Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν σήμερα, 28 Απριλίου, την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ και τον ΟΠΕΚ+, με ισχύ από την 1η Μαΐου, δίνοντας τέλος σε 59 χρόνια συμμετοχής. Η κίνηση ήρθε εν μέσω της συνόδου κορυφής του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (ΣΣΚ) στην Τζέντα, όπου το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ κυριάρχησε στην ατζέντα των ηγετών—συμπεριλαμβανομένου του Εμίρη του Κατάρ και του ΥΠΕΞ των ΗΑΕ.

Tην ίδια ώρα, στη Ντόχα, οι ισχυροί άνδρες της ενέργειας των δύο χωρών—ο Saad Sherida Al‑Kaabi του QatarEnergy και ο Dr. Sultan Ahmed Al‑Jaber της ADNOC—συναντήθηκαν για να συζητήσουν την ενίσχυση της διμερούς ενεργειακής συνεργασίας. Μια συνάντηση που, υπό το φως της αποχώρησης των Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, αποκτά νέα στρατηγική βαρύτητα: τα ΗΑΕ και το Κατάρ, δύο χώρες που μέχρι πριν λίγα χρόνια δεν είχαν καν διπλωματικές σχέσεις, φαίνεται τώρα να κινούνται προς μια πιο στενή ενεργειακή σύμπραξη. Από κοινού με το Ομάν, που παραμένει σταθερά εκτός ΟΠΕΚ+, διαμορφώνουν έναν νέο άξονα ανεξαρτησίας στον Κόλπο.

1

Η απόφαση των ΗΑΕ ήταν άμεση απάντηση στη μακροχρόνια δυσαρέσκειά τους. Παρά τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων για επέκταση της παραγωγικής τους ικανότητας σε 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως έως το 2027, οι ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ+ τους περιόριζαν στα 3,2 εκατ. βαρέλια. «Τα ΗΑΕ έχουν αγνοήσει τις ποσοστώσεις τα τελευταία χρόνια και ακολουθούν πολιτική σχεδόν μέγιστης παραγωγής», σχολίαζαν αναλυτές της αγοράς πετρελαίου.

Η αποχώρηση των Εμιράτων πλήττει καίρια τον πυρήνα του ΟΠΕΚ+, του διευρυμένου σχήματος που από το 2016 ενώνει τον παραδοσιακό ΟΠΕΚ με τη Ρωσία και άλλες ανεξάρτητες πετρελαιοπαραγωγούς χώρες. Η αποχώρηση αυτή αποδυναμώνει την ικανότητα της συμμαχίας να ασκεί έλεγχο στην αγορά. Η Μόσχα χάνει έναν ισχυρό σύμμαχο εντός του συνασπισμού, ενώ το Ριάντ βλέπει για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες έναν ιδρυτικό εταίρο να αποχωρεί, αμφισβητώντας την ηγεμονία του. Την ίδια στιγμή, η σύνοδος κορυφής του ΣΣΚ στην Τζέντα επιχειρούσε να διαχειριστεί την ενεργειακή κρίση, χωρίς ωστόσο να κατορθώσει να ανακόψει την πορεία προς την ανεξαρτητοποίηση.

Πέρα από τα Στενά: Οι αγωγοί που αλλάζουν τον ενεργειακό χάρτη

Η απεξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ—όπου η εμπόλεμη κατάσταση έχει οδηγήσει σε de facto αποκλεισμό—αποτελεί το δεύτερο σκέλος της νέας στρατηγικής.

Ο αγωγός ADCOP (Abu Dhabi Crude Oil Pipeline) : Εδώ και χρόνια, τα ΗΑΕ διαθέτουν έναν αγωγό μήκους 380 χλμ. που μεταφέρει αργό πετρέλαιο από το Habshan στο Άμπου Ντάμπι μέχρι τον τερματικό σταθμό της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν, με δυναμικότητα 1,5–1,8 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Ήδη το 40% των εξαγωγών υδρογονανθράκων του Άμπου Ντάμπι διοχετεύεται μέσω αυτής της οδού, παρακάμπτοντας τα Στενά.

