Η πιθανότητα μιας νέας ενεργειακής κρίσης λόγω του κινδύνου αύξησης των τιμών φυσικού αερίου και η αναταραχή στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού LNG, έχει φέρει τα πάνω κάτω στην ενεργειακή πολιτική της Ευρώπης, δημιουργώντας αντίρροπες δυνάμεις και κορυφώνεται η μάχη των ενεργειακών λόμπι που επιδιώκουν να  προωθήσουν την ατζέντα τους πιο επιτακτικά.

Σε μια εποχή που η χθεσινή σταθερότητα γίνεται κινούμενη άμμος, τα διαφορετικά οικονομικά συμφέροντα της ενέργειας προαπίζονται τη βιωσιμότητά τους και αλληλεπιδρούν με τρόπους που μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Προσπαθούν να διαβλέψουν και να να επηρεάσουν τις εξελίξεις  και να βγουν ωφελημένοι από την επόμενη μέρα στην οποία οδηγεί η εύθραυστη ισορροπία της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.

1

Ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί ένα νέο Ορόσημο που ανακατεύει την τράπουλα των ενεργειακών εξελίξεων, δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα με αυξημένες αβεβαιότητες, την οποία όλες οι πλευρές προσπαθούν να αποτυπώσουν προς όφελός τους.

Ποια είναι τα αντιμαχόμενα λόμπι της ενέργειας

Τα αντιμαχόμενα λόμπι στην ενέργεια δεν είναι λίγα. Από τη μια οι παραγωγοί ενέργειας, από την άλλη η βιομηχανία που ζητά χαμηλότερες τιμές ενέργειας.  ε

Εντός της ηλεκτροπαραγωγής, από την μια οι υπερρασπιστές της ενεργειακής μετάβασης, από την άλλη οι υπέρμαχοι των ορυκτών καυσίμων και της ενίσχυσης του φυσικού αερίου.

Εντός των υπέρμαχων του φυσικού αερίου, από τη μια όσοι ποντάρουν και προσπαθούν να μην παύσουν οι ρωσικές ροές , από την άλλη όσοι πιστεύουν στη διαφοροποίηση των πηγών με έμφαση όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά και στις υπόλοιπες χώρες, και από την τρίτη οι υπέρμαχοι των εισαγωγών μόνο από τις ΗΠΑ.

Και για τη λειτουργία της αγοράς ενέργειας στην Ευρώπη, υπάρχει έντονο debate ανάμεσα σε όσους πιστεύουν ότι η λύση για τη μείωση του ενεργειακού κόστους της Ευρώπης, είναι η αλλαγή στο δομή της ενεργειακής αγοράς και η αποσύνδεση της τιμολόγησης της ενέργειας από το φυσικό αέριο και όσους δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα στον τρόπο που λειτουργεί ήδη η αγορά.

Όπως ακριβώς ένα χρόνο πριν η εκλογή Τραμπ έφερε τα πάνω κάτω στις προτεραιότητες της Ε.Ε φέρνοντας πίσω τα ορυκτά καύσιμα στην ατζέντα, ως προσιτή ενέργεια που μπορεί να βοηθήσει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, έτσι και σήμερα ο Πόλεμος στο Ιράν, δημιουργεί μια νέα ανατροπή, δημιουργώντας νέα δεδομένα και φέρνοντας:

Διαταραχη στην αλυσίδα εφοδιασμού αερίου λόγω του Πολέμου και αύξηση στην τιμή του φυσικού αερίου και των φόβων για ενδεχόμενη ενεργειακή κρίση ανάλογα με τη διάρκεια του.

Δυσπιστία στο φυσικό αέριο του οποίου η τιμή επηρεάζεται από μεγάλα γεωπολιτικά γεγονότα και επιστροφή στη σκέψη ότι μόνο οι ΑΠΕ εξασφαλίζουν αυτονομία και χαμηλές τιμές.

Ενίσχυση των φωνών στους κόλπους της Ένωσης που θέλουν να δουν αλλαγή στη δομή της αγοράς ενέργειας και αποσύνδεση από την τιμολόγηση με βάση το οριακό κόστος.

