«Σε δύσκολους καιρούς, η μόδα γίνεται πάντα εξωφρενική», είπε η πρωτοπόρος σχεδιάστρια μόδας του 20ού αιώνα Elsa Schiaparelli. Γνωστή για τη σουρεαλιστική και ανατρεπτική αισθητική της, η ιστορία της Elsa Schiaparelli δεν ξεκινά σε ατελιέ αλλά σε βιβλιοθήκη.

Η Έλσα Σκιαπαρέλι στο περιοδικό Vogue, 1933 – George Hoyningen-Huene/Condé Nast, Getty Images

Η αρχή μιας ανεξάρτητης δημιουργού

Γεννημένη το 1890 στο Palazzo Corsini της Ρώμης, από αριστοκρατική και ακαδημαϊκή οικογένεια, μεγάλωσε σε περιβάλλον όπου η γνώση ήταν καθημερινότητα και η φαντασία επιτρεπτή, έως το πρέπον. Ο πατέρας της, Celestino Schiaparelli, ήταν λόγιος με ειδίκευση στη μεσαιωνική ιστορία και τα κείμενα της Ανατολής.

1

Ο θείος της, Giovanni Schiaparelli, ήταν ο αστρονόμος που καθιέρωσε το σύστημα ονοματολογίας του Άρη που χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα. Η μικρή Elsa παρατηρούσε τα άστρα και άκουγε ιστορίες για αρχαίους πολιτισμούς. Σήμερα, ο συνδυασμός των κόσμων και της μυθολογίας συνεχίζει να διατρέχει τις δημιουργίες του οίκου που ίδρυσε.

Η πρώτη της πράξη δημιουργικής πρόκλησης ήρθε νωρίς. Ως νεαρή φοιτήτρια φιλοσοφίας στo Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης, έγραψε την ποιητική συλλογή Arethusa, εμπνευσμένη από τον αρχαιοελληνικό μύθο της νύμφης Αρέθουσας. Το βιβλίο θεωρήθηκε προκλητικό για τα ήθη της εποχής.

Οι γονείς της, θορυβημένοι από τη φαντασιακή και ερωτική του φόρτιση, την έστειλαν σε ελβετικό οικοτροφείο. Εκεί η Elsa απάντησε με απεργία πείνας. Η πράξη δεν ήταν απλώς μια εφηβική αντίδραση· ήταν το πρώτο σαφές μήνυμα ότι η ανεξαρτησία της δεν ήταν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.

Λονδίνο και Νέα Υόρκη: Σκάνδαλα, μυστικισμός και σουρεαλιστικές παρέες

Αποδρώντας από έναν ανεπιθύμητο, αλλά σχεδόν βέβαιο γάμο στη Ρώμη, μετά από την πίεση των γονιών της, βρέθηκε στο Λονδίνο όπου γνώρισε τον χαρισματικό, αλλά απατεώνα, Willem de Kerlor. Τον παντρεύτηκε μέσα σε λίγες ημέρες. Ήταν τότε μόλις 23 ετών. Ο γάμος τους υπήρξε χαοτικός, γεμάτος μετακινήσεις από το Παρίσι στη Νέα Υόρκη, πολιτικές υποψίες και οικονομική αστάθεια.

Το 1915, το ζευγάρι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αγγλία, αφού ο ντε Κέρλορ απελάθηκε μετά την καταδίκη του για άσκηση μαντείας, η οποία τότε ήταν παράνομη. Η κόρη τους, Gogo, γεννήθηκε το 1920 και σύντομα διαγνώστηκε με πολιομυελίτιδα, γεγονός που σκλήρυνε τον χαρακτήρα της Elsa και ενίσχυσε την ανάγκη της για οικονομική αυτονομία. Ως σύζυγος, η Schiaparelli στήριζε την οικογένειά της οικονομικά, και ο ντε Κέρλορ την εγκατέλειψε αμέσως μετά τη γέννηση του παιδιού.

Δημιουργία από τη συλλογή SS26 – Giovanni Giannoni

Στη Νέα Υόρκη, η Schiaparelli βρέθηκε στον πυρήνα του avant-garde. Μέσα από τη φιλία της με την Γαλλίδα μουσικό της αβάν-γκαρντ, συγγραφέα και βασική φιγούρα της καλλιτεχνικής σκηνής των αρχών του 20ού αιώνα, Gabrielle “Gaby” Buffet-Picabia, σύζυγο του Γάλλου ζωγράφου και συγγραφέα Francis Picabia, απέκτησε έναν σημαντικό κύκλο καλλιτεχνών.

Ο Man Ray, Marcel Duchamp και Alfred Stieglitz επηρέασαν την πορεία της. Ο σουρεαλισμός δεν ήταν για αυτήν απλώς ρεύμα τέχνης αλλά τρόπος σκέψης. Η ιδέα ότι το αντικείμενο μπορεί να ανατραπεί, να αποκτήσει ειρωνεία και να κρύβει υπονοούμενο, θα γίνει η βάση της μετέπειτα δημιουργικής της καριέρας.

