Δεν απέφερε καρπούς για την Τεχεράνη, η διπλωματική περιοδεία του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, καθώς κανένας περιφερειακός παράγοντας δεν φαίνεται πρόθυμος να στηρίξει το ιρανικό σχέδιο επιβολής «διοδίων» στα Στενά του Ορμούζ.

Σήμερα, Δευτέρα 27 Απριλίου, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί βρίσκεται στη Μόσχα, όπου αναμένεται να συναντηθεί με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν – μία συνάντηση που θα κρίνει αν η Ρωσία αποτελεί την τελευταία ελπίδα της Τεχεράνης ή απλώς τον επίλογο μιας αποτυχημένης διπλωματικής περιοδείας.

1

Μέχρι στιγμής, πάντως, το τοπίο δεν είναι ευνοϊκό για τα ιρανικά σχέδια.

Το Ομάν, που ελέγχει το νότιο τμήμα των Στενών, έχει ήδη απαντήσει αρνητικά.

Η θέση του Ομάν

Κατά τη διάρκεια της απροειδοποίητης επίσκεψής του στο Μουσκάτ το Σαββατοκύριακο (25-26 Απριλίου), ο κ. Αραγτσί συναντήθηκε με τον σουλτάνο Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ αλ Σαΐντ.

Στο επίκεντρο βρέθηκε η πρόταση της Τεχεράνης για ένα «περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας απαλλαγμένο από δυτική ανάμειξη» στα Στενά – ένα πλαίσιο που, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, περιελάμβανε και τη θέσπιση τελών διέλευσης, ύψους έως και 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά πλοίο, υποτίθεται για τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης του Ιράν.

Η απάντηση του Ομάν, ωστόσο, ήταν σαφής και άμεση. Ήδη από τις αρχές της κρίσης, ο υπουργός Μεταφορών της χώρας, Σάιντ αλ-Μαουάλι, είχε απορρίψει δημοσίως κάθε σενάριο χρέωσης, τονίζοντας χαρακτηριστικά:

«Έχουμε υπογράψει όλες τις συμβάσεις που ορίζουν ότι δεν υπάρχουν τέλη διέλευσης».

Η θέση αυτή δεν είναι ευκαιριακή, αλλά απορρέει από τη μακρά παράδοση του Μουσκάτ ως ουδέτερου περιφερειακού διαμεσολαβητή – ενός ρόλου που του έχει προσδώσει τον χαρακτηρισμό «Ελβετία της Μέσης Ανατολής».

Η γεωγραφία που… πρόδωσε το Ιράν

Το γιατί το Ιράν χρειάζεται τη συγκατάθεση του Ομάν γίνεται αντιληπτό κοιτάζοντας τον χάρτη. Τα Στενά του Ορμούζ, στο στενότερο σημείο τους, έχουν πλάτος μόλις 33 χιλιόμετρα (21 ναυτικά μίλια).

Τα βόρεια ύδατα ανήκουν στο Ιράν, τα νότια στο Ομάν – και συγκεκριμένα στον θύλακα του Μουσάνταμ.

Λόγω της επικάλυψης των αιγιαλίτιδων ζωνών των δύο χωρών (12 ναυτικά μίλια η κάθε μία), η πλειονότητα της ναυσιπλοΐας διέρχεται πρακτικά εξ ολοκλήρου μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν.

Χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του Μουσκάτ, οποιοδήποτε σχέδιο ελέγχου ή χρέωσης είναι καταδικασμένο να αποτύχει.

Το νομικό τείχος: UNCLOS και αβίαστη διέλευση

Το Ομάν δεν αρκείται σε γεωπολιτικά επιχειρήματα. Επικαλείται τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία αναγνωρίζει, και ειδικότερα τα Άρθρα 38 και 44 που κατοχυρώνουν την «αβίαστη διέλευση» (transit passage) από διεθνή στενά.