Ο αγωγός Dolphin (φυσικό αέριο) : Λειτουργεί από το 2006 μεταφέροντας LNG από το North Field του Κατάρ στο Taweelah των ΗΑΕ και από εκεί στο Ομάν. Με δυναμικότητα 3,2 δισ. κυβικά πόδια ημερησίως, αποτελεί τη μοναδική διασύνδεση φυσικού αερίου μεταξύ των τριών χωρών, λειτουργώντας αδιάλειπτα ακόμη και κατά την περίοδο του διπλωματικού αποκλεισμού.

Ωστόσο, οι υφιστάμενοι αγωγοί δεν επαρκούν. Η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών ανερχόταν σε περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2025. Οι εναλλακτικοί αγωγοί της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ διαθέτουν αχρησιμοποίητη δυναμικότητα περίπου 2,6 εκατ. βαρελιών ημερησίως—λιγότερο από το 13% της συνολικής ροής. Γι’ αυτό βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη συζητήσεις για νέες υποδομές.

Τα επόμενα βήματα: Νέοι αγωγοί και το όραμα μιας διώρυγας

Τα σχέδια είναι φιλόδοξα:

– Δεύτερος αγωγός πετρελαίου ΗΑΕ : Μελετάται η κατασκευή ενός παράλληλου αγωγού προς τη Φουτζέιρα, που θα αυξήσει σημαντικά τη δυναμικότητα μεταφοράς.

– Ανάπτυξη του λιμένος Duqm στο Ομάν : Το Ομάν μετατρέπεται σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο, με επενδύσεις ύψους 550 εκατ. δολαρίων για επέκταση των εγκαταστάσεων LNG και δεξαμενόπλοιων.

– Διώρυγα Περσικός Κόλπος – Αραβική Θάλασσα : Σύμφωνα με αναφορές, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ και Ομάν εξετάζουν το ενδεχόμενο κατασκευής μιας διώρυγας μήκους άνω των 950 χλμ., που θα παρακάμπτει εντελώς τα Στενά. Πρόκειται για ένα έργο δεκαετίας, με τεράστιο κόστος και γεωτεχνικές προκλήσεις, αλλά με στρατηγική σημασία ανεκτίμητη.

Ο Κόλπος ξαναγράφει τους δικούς του κανόνες

Η νέα πραγματικότητα δείχνει ότι τα μικρότερα κράτη του Κόλπου δεν είναι πλέον διατεθειμένα να υποτάσσουν την παραγωγική τους πολιτική στα συμφέροντα Σαουδικής Αραβίας και Ρωσίας. Με την αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ+, την ενεργό διπλωματία μεταξύ ΗΑΕ, Κατάρ και Ομάν, και την αξιοποίηση—και επέκταση—του δικτύου αγωγών της περιοχής, οι ανεξάρτητες δυνάμεις του Κόλπου χαράσσουν μια νέα πορεία: ενεργειακή κυριαρχία χωρίς εντολοδόχους και εμπορική κινητικότητα χωρίς διόδια.

Μιά άτυπη συμμαχία ΗΑΕ – Κατάρ – Ομάν θα διαθέτει τα εργαλεία, τις υποδομές και τα συμπληρωματικά πλεονεκτήματα για να μετατρέψει την αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ+ σε μια νέα ενεργειακή πραγματικότητα:

– Αξιοποιώντας τον υφιστάμενο αγωγό Dolphin, τα ΗΑΕ συνεχίζουν να λαμβάνουν φυσικό αέριο από το Κατάρ, ενώ το Ομάν λειτουργεί ως κόμβος διέλευσης και αποθήκευσης. Η τριμερής αυτή ροή μειώνει την ανάγκη για εισαγωγές από τρίτους και θωρακίζει την εσωτερική αγορά έναντι εξωτερικών κλυδωνισμών.

