Το φετινό Μπαϊράμ, που αρχίζει με τη δύση του ηλίου της Παρασκευής, συνοδεύεται από τον φόβο για τη συστημική κατάρρευση της ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.

Εκατομμύρια άνθρωποι θα γιορτάσουν αυτήν την μουσουλμανική γιορτή -που έχει κάποια κοινά χαρακτηριστικά με την γιορτή των Ευχαριστιών στις ΗΠΑ-,  σε καταφύγια χωρίς ρεύμα και με τον φόβο γενικευμένης ανάφλεξης. Για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι θαλάσσιες εμπορικές οδοί είναι τόσο έντονα και άμεσα μπλοκαρισμένες από μια πολεμική σύρραξη αυτού του μεγέθους. Μια ανάφλεξη που δεν περιορίζεται στα σύνορα μιας ή δύο χωρών αλλά επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα από τον Ινδικό Ωκεανό μέχρι τη Μεσόγειο, αναγκάζοντας χώρες όπως η Ιαπωνία να εμπλακούν σε μια κρίση χιλιάδες μίλια μακριά από τα δικά τους εδάφη.

1

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα άνευ προηγουμένου ενεργειακό σοκ, καθώς η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή εισήλθε σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση. Μετά την επιβεβαίωση ότι ιρανικοί πύραυλοι προκάλεσαν «εκτεταμένες ζημιές» στο γιγαντιαίο συγκρότημα υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Ρας Λαφάν του Κατάρ, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτοξεύθηκαν, προκαλώντας ταυτόχρονη κατάρρευση στις διεθνείς χρηματαγορές. Οι Financial Times και το Bloomberg κάνουν λόγο για ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ που μπορεί να οδηγήσει την υφήλιο σε οικονομικό Αρμαγεδδώνα, ενώ υπό το βάρος των απειλών Τραμπ, Ιαπωνία και Ευρωπαίοι δείχνουν πλέον διατεθειμένοι να συμβάλουν στην ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ.

Η οικονομική επίθεση και η κατάρρευση του ενεργειακού χάρτη

Το σκηνικό της νέας κρίσης στήθηκε όταν το Ιράν απάντησε σε ισραηλινό πλήγμα στο δικό του γιγαντιαίο κοίτασμα του South Pars. Στόχος, αυτή τη φορά, δεν ήταν μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αλλά η καρδιά της παγκόσμιας αγοράς φυσικού αερίου. Η ιρανική επίθεση με πέντε βαλλιστικούς πυραύλους έπληξε το Ρας Λαφάν, ένα βιομηχανικό συγκρότημα 295 τετραγωνικών χιλιομέτρων, 80 χιλιόμετρα βόρεια της Ντόχα, όπου στεγάζεται το μεγαλύτερο εργοστάσιο υγροποίησης φυσικού αερίου στον κόσμο. Η κρατική εταιρεία QatarEnergy επιβεβαίωσε ότι οι ζημιές είναι εκτεταμένες και οι φωτιές που προκλήθηκαν οδήγησαν σε παύση των βασικών λειτουργιών .

Η σημασία του πλήγματος είναι τεράστια. Το Κατάρ είναι υπεύθυνο για περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG . Όπως σημειώνει η ING, οι επιπτώσεις δεν αφορούν πλέον μόνο την διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά τη φυσική καταστροφή των υποδομών παραγωγής. Ο διευθύνων σύμβουλος της QatarEnergy, Σάαντ αλ-Καάμπι, δήλωσε ότι οι πληγείσες εγκαταστάσεις στο Ρας Λαφάν θα χρειαστούν τρία έως πέντε χρόνια για να επισκευαστούν πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και αν σταματήσουν οι εχθροπραξίες αύριο, η αγορά LNG θα παραμείνει για χρόνια χωρίς το ένα πέμπτο της προσφοράς της. Η κρατική εταιρεία QatarEnergy ανακοίνωσε την ενεργοποίηση της ρήτρας ανωτέρας βίας (Force Majeure), η οποία για μια ακόμη φορά σε αυτήν την κρίση ακυρώνει την υποχρέωση παράδοσης φορτίων υγροποιημένου φυσικού σε 4 χώρες: Ιταλία, Βέλγιο, Νότια Κορέα και Κίνα.