1927–1939: Η εκρηκτική άνοδος στο Παρίσι

Επιστρέφοντας στο Παρίσι το 1922, ξεκίνησε να πειραματίζεται με ρούχα, χωρίς καμία τεχνική εκπαίδευση στο πατρόν. Η μέθοδός της ήταν ενστικτώδης: ράψιμο απευθείας πάνω στο σώμα – η Schiaparelli εξασκούσε την υψηλή ραπτική, χωρίς να το γνωρίζει. Το 1927 ιδρύει τον οίκο της. Τα πλεκτά trompe-l’œil με ψευδο-φιόγκους γίνονται ανάρπαστα. Μέχρι το 1935 εγκαθίσταται στο 21 Place Vendôme, στο ιστορικό hôtel de Fontpertuis.

Η Elsa Schiaparelli δημιούργησε αυτό το ασυνήθιστο φόρεμα με αστακό με τη βοήθεια του Salvador Dali το 1937.

Η δεκαετία του ’30 είναι η περίοδος της απόλυτης κυριαρχίας. Η Schiaparelli συνεργάζεται με τον Salvador Dalí δημιουργώντας το Lobster Dress που φόρεσε η δούκισσα του Ουίνσδορ, η Αμερικανίδα κοσμική κυρία, Wallis Simpson, λίγο πριν τον γάμο της με τον Δούκα του Ουίνσδορ και βασιλιά του Ηνωμένου Βασιλείου, Edward VIII.

Το Tears Dress του 1938, με τυπωμένα σκισίματα που θυμίζουν ξεφλουδισμένη σάρκα, και το Skeleton Dress με καπιτονέ πλευρά, εντάσσονται στη συλλογή Circus — μια ποιητική αλλά σκοτεινή απάντηση στην πολιτική ένταση της Ευρώπης της εποχής.

Το έντονα σουρεαλιστικό Skeleton Dress σχεδιάστηκε από την Elsa Schiaparelli σε συνεργασία με τον Salvador Dalí για τη συλλογή της Le Cirque του 1938.

Με τον Jean Cocteau σχεδιάζει σακάκια με κεντήματα που σχηματίζουν οπτικές ψευδαισθήσεις προσώπων και βάζων. Με τον Alberto Giacometti δημιουργεί κοσμήματα-γλυπτά. Το 1936 λανσάρει το άρωμα Shocking!, σε μπουκάλι-γυναικείο κορμό σχεδιασμένο από τη Leonor Fini, βαμμένο στο θρυλικό χρώμα της «shocking pink».

Η Schiaparelli υπήρξε καινοτόμος. Εισήγαγε πρώτη τα εμφανή φερμουάρ ως διακοσμητικό στοιχείο, πειραματίστηκε με το σελοφάν και χρησιμοποίησε υφάσματα που έμοιαζαν με φλοιό δέντρου. Δημιούργησε το wrap dress ήδη από το 1930, δεκαετίες πριν τη Diane von Fürstenberg.

Το προσωρινό τέλος: Πόλεμοι και ανταγωνισμός

Με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη. Όταν επέστρεψε, το τοπίο είχε αλλάξει. Ο Christian Dior με το New Look επανέφερε τον ρομαντισμό και την πειθαρχημένη σιλουέτα. Η Schiaparelli, πιο εννοιολογική και λιγότερο προσανατολισμένη στην εμπορική παραγωγή, βρέθηκε εκτός ρεύματος. Το 1954 ο οίκος κλείνει. Την ίδια χρονιά η Coco Chanel, η βασική της ανταγωνίστρια, επιστρέφει θριαμβευτικά.

Η Elsa αποσύρεται, εκδίδει την αυτοβιογραφία της Shocking Life και ζει ανάμεσα στο Παρίσι και την Τυνησία μέχρι τον θάνατό της το 1973.

Σουρεαλιστικό κολιέ Surrealist Lips, καρφίτσα Dove, και η δερμάτινη τσάντα Mini Secret Bijoux, σχέδια Schiaparelli – πηγή: Kuba Dabrowski

Η αναγέννηση: Diego Della Valle και Daniel Roseberry

Για δεκαετίες το όνομα του ανατρεπτικού οίκου παρέμεινε σε αδράνεια, περιορισμένο κυρίως στην παραγωγή αρωμάτων. Το 2007 ο Diego Della Valle, ιδιοκτήτης του ομίλου Tod’s, εξαγοράζει τον οίκο με στόχο την αναβίωση. Μετά από μεταβατικές δημιουργικές διευθύνσεις, το 2019, ο Daniel Roseberry διορίζεται στη θέση του διευθυντή δημιουργικού.

Ο Roseberry επαναφέρει τον θεατρικό σουρεαλισμό με μια σύγχρονη ένταση: χρυσοί, μεταλλικοί κορσέδες, σαν αγαλμάτινες προτομές, γίνονται ενδύματα. Κοσμήματα με μάτια και χείλη αποτυπώνονται στις συλλογές και το σώμα επανέρχεται στο επίκεντρο της δημιουργίας.