Ενίσχυση όσων στην Ευρώπη θέλουν το ρωσικό αέριο. Και ταυτόχρονα, αλλαγή της θέσης ισχύος  της Ρωσίας που λόγω της αύξησης της τιμής του αερίου αποκτά πλεονέκτημα.  Ο Ρώσος Πρόεδρος δήλωσε ότι η άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας και η εμφάνιση νέων αγοραστών θα μπορούσαν να καταστήσουν πιο κερδοφόρα για τη Ρωσία την ανακατεύθυνση των εξαγωγών φυσικού αερίου προς άλλες αγορές αντί της Ευρώπης. Τόνισε ότι η τοποθέτησή του ήταν απλώς μια σκέψη που εξέφρασε «φωναχτά» και όχι μια οριστική απόφαση, ωστόσο το μήνυμα ήταν σαφές: η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να επηρεάσει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης σε μια στιγμή που οι αγορές βρίσκονται ήδη υπό πίεση.

Ο Πούτιν ανέφερε ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να συνεργάζεται ενεργειακά με «αξιόπιστους εταίρους», υπονοώντας ότι η συνεργασία μπορεί να συνεχιστεί με κυβερνήσεις που διατηρούν πιο πραγματιστικές σχέσεις με τη Μόσχα. Η δήλωσή του αυτή, αποδεικνύει το πλεονέκτημα που του έδωσε η συγκυρία του Πολέμου στο Ιράν, αφού μέχρι χθες,  ” αναξιόπιστο εταίρο”, έλεγαν τη Ρωσία οι Κομισιόν και οι ΗΠΑ.

Τρεις νέες μάχες για την επόμενη μέρα

Στο πλαίσιο αυτό, οι ανατροπές δημιουργούν νέα ατζέντα για τα διαφορετικά συμφέροντα της ενέργειας που προσπαθούν να ισορροπήσουν σε ένα περιβάλλον που αλλάζει: Οι υπέρμαχοι του φυσικού αερίου, τονίζουν τη σημασία των μακροχρόνιων συμφωνιών για την εξασφάλιση σταθερών τιμών, ενώ οι υπέρμαχοι των ΑΠΕ ζητούν επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Το ρωσικό αέριο γίνεται ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης και οι φίλοι της Ρωσίας στην Ένωση και όχι μόνο, σημειώνουν ότι αποδεικνύεται δύσκολο να υπάρχουν εφικτές εναλλακτικές για να υποκαταστήσουν τις ρωσικές ροές.

Το “ανεπιθύμητο” ρωσικό αέριο  γίνεται μήλο της έριδος

Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καλύπτοντας περίπου το 40% των εισαγωγών μέσω αγωγών. Έκτοτε, η ΕΕ έχει ξεκινήσει μια επιθετική στρατηγική με στόχο τη μείωση της εξάρτησής της από τη ρωσική ενέργεια, στρεφόμενη σε εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), σε εναλλακτικούς αγωγούς και σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν ήδη αποφασίσει τη σταδιακή πλήρη απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών έως το 2027, ενώ από τον Απρίλιο του 2026 αναμένεται να τεθούν περιορισμοί και στα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια για ρωσικό LNG. Η πολιτική αυτή έχει μειώσει δραματικά τις ρωσικές εξαγωγές προς την Ευρώπη, αν και ορισμένες προμήθειες εξακολουθούν να φτάνουν σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης μέσω του TurkStream.

Κράτη όπως η Ουγγαρία και Σλοβακία  παραμένουν μεταξύ των λίγων ευρωπαϊκών χωρών που συνεχίζουν να λαμβάνουν ρωσικό φυσικό αέριο, γεγονός που αποκαλύπτει τις διαφωνίες στο εσωτερικό της ΕΕ σχετικά με την ενεργειακή πολιτική.