Το εύρος των ιρανικών πληγμάτων

Τα ιρανικά πλήγματα δεν περιορίστηκαν στο Κατάρ, αλλά εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη την περιφέρεια του Κόλπου, βάζοντας στο στόχαστρο την καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής υποδομή. Στη Σαουδική Αραβία, το διυλιστήριο Samref κοντά στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασας επλήγη από drone, ενώ η αεράμυνα της χώρας αναχαίτισε δεκάδες drones και πυραύλους που κατευθύνονταν προς το Ριάντ και την Ανατολική Επαρχία.

Ειδικά το χτύπημα στο Γιανμπού είχε στόχο την ακύρωση μιας εναλλακτικής διαδρομής για φορτία καυσίμων, που παρακάμπτει τα στενά του Ορμούζ. Δύο ιρανικοί πύραυλοι που κατευθύνονταν σε διυλιστήρια της χώρας αναχαιτίστηκαν από το ελληνικής σύνθεσης αντιαεροπορικό σύστημα Patriot που σταθμεύει στη Σαουδική Αραβία από το 2021, στο πλαίσιο διμερούς αμυντικής συμφωνίας, με αποστολή την προστασία των εγκαταστάσεων της ARAMCO και άλλων κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δέχθηκαν πολλαπλά πλήγματα: οι εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο Χαμπσάν και το πετρελαϊκό πεδίο Μπαμπ ανέστειλαν τη λειτουργία τους, ενώ πυρκαγιά ξέσπασε και στο λιμάνι της Φουτζέιρα. Στο Κουβέιτ, τα διυλιστήρια Μίνα Αμπντάλα και Μίνα Αλ-Αχμάντι τυλίχθηκαν στις φλόγες από επιθέσεις με drone. Ακόμα και το Ομάν, που παραδοσιακά διατηρεί ουδέτερη στάση, δεν γλίτωσε: δύο νεκροί και τραυματίες από επίθεση με drone στη βιομηχανική περιοχή Αλ-Αουάμπι κοντά στο Σοχάρ . Το Μπαχρέιν και το Ισραήλ συμπλήρωσαν τον κατάλογο των στόχων, με την Τεχεράνη να εκτοξεύει πολλαπλά κύματα πυραύλων και drones, σε μια συντονισμένη επιχείρηση.

Η απάντηση 12 αραβικών και ισλαμικών χωρών

Απέναντι σε αυτή την άνευ προηγουμένου κλιμάκωση, οι υπουργοί Εξωτερικών 12 αραβικών και ισλαμικών χωρών συγκεντρώθηκαν εκτάκτως στο Ριάντ και εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας με τον πιο έντονο τρόπο τις ιρανικές επιθέσεις. Στη συνάντηση συμμετείχαν οι υπουργοί του Κατάρ, του Αζερμπαϊτζάν, του Μπαχρέιν, της Αιγύπτου, της Ιορδανίας, του Κουβέιτ, του Λιβάνου, του Πακιστάν, της Σαουδικής Αραβίας, της Συρίας, της Τουρκίας και των ΗΑΕ.

Οι ΥΠΕΞ καταδίκασαν ρητά τις «εσκεμμένες ιρανικές επιθέσεις» που στόχευσαν κατοικημένες περιοχές, πολιτικές υποδομές, πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, μονάδες αφαλάτωσης, αεροδρόμια και διπλωματικές αποστολές, τονίζοντας ότι «δεν μπορούν να δικαιολογηθούν υπό οποιοδήποτε πρόσχημα». Οι 12 χώρες επικαλέστηκαν το Άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ περί αυτοάμυνας, προειδοποιώντας ότι κάθε περαιτέρω ενέργεια που θα διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ ή στο Μπαμπ ελ-Μάντεντ θα έχει συνέπειες.

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η δήλωση του Σαουδάραβα υπουργού Εξωτερικών, πρίγκιπα Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν, ο οποίος τόνισε ότι «η μικρή εμπιστοσύνη που είχε οικοδομήσει το Ιράν με τους γείτονές του έχει καταρρεύσει ολοσχερώς» και προειδοποίησε ότι το βασίλειο «διατηρεί το δικαίωμα να λάβει στρατιωτικά μέτρα, εάν κριθεί αναγκαίο». Η ανακοίνωση κατέστησε σαφές ότι το μέλλον των σχέσεων με την Τεχεράνη θα εξαρτηθεί από τον σεβασμό της κυριαρχίας των κρατών και την παύση κάθε εχθρικής ενέργειας .