Η πετυχημένη αναβίωση συνεχίζει να αποτίει φόρο τιμής στην Ιταλίδα ιδρύτρια με τις δημιουργίες να θολώνουν τα όρια μεταξύ υψηλής ραπτικής και γλυπτικής.

Ο οίκος παρουσιάζει συλλογές υψηλής ραπτικής και ready-to-wear στο πλαίσιο της εβδομάδας μόδας του Παρισιού και Μιλάνου με τεράστια επιτυχία. Το όνομα Schiaparelli κατακτά τα περιοδικά, τα μουσεία και τις πασαρέλες παρουσιάζοντας μια ανώτερη, αληθινά απαράμιλλη πρόταση αισθητικής.

Η καρδιά της ακόμη χτυπά

Τον Ιούλιο του 2025, ο οίκος συγκλόνισε τον κόσμο της μόδας όταν παρουσίασε το φόρεμα Schiaparelli Beating Heart, μέρος της κολεξιόν υψηλής ραπτικής Φθινόπωρο/Χειμώνας 2025.

Το σουρεαλιστικό αριστούργημα εμπνευσμένο από το κόσμημα «The Royal Heart» του Σαλβαδόρ Νταλί από το 1953, διαθέτει μια μηχανοκίνητη, κόκκινη καρδιά με στρας που πάλλεται πάνω σε ένα κόκκινο μπούστο, συμβολίζοντας τη ζωή, τα συναισθήματα και την πρωτοποριακή κληρονομιά της μάρκας.

Φόρεμα Schiaparelli Beating Heart

Χρόνια μετά, το σχέδιο είναι φόρος τιμής στη συνεργασία της Elsa Schiaparelli με τον Dalí τη δεκαετία του 1930, με συγκεκριμένη αναφορά στην κινητική καρδιά του 1953, στολισμένη με ρουμπίνια. Η καρφίτσα με τον μηχανοκίνητο μηχανισμό μπορεί να χτυπά με ακρίβεια στο στήθος του φορέματος.

Ο Roseberry έντυσε το μοντέλο με το φόρεμα ανάποδα, έχοντας την καρδιά να χτυπά στην πλάτη, συνεχίζοντας την παράδοση της Schiaparelli, που συνδυάζει την ανατομία με την υψηλή μόδα και τα σουρεαλιστικά έργα.

Σήμερα, η κεντρική μπουτίκ του οίκου παραμένει στην ιστορική διεύθυνση 21 Place Vendôme, ενώ μικρότερες μπουτίκ λειτουργούν στα πολυκαταστήματα πολυτελείας Harrods και Bergdorf Goodman.

Το δίκτυο είναι επιλεκτικό, με λιγότερα από δέκα σημεία παγκοσμίως. Τα έσοδα εκτιμώνται άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, με τα ατελιέ υψηλής ραπτικής να λειτουργούν ως πυλώνας κύρους και τα αξεσουάρ —όπως η Face bag— ως εμπορική αιχμή.

Το V&A και η ιστορική αποκατάσταση

Φέτος, το μουσείο Victoria and Albert στο Λονδίνο παρουσιάζει την έκθεση “Schiaparelli: Fashion Becomes Art”. Περισσότερα από 400 αντικείμενα αναδεικνύουν τη Schiaparelli όχι απλώς ως σχεδιάστρια αλλά ως καλλιτέχνη. Η τοποθέτηση δίπλα σε έργα των Dalí και Cocteau επαναπροσδιορίζει τη θέση της στον χάρτη της τέχνης του σήμερα.

Η Elsa Schiaparelli δεν σχεδίαζε απλώς ενδύματα· κατασκεύαζε αφηγήσεις εξουσίας, ειρωνείας και πνευματικής πρόκλησης. Από την Αρέθουσα και την ελληνική μυθολογία μέχρι τα χρυσά γλυπτικά κοσμήματα και φορέματα του 21ου αιώνα, ο οίκος της λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ τέχνης, σουρεαλισμού, ραπτικής και εκλεπτυσμένης πολυτέλειας που λίγοι κατανοούν αλλά πολλοί επιθυμούν.

Σε μια εποχή όπου η μόδα κινδυνεύει να γίνει απλή εικόνα προς κατανάλωση, ο οίκος Schiaparelli υπενθυμίζει ότι το αληθινό avant-garde πνεύμα απαιτεί παιδεία, τόλμη και πολιτισμικό βάθος. Και αυτό είναι το είδος πολυτέλειας που δεν απομειώνεται με τον χρόνο.

Διαβάστε επίσης:

Vienna Opera Ball 2026: Ο χορός των χορών όπου ο Giorgio Armani συνάντησε τη μουσική αυτοκρατορία της Βιέννης

Pillbox hat: Η ιστορία του πιο κομψού καπέλου και η επιστροφή της Πρώτης Κυρίας

Χρύσανθος Πανάς στο Mononews: Το Αιολικό του Takis, γιατί η τέχνη κάνει καλό στην πόλη και τα μελλοντικά του σχέδια