Κάθετος Διάδρομος: Κερδήθηκε η πρώτη μάχη για την καθιέρωσή του – Νέα εποχή για συμφωνίες LNG και ο ρόλος του Εξάρχου

Συγκεκριμένα, οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) θα προσφέρουν για πρώτη φορά το πλήρες φάσμα προϊόντων δυναμικότητας σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση, ξεκινώντας από το έτος φυσικού αερίου 2026-2027 (26 Οκτωβρίου) σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική τιμολόγηση. Αυτή η προσέγγιση τιμολόγησης αυξάνει σημαντικά την ελκυστικότητα των προσφερόμενων προϊόντων, παρέχοντας παράλληλα στους χρήστες βελτιωμένη ορατότητα κόστους και τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου ενεργειακού σχεδιασμού.

Τα νέα αυτά δεδομένα αναμένεται να φέρουν περισσότερες συμφωνίες με χώρες της περιοχής, για εισαγωγή LNG από τον Κάθετο Διάδρομο, και τους επόμενους μήνες, καθώς θα προετοιμάζονται τα νέα προϊόντα διευκολύνεται η σύναψη περισσότερων μακροπρόθεσμων συμφωνιών.

Το ξεμπλοκάρισμα του Κάθετου Διαδρόμου γίνεται σε μια συγκυρία που το άνοιγμα νέων διαδρομών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη είναι ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια των κρατών μελών.

Ο Πόλεμος στο Ιράν δημιουργεί μεγάλη αβεβαιότητα για την επάρκεια αερίου και τις τιμές και γίνεται κρίσιμο οι ευρωπαϊκές εταιρίες να εξασφαλίσουν έγκαιρα ποσότητες και τιμές με μακροπρόθεσμες συμφωνίες για αμερικανικό LNG, αφού το πρόβλημα εφοδιασμού από το Κατάρ, δημιουργεί μια νέα μεγάλη ζήτηση για πηγές εφοδιασμού εκτός της Μέσης Ανατολής.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Κάθετος Διάδρομος γίνεται απαραίτητος ήδη από τώρα και όχι μόνο μετά το 2028 για την υποκατάσταση των ρωσικών ροών.

Ο ΑΚΤΩΡ και ειδικότερα ο Αλέξανδρος Εξάρχου, εδώ και μήνες, έδωσε πρώτος ψήφο εμπιστοσύνης στον Κάθετο Διάδρομο και εξασφάλισε συμφωνίες για εξαγωγές LNG στις χώρες Ουκρανία, Ρουμανία, Αλβανία, Βουλγαρία και Βοσνία – Ερζεγοβίνη.

Μέχρι σήμερα όμως ο Κάθετος Διάδρομος λειτουργούσε με προβλήματα: με ρυθμιστική εξαίρεση, με κατακερματισμένο σύστημα χρεώσεων ανά χώρα – το λεγόμενο pancaking και προσφέρει μόνο, βραχυχρόνια προϊόντων (monthly ή ad hoc «routes» Route 1,2 3), με αποτέλεσμα χαμηλό εμπορικό ενδιαφέρον και σε δημοπρασίες με περιορισμένη ή μηδενική συμμετοχή.

Τώρα όμως ανοίγει ο δρόμος για να λυθούν αυτά τα προβλήματα, κάτι που θα φανεί στην πορεία των συμφωνιών και ακολούθως και των δημοπρασιών που θα γίνουν στο έτος φυσικού αερίου 2026-2027, όταν θα εφαρμοστεί η νέα μεθοδολογία, ανοίγοντας το δρόμο για ανταγωνιστικές τιμές.

Ο ρόλος του ομίλου ΑΚΤΩΡ και του Αλέξανδρου Εξάρχου, αναμένεται να είναι σημαντικός και τους μήνες που θα ακολουθήσουν και το επόμενο στοίχημα είναι να εξασφαλίσει νέες συμφωνίες αξιοποιώντας τους νέους ευνοϊκούς όρους που αναμένεται να προσφερθούν. Μπροστά μας είναι και οι επόμενες προκλήσεις που θα καθορίσουν την επιτυχία του εγχειρήματος, έργα υποδομής και ζήτηση από τις χώρες της περιοχής.

