πρόεδρος της ΠΕΣΕΔΕ έκανε λόγο για «φωτογραφικές» διακηρύξεις, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες οι αναθέτουσες αρχές προσθέτουν τόσο ειδικά ή υπερβολικά κριτήρια, ώστε τελικά να περιορίζεται ο αριθμός των επιχειρήσεων που μπορούν να συμμετάσχουν.

Ανέφερε ακόμη περιπτώσεις διακηρύξεων που περιλαμβάνουν απαιτήσεις για προϊόντα τα οποία καλύπτονται από συγκεκριμένα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, με αποτέλεσμα, όπως υποστήριξε, να περιορίζεται στην πράξη ο ανταγωνισμός.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση του νέου συστήματος: όσο περισσότερη σημασία αποκτούν τα ποιοτικά κριτήρια, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά και ο τρόπος με τον οποίο αυτά θα διατυπώνονται στις διακηρύξεις.

Ντούλης: Αλλάζει ο ίδιος ο τρόπος που φτιάχνουμε τα έργα

Για τον πρόεδρο του ΣΕΓΜ, Γεώργιο Ντούλη, πάντως, η αλλαγή δεν σταματά στον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται ένας διαγωνισμός.

Αφορά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και κατασκευάζονται τα έργα.

Όπως εξήγησε, ο σχεδιασμός θα πρέπει πλέον να εξετάζει το έργο σε ολόκληρη τη διάρκεια ζωής του: πόσα και ποια υλικά θα χρησιμοποιηθούν, από πού προέρχονται, πόση ενέργεια απαιτείται για την παραγωγή και τη μεταφορά τους, πόσο συχνά θα χρειάζεται συντήρηση, πόσα χρόνια θα διαρκέσει το έργο και τι θα συμβεί με τα υλικά όταν φτάσει η στιγμή της ανακατασκευής ή της αποδόμησής του.

Έτσι, η φθηνότερη λύση κατά την κατασκευή δεν θα είναι απαραίτητα και η οικονομικότερη λύση συνολικά.

Ένα έργο μπορεί να κοστίζει περισσότερο στην αρχή, αλλά να έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, μικρότερες ανάγκες συντήρησης και χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Σε αυτή τη λογική εντάσσονται και όσα προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση για μεγαλύτερη βαρύτητα σε περιβαλλοντικές παραμέτρους, καινοτομία, ασφάλεια και ανθεκτικότητα κατά την ανάθεση των συμβάσεων.

Ο Ντούλης δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στο ανθρακικό αποτύπωμα των υλικών, υποστηρίζοντας ότι μελετητές και κατασκευαστές θα πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους αξιόπιστα και πιστοποιημένα στοιχεία για τα υλικά που χρησιμοποιούν.

Ευρωπαϊκή προτίμηση και τρίτες χώρες

Μία ακόμη αλλαγή που επισήμαναν οι εκπρόσωποι του κλάδου αφορά τη σχέση της ευρωπαϊκής αγοράς με τις τρίτες χώρες.

Τόσο ο Αθουσάκης όσο και ο Κουβουκλιώτης αναφέρθηκαν στην ανάγκη μεγαλύτερης αμοιβαιότητας και περιορισμού της εξάρτησης της Ευρώπης από τρίτες χώρες.

Και αυτό αποτυπώνεται στην επίσημη πρόταση της Επιτροπής, η οποία εισάγει ένα οριζόντιο πλαίσιο «ευρωπαϊκής προτίμησης» στις δημόσιες συμβάσεις.

Η Κομισιόν προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη δυνατότητα περιορισμών όταν μια τρίτη χώρα δεν προσφέρει δίκαιη πρόσβαση στην αγορά της στους ευρωπαϊκούς οικονομικούς φορείς ή όταν υπάρχουν κίνδυνοι εξάρτησης για την ασφάλεια του εφοδιασμού.

Το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί επίσης να κάνει τους διαγωνισμούς περισσότερο ψηφιακούς και λιγότερο γραφειοκρατικούς.

Προβλέπεται η δημιουργία μιας ενιαίας ψηφιακής αγοράς δημοσίων συμβάσεων, με διασυνδεδεμένες πλατφόρμες των κρατών-μελών.

Μια επιχείρηση θα μπορεί έτσι να συμμετέχει σε διαδικασίες και να καταθέτει προσφορές σε ολόκληρη την ΕΕ μέσω των συνδεδεμένων συστημάτων, ενώ με την αρχή «μόνον άπαξ» δεν θα χρειάζεται να υποβάλλει επανειλημμένα τις ίδιες πληροφορίες και τα ίδια έγγραφα.

Διαβάστε επίσης:

Ο πόλεμος εκτοξεύει την τιμή της ασφάλτου – Σήμα κινδύνου από τους εργολάβους

«Καμπανάκι» από εργολάβους σε δημόσια έργα: Ζητούν άμεσα μέτρα λόγω της εκτόξευσης του κόστους των υλικών – Η επιστολή τους