Ο πόλεμος στο Ιράν ξέσπασε σε μια περίοδο που οι προμηθευτές αερίου στην Ευρώπη προετοιμάζεται για τη διακοπή των ρωσικών ροών μετά το 2027, προχωρώντας σε μακροχρόνιες συμφωνίες LNG με τις ΗΠΑ και επιχειρώντας να καθιερώσουν νέες διαδρομές αερίου όπως ο Κάθετος Διάδρομος. Ταυτόχρονα αρκετές δυνάμεις εντός Ε.Ε (Αυστρία, Ουγγαρία, Σλοβακία) υπονόμευαν αυτή την προσπάθεια προσπαθώντας στο παρασκήνιο να στηρίξουν τις ρωσικές ροές. Η αναταραχή που έφερε ο Πόλεμος στο Ιράν ενίσχυσε τις φωνές αυτές. O Νορβηγός Υπουργός Ενέργειας, Τέργιε Άασλαντ (Terje Aasland), δήλωσε ότι “η κλιμάκωση της γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή (εμπλοκή Ιράν) και οι αυξανόμενες τιμές ενέργειας ενδέχεται να αναγκάσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση να επανεξετάσει τις κυρώσεις κατά των ρωσικών ροών φυσικού αερίου”.

Αντίστοιχα η ING Global Economics, επισημαίνει ότι οι απειλές του Πούτιν για εκτροπή των ροών μακριά από την Ευρώπη, σε συνδυασμό με την κρίση στον Περσικό Κόλπο, δημιουργούν ανοδικούς κινδύνους για τις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας.

Από την άλλη, ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, απάντησε την Παρασκευή ότι μια στροφή στη Ρωσία για τις προμήθειες φυσικού αερίου θα ήταν οικονομικά και πολιτικά λανθασμένη, δεδομένης της επικείμενης παγκόσμιας προσφοράς LNG.

“Η τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε ερωτήματα σε ορισμένους κύκλους σχετικά με το αν πρέπει να επιστρέψουμε στη Ρωσία ή όχι”, είπε ο Μπιρόλ σε δημοσιογράφους μετά από συνάντηση με την επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν, και επιτρόπους της ΕΕ σχετικά με τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

“Ένα από τα ιστορικά λάθη της Ευρώπης ήταν η υπερβολική εξάρτηση των ενεργειακών της πηγών από μία μόνο χώρα, τη Ρωσία”.Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναμένει ότι τα επόμενα πέντε χρόνια θα εισέλθει στην αγορά τεράστια ποσότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που θα ασκήσει πτωτική πίεση στις τιμές, δήλωσε ο Μπιρόλ. “Αναμένουμε τα επόμενα πέντε χρόνια ένα τεράστιο κύμα LNG, περίπου 300 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νέου LNG”, είπε, κάνοντας λόγο για πτωτικές πιέσεις στις τιμές τα επόμενα χρόνια.

  Όμως… τα επόμενα 5 χρόνια είναι πολύ μακριά για να μπορούν να δώσουν λύση στην άμεση ζήτηση για αέριο που θα δημιουργηθεί, αν πράγματι η Ρωσία επιλέξει να διακόψει τις ρωσικές ροές προς την Ευρώπη τώρα, και όχι σε δύο χρόνια, όπως σχεδιάζει η Κομισιόν. Αν η Ρωσία μειώσει τις εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Ευρώπη ενώ ταυτόχρονα συνεχίζονται οι διαταραχές στη Μέση Ανατολή, οι δυτικές οικονομίες θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με έντονη ενεργειακή πίεση. Μια τέτοια εξέλιξη, ειδικά στη σημερινή συγκυρία αβεβαιότητας για την προσφορά LNG θα δημιουργούσε μια κρίση μέσα στην κρίση φέρνοντας σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση την οικονομία της Ευρώπης.

Δυσπιστία για το φυσικό αέριο, επιτάχυνση των ΑΠΕ

Ο πόλεμος στο Ιράν  και η διακοπή των ροών LNG από το Κατάρ μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν οδηγήσει Ευρωπαίους αξιωματούχους στο να χαρακτηρίσουν την ενεργειακή μετάβαση ως ζήτημα «υπαρξιακής σημασίας» για το μπλοκ.

Η Πρόεδρος Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στις 6 Μαρτίου 2026, δήλωσε ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζουν τους κινδύνους της υπερβολικής εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Τόνισε πως η μόνη διαρκής λύση είναι η απεξάρτηση μέσω των ΑΠΕ, παρά τις πιέσεις για άμεση παρέμβαση στις τιμές.
Σε συναντήσεις στις αρχές Μαρτίου, Ανώτεροι Αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποίησαν τα κράτη μέλη ότι η επίλυση του ενεργειακού μέσω της ταχύτερης απεξάρτησης είναι πλέον «υπαρξιακή» για την επιβίωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία χάνει την ανταγωνιστικότητά της λόγω των τιμών. Στο ίδιο πνεύμα και ο Φατίχ Μπιρόλ(Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας) κατά την ε πίσκεψή του στις Βρυξέλλες (6 Μαρτίου 2026), υποστήριξε ότι η κρίση δεν πρέπει να οδηγήσει σε πισωγύρισμα προς τους υδρογονάνθρακες, αλλά σε επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης, χαρακτηρίζοντας οποιαδήποτε άλλη επιλογή ως στρατηγικό λάθος.