Όπως έχει δηλώσει ο Αλέξανδρος Εξάρχου, που με κάθε τρόπο πίστεψε και υποστήριξε την προσπάθεια αυτή, η επιτυχία του έργου δεν είναι δεδομένη. Ο διάδρομος χαρακτηρίζεται ως «φιλόδοξος αλλά απαιτητικός», καθώς απαιτεί μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας, επενδύσεις σε υποδομές και κυρίως εμπορική ζήτηση για να γίνει βιώσιμος. Πρέπει να στηριχθεί σε πραγματικές ροές φυσικού αερίου και συμφωνίες αγοράς, ώστε πραγματικά να ενισχύσει την εξωστρέφεια και τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. Αν το στοίχημα αυτό κερδηθεί η Ελλάδα θα έχει κεντρική θέση στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική για την περιοχή, και θα μετατραπεί σε ενεργειακό hub με περιφερειακή επιρροή, αξιοποιώντας τις υποδομές LNG, τις διασυνδέσεις και τη γεωγραφική της θέση για να παίξει πιο ενεργό ρόλο στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.

Τα επόμενα βήματα

Για τη μεταβατική περίοδο μέχρι την πλήρη εφαρμογή των νέων προϊόντων, οι Διαχειριστές θα υποβάλουν αίτημα στις αρμόδιες εθνικές ρυθμιστικές αρχές για την παράταση της διαθεσιμότητας των υφιστάμενων προϊόντων έως τον Οκτώβριο του 2026, υποστηρίζοντας την ασφάλεια εφοδιασμού της Ουκρανίας κατά τη μεταβατική φάση.

Η νέα μεθοδολογία για τον καθορισμό των τελών που  συμφωνήθηκε κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την παρουσία του ACER και των αντίστοιχων Εθνικών Ρυθμιστικών Αρχών, καταλήγει σε νέα ανταγωνιστικά τέλη, μόνιμα χωρίς εκπτώσεις που θα μειώσουν το κόστος του Κάθετου Διαδρόμου ώστε να είναι ανταγωνιστικός και ελκυστικός.

Επίσης, είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με το κεκτημένο της ΕΕ. Η συμφωνία σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια μακροπρόθεσμη λύση, πλήρως συμβατή με τους Κανονισμούς της ΕΕ, με ένα διαφανές πλαίσιο τιμολόγησης σε όλο το μήκος του Διαδρόμου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Κανονισμού 2017/460 της ΕΕ. Η συμφωνημένη εμπορική προσέγγιση εισάγει νέα τιμολόγια που καθιστούν τον Κάθετο Διάδρομο μια εξαιρετικά ανταγωνιστική και στρατηγική ενεργειακή αρτηρία για τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή για την ενεργειακή ασφάλεια της ηπείρου.

Συγκεκριμένα, οι Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) θα προσφέρουν για πρώτη φορά το πλήρες φάσμα προϊόντων δυναμικότητας σε ημερήσια, μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια βάση, ξεκινώντας από το έτος φυσικού αερίου 2026-2027 (26 Οκτωβρίου) σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική τιμολόγηση. Αυτή η προσέγγιση τιμολόγησης αυξάνει σημαντικά την ελκυστικότητα των προσφερόμενων προϊόντων, παρέχοντας παράλληλα στους χρήστες βελτιωμένη ορατότητα κόστους και τη δυνατότητα μακροπρόθεσμου ενεργειακού σχεδιασμού.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Κάθετος Διάδρομος εδραιώνεται ως κρίσιμη οδός ενεργειακού εφοδιασμού για την περιοχή και ως ζωτικό εργαλείο για την ενίσχυση της διαφοροποίησης και της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης.