ΕΕ: Αγωγή κατά IBM, Atos και Leonardo για το σύστημα ελέγχου συνόρων μετά τις πολύωρες καθυστερήσεις στα αεροδρόμια

Στη Δικαιοσύνη προσέφυγε η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά της IBM και δύο ευρωπαϊκών εταιρειών, με αφορμή τις επανειλημμένες καθυστερήσεις στην ανάπτυξη του νέου ψηφιακού συστήματος ελέγχου των συνόρων, η εφαρμογή του οποίου προκάλεσε εκτεταμένα προβλήματα και πολύωρες ουρές στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια το φετινό καλοκαίρι.

Σύμφωνα με τους Financial Times, ο ευρωπαϊκός οργανισμός EU-Lisa, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την εποπτεία του συστήματος, κατέθεσε αγωγή κατά της αμερικανικής IBM, του γαλλικού ομίλου πληροφορικής Atos και της ιταλικής εταιρείας αμυντικού εξοπλισμού Leonardo, καθώς η κοινοπραξία φέρεται να μην τήρησε επανειλημμένα τις συμφωνημένες προθεσμίες, αμφισβητώντας παράλληλα τις προειδοποιήσεις και τα πρόστιμα που της επιβλήθηκαν.

Το νέο Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System – EES) προβλέπει την καταγραφή δακτυλικών αποτυπωμάτων και τη λήψη φωτογραφίας των ταξιδιωτών από χώρες εκτός της ΕΕ κατά την πρώτη είσοδό τους στον χώρο Σένγκεν, με στόχο τον εντοπισμό όσων υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη διάρκεια παραμονής ή καταζητούνται από τις αρχές.

Ο χώρος Σένγκεν περιλαμβάνει 29 ευρωπαϊκές χώρες, στην πλειονότητά τους κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων ισχύει η ελεύθερη κυκλοφορία.

Οι καθυστερήσεις και τα προβλήματα στα αεροδρόμια

Η έναρξη λειτουργίας του EES είχε αρχικά προγραμματιστεί για το 2022, ωστόσο η πλήρης εφαρμογή του πραγματοποιήθηκε μόλις φέτος, έπειτα από διαδοχικές αναβολές.

Η ενεργοποίηση του συστήματος συνοδεύτηκε από δυσλειτουργίες τόσο στο λογισμικό όσο και στον τεχνικό εξοπλισμό, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους σαρωτές δακτυλικών αποτυπωμάτων, οι οποίοι παρουσίαζαν προβλήματα όταν λερώνονταν από ιδρώτα. Οι δυσλειτουργίες αυτές προκάλεσαν πολύωρες καθυστερήσεις σε αεροδρόμια σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ ορισμένα κράτη-μέλη εξακολουθούν να βρίσκονται στη διαδικασία προμήθειας των απαραίτητων συσκευών σάρωσης.

Ο EU-Lisa επιβεβαίωσε στις τελευταίες ετήσιες οικονομικές καταστάσεις του, που δημοσιεύθηκαν τον Ιούλιο, ότι είχε καταθέσει αγωγή τον Δεκέμβριο του 2025 στην Εσθονία, όπου βρίσκεται η έδρα του.

«Έπειτα από τις διάφορες καθυστερήσεις στην παράδοση του EES από την ανάδοχο κοινοπραξία, ο οργανισμός ενεργοποίησε τα διαθέσιμα συμβατικά και νομικά μέσα για την προστασία των οικονομικών του συμφερόντων», ανέφερε.

Εκπρόσωπος του δικαστηρίου της κομητείας Χάργιου, του μεγαλύτερου πρωτοδικείου της Εσθονίας, επιβεβαίωσε ότι η αστική υπόθεση έχει κατατεθεί ενώπιόν του, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν πραγματοποιηθεί ούτε έχουν προγραμματιστεί ακροάσεις.

Ο ευρωπαϊκός οργανισμός αρνήθηκε να σχολιάσει την εν εξελίξει δικαστική διαδικασία, τονίζοντας ότι «δεν έχει καμία επίπτωση στη λειτουργία του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (EES), το οποίο λειτουργεί πλήρως σε ολόκληρη την Ευρώπη».

Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρίνισε ότι η αγωγή αφορά τις «καθυστερήσεις στην παράδοση του EES κατά τη φάση ανάπτυξης του συστήματος» και ότι «δεν σχετίζεται με τη λειτουργία του EES».

Η αντιπαράθεση για τις προθεσμίες και τα πρόστιμα

Η διαμάχη ανάμεσα στον EU-Lisa και τις τρεις εταιρείες έχει τις ρίζες της αρκετά χρόνια πίσω, όπως προκύπτει από την εσωτερική αλληλογραφία που επικαλούνται οι Financial Times και αποτυπώνει τις διαφωνίες για τις καθυστερήσεις και τις οικονομικές κυρώσεις.