Οι αγορές αντιδρούν με πανικό: Πετρέλαιο, Ομόλογα και Αποεπένδυση

Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα και βίαια. Το πρωί της Πέμπτης, το αργό πετρέλαιο τύπου Brent έφθασε από τα 110 στα 115 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο άνω του 4%, ενώ ο ευρωπαϊκός δείκτης TTF για το φυσικό αέριο εκτινάχθηκε. Η τιμή άνοιξε με ράλι άνω του 30%, σκαρφαλώνοντας πάνω από τα 70 €/MWh και φτάνοντας έως και τα 74 €/MWh, που αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο από τα τέλη του 2022.

Το σοκ, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στις ενεργειακές αγορές. Οι αναλύσεις περιγράφουν ένα ζοφερό τοπίο: το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινείται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές ως και 80% πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα. Στο δυσμενές σενάριο, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να αγγίξει ή και να ξεπεράσει τα 150 ή κατ’ άλλους, τα 200 δολάρια, ανάλογα με την έκταση των καταστροφών.

Αυτή η προοπτική πυροδότησε μαζικές ρευστοποιήσεις σε όλο το φάσμα των χρηματιστηριακών αγορών. Η αστάθεια στην ενέργεια προκάλεσε ταυτόχρονη πτώση στα εμπορεύματα, τις μετοχές και τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Η JPMorgan Private Bank προειδοποιεί ότι εάν οι τιμές του πετρελαίου δεν υποχωρήσουν, το πρόσφατο sell-off στον S&P 500 ενδέχεται να κλιμακωθεί.

Τα ομόλογα, που παραδοσιακά αποτελούν ασφαλές καταφύγιο, δέχθηκαν επίσης ισχυρές πιέσεις. Ο φόβος για εκτίναξη του πληθωρισμού λόγω του ενεργειακού κόστους οδήγησε σε απότομη αύξηση των αποδόσεων (και πτώση των τιμών), καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ότι οι κεντρικές τράπεζες θα αναγκαστούν να διατηρήσουν μια επιθετική νομισματική πολιτική για μεγαλύτερο διάστημα. Η απόδοση του 2ετούς ομολόγου των ΗΠΑ σκαρφάλωσε έως και 18 μονάδες βάσης, φτάνοντας στο 3,95%, σημειώνοντας το υψηλότερο επίπεδο από το καλοκαίρι, προτού περιορίσει ελαφρώς την άνοδο. Η απόδοση του 10ετούς ομολόγου παρέμεινε σταθερά πάνω από το 4,26%, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από το 3,97% πριν από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.

Ανάλογη ήταν η εικόνα και στην Ευρώπη. Η απόδοση του 2ετούς βρετανικού ομολόγου σημείωσε άλμα 15 μονάδων βάσης στο 4,25%, αγγίζοντας υψηλό έτους, ενώ το 10ετές βρετανικό ομόλογο διαμορφώθηκε κοντά στο 4,82%. Στη Γερμανία, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου (bund) αυξήθηκε κατά 5 μονάδες βάσης, προσεγγίζοντας το 2,99%.

Στην αγορά συναλλάγματος, το δολάριο ενισχύθηκε σχεδόν έναντι όλων, κυρίως λόγω του ρόλου του ως ασφαλούς καταφυγίου και της ανόδου των αποδόσεων των αμερικανικών ομολόγων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και ο χρυσός, το κατεξοχήν ασφαλές καταφύγιο, υποχώρησε σε χαμηλό μηνός, πιεζόμενος από την προοπτική υψηλότερων επιτοκίων.

Η Wall χθες διόρθωσε μετά τις δηλώσεις Νετανιάχου για αδυναμία του Ιράν να κάνει απεμπλουτισμό ουρανίου, όμως, οι δείκτες παραμένουν ασταθείς και συνδέονται άμεσα με την τιμή του πετρελαίου.

Η Ινδία αλλάζει στρατηγική, η Κίνα παραμένει ψύχραιμη

Καθώς η ενεργειακή κρίση στα Στενά του Ορμούζ απειλεί να εκτροχιάσει την παγκόσμια οικονομία, Κίνα και Ινδία βγαίνουν από τη διπλωματική σκιά και αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο, αντιμέτωπες με τεράστια διακυβεύματα για την ενεργειακή τους ασφάλεια.