– Με τον πετρελαιαγωγό ADCOP (ΗΑΕ) και τις επεκτάσεις που σχεδιάζονται για δεύτερο αγωγό προς Φουτζέιρα, σε συνδυασμό με τις αναβαθμίσεις στο λιμάνι Duqm του Ομάν, οι τρεις χώρες μπορούν να διοχετεύουν σημαντικό μέρος των εξαγωγών τους απευθείας στον Ινδικό Ωκεανό, παρακάμπτοντας τα Στενά. Η κατασκευή ενός νέου «διαδρόμου» προς τη Χάιφα ή μιας διώρυγας προς την Αραβική Θάλασσα θα απαιτήσει χρόνο, αλλά το όραμα είναι πλέον συγκεκριμένο.

– Το ελαφρύ, γλυκό Murban των ΗΑΕ, το «υπερκαθαρό» GTL ντίζελ του Κατάρ και το ευέλικτο, μεσαίο μείγμα του Ομάν δεν ανταγωνίζονται – αλληλοσυμπληρώνονται. Μαζί, μπορούν να καλύψουν ένα ευρύ φάσμα ζήτησης: από premium καύσιμα για την Ευρώπη έως προσιτές μεσαίες ποιότητες για την Ασία. Η απουσία ποσοστώσεων ΟΠΕΚ+ θα τους επιτρέπει να αυξάνουν ή να μειώνουν την παραγωγή ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς, χωρίς να περιμένουν έγκριση.

– Με το Ομάν ήδη εκτός ΟΠΕΚ, το Κατάρ εκτός από το 2019 και τα ΗΑΕ να αποχωρούν επισήμως την 1η Μαΐου, οι τρεις χώρες αποκτούν πλήρη κυριαρχία επί της παραγωγικής τους στρατηγικής. Μπορούν πλέον να διαπραγματεύονται διμερώς με Κίνα, Ινδία και Ευρώπη, χωρίς τη μεσολάβηση ενός οργανισμού που ελέγχεται από ανταγωνιστές.

– Ο πόλεμος στο Ιράν και το de facto κλείσιμο των Στενών απέδειξαν ότι η εξάρτηση από μία μόνο δίοδο είναι στρατηγική αδυναμία. Η τριμερής συνεργασία στους αγωγούς και τα logistics δημιουργεί ένα δίχτυ ασφαλείας: εάν μία οδός αποκλειστεί, υπάρχει εναλλακτική. Αυτό αυξάνει την ελκυστικότητά τους ως αξιόπιστων προμηθευτών σε μια ασταθή παγκόσμια αγορά.

Δεν χρειάζεται νέος ΟΠΕΚ

Η σύμπραξη ΗΑΕ – Κατάρ – Ομάν δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε «νέο ΟΠΕΚ» για να είναι αποτελεσματική. Αρκεί η συντονισμένη αξιοποίηση των υφιστάμενων και μελλοντικών αγωγών, η ευελιξία παραγωγής χωρίς δέσμευση σε ποσοστώσεις, και η κοινή βούληση να μην εξαρτώνται πλέον ούτε από τα Στενά ούτε από τα συμφέροντα ανταγωνιστών.

Ο θρίαμβος της τριπλής συμμαχίας δεν θα κριθεί από μια συνθήκη, αλλά από την ικανότητά της να παρακάμπτει γεωγραφικά και γεωπολιτικά αδιέξοδα – μεταφέροντας ενέργεια εκεί που χρειάζεται, όταν χρειάζεται, χωρίς εντολοδόχους.

Διαβάστε επίσης 

Το Brent στα 108 δολάρια – Οι αγορές «χωνεύουν» το νέο κανονικό των υψηλών τιμών

Διπλωματική απομόνωση για το Ιράν: Κανένας σύμμαχος στο σχέδιο για «διόδια» στα Στενά του Ορμούζ

Η Ευρώπη απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των αμερικανικών αποθεμάτων πετρελαίου