Μάχη για τη δομή της αγοράς ενέργειας- και για την αποδέσμευση της τιμολόγησης από το αέριο

Ο πόλεμος στο Ιράν και η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου ενισχύουν την πίεση για ριζική αναμόρφωση του μοντέλου της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρισμού, με στόχο την αποσύνδεση της τιμής του ρεύματος από το κόστος του φυσικού αερίου. Η νέα γεωπολιτική αστάθεια και η έντονη μεταβλητότητα στις διεθνείς ενεργειακές αγορές επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για την αρχιτεκτονική της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι τιμές.

Σήμερα, το ευρωπαϊκό μοντέλο τιμολόγησης βασίζεται στον μηχανισμό της οριακής τιμής (marginal pricing), σύμφωνα με τον οποίο η τελική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζεται από την τελευταία μονάδα παραγωγής που καλύπτει τη ζήτηση. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτή είναι μονάδα φυσικού αερίου, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και η φθηνή ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές τιμολογείται τελικά με βάση το κόστος του αερίου όταν αυτό αυξάνεται. Η πρακτική αυτή έχει προκαλέσει έντονη κριτική τα τελευταία χρόνια, καθώς μεταφέρει άμεσα τη μεταβλητότητα της αγοράς φυσικού αερίου στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση για πιθανές αλλαγές στο μοντέλο της αγοράς. Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει δηλώσει ότι εξετάζονται επιλογές για την αποσύνδεση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας από το φυσικό αέριο, με στόχο να μειωθεί η επίδραση των αυξήσεων του καυσίμου στους καταναλωτές. Στελέχη της Επιτροπής έχουν επισημάνει ότι «όλες οι επιλογές βρίσκονται στο τραπέζι», καθώς η Ευρώπη αναζητά τρόπους να περιορίσει την αστάθεια στην αγορά ηλεκτρισμού.

Την ανάγκη μεταρρύθμισης υποστηρίζουν αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αλλά και βιομηχανικοί φορείς, οι οποίοι θεωρούν ότι η σημερινή δομή της αγοράς δεν επιτρέπει στους καταναλωτές να επωφεληθούν από το χαμηλότερο κόστος παραγωγής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η άμεση σύνδεση της τιμής του ηλεκτρισμού με το φυσικό αέριο δημιουργεί υπερβολικές διακυμάνσεις, επηρεάζοντας την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και αυξάνοντας το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Ωστόσο, η προοπτική αλλαγής του μοντέλου προκαλεί και έντονες αντιδράσεις. Οι παραγωγοί ενέργειας της Ευρώπης (μέσω της Eurelectric) και ορισμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προειδοποιούν ότι μια ριζική παρέμβαση στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς θα μπορούσε να δημιουργήσει αβεβαιότητα για τις επενδύσεις και να διαταράξει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς ενέργειας.

Κυβερνήσεις από τη Βόρεια Ευρώπη έχουν επισημάνει ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι η δομή της αγοράς αλλά η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενο φυσικό αέριο, υποστηρίζοντας ότι η λύση βρίσκεται στην ταχύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών και στη διαφοροποίηση των ενεργειακών προμηθειών.

Η συζήτηση για την αναμόρφωση της αγοράς ενέργειας επανέρχεται με μεγαλύτερη ένταση σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου υπενθυμίζουν πόσο ευάλωτο παραμένει το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα σε εξωτερικούς παράγοντες. Σε αυτό το περιβάλλον, η αναθεώρηση του μοντέλου τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας θεωρείται από πολλούς αναλυτές κρίσιμο βήμα ώστε η Ευρώπη να περιορίσει την έκθεση της οικονομίας της στις διακυμάνσεις των διεθνών ενεργειακών αγορών.