Σε επιστολή του Οκτωβρίου 2021, οι Atos Belgium και IBM Belgium αμφισβήτησαν «τόσο την αρχή […] όσο και τον υπολογισμό» προστίμου που είχε επιβληθεί, αποδίδοντας τις καθυστερήσεις σε «εξωτερικούς παράγοντες», μεταξύ των οποίων και η πανδημία της Covid-19.

Τον Φεβρουάριο του 2022, οι τρεις εταιρείες αντέδρασαν στις νέες προθεσμίες που είχε ορίσει ο οργανισμός, υποστηρίζοντας ότι το χρονοδιάγραμμα δεν ανταποκρινόταν στις πραγματικές συνθήκες υλοποίησης του έργου.

«Το να αγνοούμε την πραγματικότητα δεν είναι συνετό και δεν θα βοηθήσει στην υλοποίηση του σχεδίου. Αντιθέτως, η εργασία βάσει ενός μη ρεαλιστικού σχεδίου θα προκαλέσει απογοήτευση σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη», ανέφερε η κοινοπραξία, ασκώντας παράλληλα κριτική στη «συνολική διακυβέρνηση» του EU-Lisa.

Έναν μήνα αργότερα, τον Μάρτιο του 2022, εκπρόσωπος της IBM συμφώνησε να παρακρατήσει ο οργανισμός ορισμένες πληρωμές έως ότου διευθετηθεί το ζήτημα των αποζημιώσεων.

Από τα 142 στα 212 εκατ. ευρώ η αξία της σύμβασης

Οι καθυστερήσεις είχαν σημαντικές οικονομικές συνέπειες για το έργο, καθώς η συνολική αξία της σύμβασης είχε ήδη αυξηθεί από 142 εκατ. ευρώ σε 212 εκατ. ευρώ το 2021.

Στις οικονομικές καταστάσεις του 2022, ο EU-Lisa αναγνώρισε ότι «αντιμετώπισε δυσκολίες με την κοινοπραξία στην οποία είχε ανατεθεί η υλοποίηση του EES» και ότι αξιολογούσε το «πρόσθετο κόστος» που προέκυψε από τις καθυστερήσεις, οι οποίες επηρέασαν και τα χρονοδιαγράμματα άλλων πληροφοριακών συστημάτων.

Στις οικονομικές καταστάσεις του επόμενου έτους, ο οργανισμός επισήμανε ότι οι καθυστερήσεις είχαν «αυξήσει τις δημοσιονομικές ανάγκες για την υλοποίηση» του EES, μεταξύ άλλων λόγω του υψηλότερου κόστους συντήρησης του τεχνικού εξοπλισμού και του λογισμικού.

Σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία, ο EU-Lisa σχεδόν διπλασίασε τον προϋπολογισμό του συστήματος το 2023, στα 40 εκατ. ευρώ, μεταφέροντας κονδύλια από άλλα έργα για να καλύψει τις αυξημένες ανάγκες.

Νέα κοινοπραξία και καταγγελίες για την κυβερνοασφάλεια

Η αρχική σύμβαση έληξε το 2025 και την υλοποίηση του EES ανέλαβε νέα κοινοπραξία εταιρειών, αν και οι Atos, Leonardo και IBM παρέμειναν υπεύθυνες για το έργο μέχρι τον Αύγουστο, σύμφωνα με τον EU-Lisa.

Παράλληλα με τις συμβατικές διαφωνίες, το σύστημα βρέθηκε αντιμέτωπο και με καταγγελίες σχετικά με πιθανούς κινδύνους κυβερνοασφάλειας.

Οι Financial Times είχαν αποκαλύψει πέρυσι ότι η Atos είχε χρησιμοποιήσει το γραφείο της στη Μόσχα για την προμήθεια λογισμικού που προοριζόταν για το ευαίσθητο ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου των συνόρων.

Ο EU-Lisa δήλωσε ότι δεν είχαν εντοπιστεί παραβιάσεις ασφαλείας, ωστόσο η OLAF, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης, διαπίστωσε ότι υπήρχαν «επαρκή στοιχεία» που δικαιολογούσαν περαιτέρω διερεύνηση.

Η OLAF επισήμανε επίσης ότι οι καταγγελίες για ρωσική εμπλοκή, εφόσον αποδεικνύονταν, θα συνιστούσαν παραβίαση της σύμβασης. Παρ’ όλα αυτά, η υπηρεσία παρέπεμψε εκ νέου την υπόθεση στον EU-Lisa, μολονότι χαρακτήρισε την αρχική αξιολόγηση του οργανισμού «ανεπαρκή», σύμφωνα με εσωτερική έκθεση την οποία επικαλούνται οι Financial Times.