Σύμφωνα με τη νομική θέση του Μουσκάτ, τα Στενά του Ορμούζ συνιστούν φυσική διεθνή δίοδο – σε αντίθεση με τεχνητές διώρυγες όπως το Σουέζ ή ο Παναμάς – και συνεπώς απαγορεύεται στα παράκτια κράτη να παρεμποδίζουν ή να χρεώνουν τη διέλευση.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη: το Ομάν θεωρεί ότι οποιαδήποτε χρέωση θα ισοδυναμούσε με παράνομη παρεμπόδιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Το Πακιστάν ως διαμεσολαβητής – και η αμερικανική ακύρωση

Παράλληλα με τις επαφές στο Ομάν, ο κ. Αραγτσί επισκέφθηκε δύο φορές το Πακιστάν, επιδιώκοντας να αναδείξει το Ισλαμαμπάντ σε βασικό διαμεσολαβητή για έμμεσες συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Οι προσπάθειες αυτές, ωστόσο, προσέκρουσαν στην απροθυμία της Ουάσινγκτον.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ακύρωσε την προγραμματισμένη αποστολή αμερικανών διαπραγματευτών στο Πακιστάν, κρίνοντας ότι οι ιρανικές προτάσεις ήταν «πολλά, αλλά όχι αρκετά» για να δικαιολογήσουν το ταξίδι. Η εξέλιξη αυτή άφησε την Τεχεράνη χωρίς τον πολυπόθητο διάλογο με την Ουάσινγκτον.

Σήμερα η συνάντηση με Πούτιν – η τελευταία ελπίδα;

Σήμερα, Δευτέρα 27 Απριλίου, ο κ. Αραγτσί βρίσκεται στη Μόσχα, όπου αναμένεται να συναντηθεί με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η συνάντηση αυτή αποτελεί την τελευταία στάση της περιοδείας του και, ίσως, την τελευταία ευκαιρία της Τεχεράνης να βρει έναν σύμμαχο – ή τουλάχιστον έναν διεθνή παράγοντα που δεν θα απορρίψει κατηγορηματικά την ιδέα των διοδίων.

Ωστόσο, οι εκτιμήσεις δεν είναι αισιόδοξες. Η Ρωσία, αν και στρατηγικός εταίρος του Ιράν, τηρεί παραδοσιακά θέση υπέρ της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας σε διεθνή ύδατα. Διατηρεί επίσης στενές σχέσεις με τα κράτη του Κόλπου, τα οποία αντιτίθενται σε οποιαδήποτε χρέωση στα Στενά.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Πούτιν είναι πιθανό να ακούσει με ευγένεια την πρόταση Αραγτσί, αλλά δύσκολα θα τη στηρίξει δημοσίως.

Ανεξάρτητα από την έκβαση της συνάντησης στη Μόσχα, το Ιράν έχει ήδη χάσει το πιο κρίσιμο στοίχημα: την αποδοχή από το Ομάν. Χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του κράτους που ελέγχει το νότιο μισό των Στενών, οποιοδήποτε σχέδιο διοδίων είναι πρακτικά αδύνατο να εφαρμοστεί.

Για την Τεχεράνη, που βρίσκεται ήδη υπό πίεση από κυρώσεις και διπλωματικό αδιέξοδο, το σχέδιο για «διόδια στον Ορμούζ» προστίθεται σε μια λίστα αποτυχημένων εγχειρημάτων.

Το Ομάν, πάντως, δεν έκλεισε την πόρτα σε κάθε συνεργασία: όπως διευκρίνισαν διπλωματικές πηγές, το Μουσκάτ είναι ανοιχτό σε συζητήσεις για την ασφαλή διέλευση – αρκεί αυτές να μην περιλαμβάνουν περιορισμούς ή χρεώσεις.

Η «Ελβετία της Μέσης Ανατολής» επιβεβαιώνει για ακόμη μία φορά τον ουδέτερο ρόλο της, αφήνοντας την Τεχεράνη μόνη στο αδιέξοδο των Στενών.

Διαβάστε επίσης: 

Στρατιωτικές δαπάνες: Στα 2,9 τρισ. δολάρια ανήλθε το παγκόσμιο κόστος – Ρεκόρ 11ετούς ανόδου

BP: Μεγάλη «νικήτρια» εν μέσω πολέμου – Απροσδόκητα κέρδη για τη μετοχή λίγο πριν ανακοινώσει αποτελέσματα

Κίνα: Εξετάζει αντίμετρα κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το «Made in Europe»