Το Πεκίνο κινήθηκε με στρατηγική ψυχραιμία. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών κάλεσε όλες τις πλευρές να «σταματήσουν άμεσα τις στρατιωτικές επιχειρήσεις» και να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα, ενώ παράλληλα εξέφρασε ετοιμότητα για συνεργασία με χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Σε υψηλό διπλωματικό επίπεδο, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βρετανό ομόλογό του, υπογραμμίζοντας την κοινή ευθύνη των μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη διεθνή ειρήνη. Η Κίνα αντέχει χάρη στα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου 140-180 ημερών, που της επιτρέπουν να απορροφά τις διαταραχές χωρίς πανικό .

Στον αντίποδα, η Ινδία βιώνει ενεργειακή ασφυξία. Ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Σουλτάνο του Ομάν, επαναλαμβάνοντας τη δέσμευση για «αποκλιμάκωση μέσω διαλόγου» και την ανάγκη «ασφαλούς και ελεύθερης ναυσιπλοΐας» . Η επικοινωνία προστίθεται σε σειρά επαφών με ηγέτες του Κόλπου, αποκαλύπτοντας την αγωνιώδη προσπάθεια της Ινδίας να διασφαλίσει τον ενεργειακό της εφοδιασμό.

Το υπουργείο Ναυτιλίας ανακοίνωσε ότι 22 ινδικά πλοία με 611 ναυτικούς παραμένουν δυτικά των Στενών, ενώ δύο δεξαμενόπλοια κατάφεραν να περάσουν και έφτασαν ήδη στην Ινδία. Η χώρα, που εισάγει πάνω από το 80% των ενεργειακών της αναγκών, διαθέτει αποθέματα μόλις 25-30 ημερών, γεγονός που την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη. Η Ουάσιγκτον της χορήγησε προσωρινή εξαίρεση για αγορά ρωσικού πετρελαίου, επιτρέποντας στα ινδικά διυλιστήρια να εξασφαλίσουν 30 εκατομμύρια βαρέλια.

Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί αποφασιστική στροφή στην ινδική στρατηγική, το Νέο Δελχί ανακοίνωσε την αποστολή άνω των έξι πολεμικών πλοίων στον Κόλπο του Ομάν και στην Αραβική Θάλασσα, με αποστολή την προστασία των ινδικών εμπορικών πλοίων που επιχειρούν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ. Τα πλοία, τα οποία περιλαμβάνουν αντιτορπιλικά τύπου P15 και πλοία υποστήριξης, θα σταθμεύσουν ανατολικά των Στενών και δεν πρόκειται να εισέλθουν σε αυτά, περιορίζοντας την αποστολή τους στη συνοδεία των εμπορικών πλοίων μέχρι να φθάσουν σε ασφαλή ύδατα.

Η στρατηγική αλλαγή: Ιαπωνία και Ευρώπη στο πλευρό ΗΠΑ

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό κλίμα, η διπλωματική πίεση του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αποδίδει καρπούς. Ο Αμερικανός πρόεδρος, ο οποίος νωρίτερα είχε εκφράσει την οργή του για την άρνηση των συμμάχων να συμμετάσχουν ενεργά στην ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ, είδε το αίτημά του να βρίσκει ανταπόκριση υπό το βάρος της επερχόμενης ενεργειακής καταστροφής.

Στην Ουάσιγκτον, η συνάντηση της πρωθυπουργού της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι με τον Τραμπ εξελίχθηκε σε σημείο καμπής. Η Ιαπωνία, η οποία εισάγει περίπου το 95% των αναγκών της σε πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή, βρίσκεται σε δεινή θέση. Μία ημέρα πριν, ο Τραμπ είχε παραπονεθεί δημόσια ότι σύμμαχοι όπως η Ιαπωνία και χώρες του ΝΑΤΟ απέρριψαν το αίτημα για βοήθεια. Ωστόσο, με τις τιμές στα ύψη και την ενεργειακή ασφάλεια να απειλείται άμεσα, η κυβέρνηση Τακαΐτσι φέρεται διατεθειμένη να επανεξετάσει τη στάση της.

Αν και η αποστολή πολεμικών πλοίων για άμεση εμπλοκή παραμένει εξαιρετικά δύσκολη λόγω των περιορισμών του μεταπολεμικού συντάγματος της χώρας, αξιωματούχοι και αναλυτές εκτιμούν ότι η Ιαπωνία θα μπορούσε να συνεισφέρει σε επιχειρήσεις ναρκαλιείας, αξιοποιώντας την παρουσία που διατηρεί ήδη στην περιοχή για αντιπειρατικές αποστολές .

Παράλληλα, ακόμα και η Ευρώπη δείχνει να μαζεύει τα… σπασμένα. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι οι σύμμαχοι συζητούν συλλογικά τον καλύτερο τρόπο να ανοίξουν ξανά τα Στενά.

Υπό το βάρος αυτής της άνευ προηγουμένου ενεργειακής κρίσης και των συνεχών πιέσεων της Ουάσιγκτον, το διπλωματικό σκηνικό άρχισε να μεταβάλλεται. Εκπρόσωποι έξι χωρών -Βρετανίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Ολλανδίας και Ιαπωνίας- εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας τις ιρανικές επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και ενεργειακές υποδομές, κάνοντας λόγο για “de facto αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ”. Σε μια κίνηση που ερμηνεύεται ως έμμεση απάντηση στο αίτημα Τραμπ, οι έξι χώρες δήλωσαν ρητά ότι είναι “έτοιμες να συνεισφέρουν σε κατάλληλες προσπάθειες για να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση μέσω των Στενών”, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζουν το είδος της συμβολής τους, αφήνοντας ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα.

Βάση προηγούμενη απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ

Το διάβημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς στην ανακοίνωσή τους οι έξι χώρες επικαλούνται ρητά την απόφαση 2817 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η απόφαση αυτή είχε υιοθετηθεί στις 11 Μαρτίου, μετά από εισήγηση του Μπαχρέιν εξ ονόματος των κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου . Με 13 ψήφους υπέρ και 2 αποχές (Ρωσίας και Κίνας), το ψήφισμα καταδίκασε με τον πιο έντονο τρόπο “τις ειδεχθείς επιθέσεις” του Ιράν κατά κρατών του Κόλπου και της Ιορδανίας, απαιτώντας την άμεση και άνευ όρων παύση τους.

Το κείμενο, το οποίο συνυπέγραψαν 135 χώρες – αριθμός ρεκόρ που ξεπερνά ακόμα και ψηφίσματα για ανθρωπιστικές κρίσεις  – δεν περιορίζεται στην καταδίκη των επιθέσεων σε εδάφη, αλλά στοχεύει καίρια στην καρδιά της παρούσας κρίσης: καταδικάζει ρητά “οποιαδήποτε ενέργεια ή απειλή από το Ιράν που αποσκοπεί στο κλείσιμο, την παρεμπόδιση ή άλλη επέμβαση στη διεθνή ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ” .

Σε διπλωματικό επίπεδο, η επίκληση της συγκεκριμένης απόφασης από τις έξι χώρες λειτουργεί πολλαπλασιαστικά. Πρώτον, παρέχει μια ισχυρή νομική και ηθική βάση για οποιαδήποτε επέμβαση, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από μία πιθανή μονομερή ενέργεια υπό την πίεση Τραμπ σε μια πολυμερή προσπάθεια για την προστασία ενός “διεθνούς αγαθού”, όπως η ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Δεύτερον, η σχεδόν καθολική υποστήριξη που έλαβε το ψήφισμα (παρά τις ρωσικές και κινεζικές ενστάσεις) απομονώνει διπλωματικά την Τεχεράνη, καθιστώντας σαφές ότι η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει τις ενέργειες του Ιράν ως κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Η αναφορά στο ψήφισμα 2817 δεν είναι απλά μια τυπική παραπομπή, αλλά η νομιμοποιητική ασπίδα πίσω από την οποία Ευρωπαίοι και Ιάπωνες μπορούν τώρα να στοιχηθούν, δηλώνοντας έτοιμοι να “συνεισφέρουν σε κατάλληλες προσπάθειες” χωρίς να κατηγορηθούν για άμεση εμπλοκή σε μια περιφερειακή σύρραξη.

Αυτοάμυνα χωρίς ομοφωνία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ

Παράλληλα, η ανακοίνωση αντανακλά την έλλειψη συναίνεσης στο Συμβούλιο Ασφαλείας, -μια έλλειψη που δεν είναι άνευ προηγουμένου. Η ιστορική διαδρομή των ΗΠΑ στο Συμβούλιο Ασφαλείας δείχνει ότι η Ουάσιγκτον συχνά έχει επιδιώξει -και ενίοτε επιτύχει- πολιτική κάλυψη για στρατιωτικές επεμβάσεις μέσω ψηφισμάτων που, χωρίς να εξουσιοδοτούν ρητά τη χρήση βίας, αναγνωρίζουν το δικαίωμα στην αυτοάμυνα . Από το ψήφισμα 678 για τον Πόλεμο του Κόλπου έως τα μετά την 11η Σεπτεμβρίου ψηφίσματα 1368 και 1373 για το Αφγανιστάν, το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει προσφέρει νομιμοποίηση σε επεμβάσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.

Στην προκειμένη περίπτωση, η επίκληση του ψηφίσματος 2817 από τις έξι χώρες εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική: παρέχει το νομικό πλαίσιο για ενδεχόμενη δράση, επικαλούμενο το Άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ περί αυτοάμυνας, χωρίς να απαιτεί νέα, ρητή εντολή που θα προσέκρουε σε κάποιο βέτο. Η στρατηγική αυτή, ωστόσο, ενέχει ρίσκα: η σταδιακή μετάλλαξη του δικαιώματος στην αυτοάμυνα σε ευρύτερες επεμβάσεις (όπως στην περίπτωση της Λιβύης με το ψήφισμα 1973) έχει οδηγήσει σε βαθιά ρήγματα μεταξύ των μονίμων μελών και σε επιφυλάξεις από χώρες του Παγκόσμιου Νότου.

Οι έξι χώρες που συνυπέγραψαν την ανακοίνωση αποκαλύπτουν την προσπάθεια εξισορρόπησης ανάμεσα σε διαφορετικούς θεσμικούς πόλους της διεθνούς διπλωματίας. Από τις έξι, πέντε είναι μέλη της G7 (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ιαπωνία).

Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, οι έξι χώρες εκπροσωπούνται με διττό τρόπο: δύο εξ αυτών (Βρετανία, Γαλλία) είναι μόνιμα μέλη με δικαίωμα βέτο, ενώ καμία δεν συγκαταλέγεται στα δέκα μη μόνιμα μέλη για το 2026. Στο ΝΑΤΟ, η εικόνα είναι ακόμη πιο συμπαγής: τέσσερις από τις έξι (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία) είναι μέλη της Συμμαχίας, με την Ιαπωνία να αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση, καθώς δεν ανήκει στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Αυτή η σύνθεση προσδίδει στην ανακοίνωση έναν υβριδικό χαρακτήρα: από τη μία, η παρουσία τεσσάρων χωρών-μελών του ΝΑΤΟ και δύο μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας της δίνει βάρος και επιχειρησιακή ετοιμότητα σε περίπτωση που η «συνεισφορά σε κατάλληλες προσπάθειες» λάβει στρατιωτική διάσταση. Από την άλλη, η απουσία ρητής εντολής από τον ΟΗΕ και η συμμετοχή της Ιαπωνίας -μιας χώρας με αυστηρούς μεταπολεμικούς περιορισμούς στη χρήση στρατιωτικής δύναμης- λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η επιχείρηση παραμένει διπλωματικά πολυσύνθετη.

Η Ιαπωνία, μάλιστα, αποτελεί την πιο ευάλωτη από τις έξι, καθώς, ενώ συμμετέχει πλήρως στην G7, δεν έχει το ΝΑΤΟϊκό πλέγμα ασφαλείας, γεγονός που εξηγεί και την έντονη πίεση Τραμπ προς το Τόκιο για ανάληψη συγκεκριμένων δεσμεύσεων, όπως ναρκαλιεία, αντί για πολεμική εμπλοκή.

Διαβάστε επίσης:

Το χάσμα Brent – WTI εκτοξεύεται σε υψηλό 11 ετών: Η Γεωπολιτική, το αρμπιτράζ και… οι «χήρες» των συναλλαγών

Γερμανία: Το «Πακέτο Καυσίμων» του Μερτς – Τα 4 μέτρα-ανάχωμα στις αυξήσεις των τιμών καυσίμων

Τα σενάρια για τις χερσαίες επιχειρήσεις των ΗΠΑ στο Ιράν: Από την «χειρουργική» επέμβαση στην καθολική σύγκρουση