Ευρώπη: Η έλλειψη πυραύλων την αφήνει εκτεθειμένη στη νέα κούρσα του Διαστήματος – Στόχος η απεξάρτηση από τη SpaceX του Μασκ

Στη βορειοδυτική ακτή ενός ορεινού νησιού της Αρκτικής, απέναντι από τη Νορβηγική Θάλασσα, βρίσκεται ίσως η πιο εντυπωσιακή βάση εκτόξευσης πυραύλων στον κόσμο.

Η συνεχής ροή πολιτικών ηγετών που επισκέπτονται το Διαστημικό Κέντρο Αντόγια, στη βόρεια Νορβηγία, καταδεικνύει τη ζωτική σημασία του: μπορεί να αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία της Ευρώπης να καλύψει το χαμένο έδαφος στην κούρσα στρατιωτικοποίησης του Διαστήματος, περιορίζοντας παράλληλα την εξάρτησή της από τη SpaceX του Έλον Μασκ.

Η δυνατότητα εκτόξευσης δορυφόρων σε τροχιά «είναι σημαντική για τη Νορβηγία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και συνολικά την Ευρώπη», δήλωσε σε συνέντευξή του ο διευθύνων σύμβουλος της Andøya Space και πρώην αντιναύαρχος του νορβηγικού Πολεμικού Ναυτικού, Κέτιλ Όλσεν.

«Για εμάς πρόκειται για τη στρατηγική αυτονομία, την κυριαρχία και την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία», πρόσθεσε.

Ωστόσο, ο στόχος αυτός δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί.

Οι δορυφόροι παρατήρησης, επικοινωνιών και γεωεντοπισμού υψηλής ακρίβειας αποτελούν εδώ και χρόνια στρατιωτική αναγκαιότητα, ενώ προς την ίδια κατεύθυνση κινούνται και νέα οπλικά συστήματα, όπως οι αναχαιτιστές σε τροχιά και τα συστήματα επιθεώρησης δορυφόρων.

Η Κίνα, η Ρωσία και οι ΗΠΑ διοχετεύουν περισσότερα από 200 δισ. δολάρια σε τέτοιες δυνατότητες, έχοντας θέσει εκατοντάδες δορυφόρους σε τροχιά κατά την τελευταία πενταετία και πραγματοποιώντας δοκιμές οπλικών συστημάτων τόσο στη Γη όσο και στο Διάστημα.

Απούσα από αυτήν την ολοένα εντονότερη κούρσα είναι η Ευρώπη, η οποία επιβαρύνεται από αντικρουόμενα συμφέροντα, περιορισμένους εθνικούς προϋπολογισμούς και την έλλειψη ενός κρίσιμου στοιχείου διαστημικής τεχνολογίας: επαρκούς αριθμού βαρέων εκτοξευτών, ικανών να πραγματοποιούν δεκάδες αποστολές σε τροχιά κάθε χρόνο.

Η ευρωπαϊκή δυνατότητα υπολείπεται των ανταγωνιστών

Οι κινεζικοί πύραυλοι Long March 5 και οι ρωσικοί Proton-M και Angara A5 μπορούν να μεταφέρουν περίπου 25.000 κιλά φορτίου σε τροχιά. Ο Falcon Heavy της SpaceX μπορεί να μεταφέρει σχεδόν 64.000 κιλά.

Ο Ariane 6, τον οποίο διαχειρίζεται η γαλλική εταιρεία εμπορικών εκτοξεύσεων Arianespace, διαθέτει μεταφορική ικανότητα περίπου 22.000 κιλών. Ωστόσο, οι περιορισμοί στην παραγωγή των προωθητικών πυραύλων και στις σχετικές υποδομές περιορίζουν τις εκτοξεύσεις του σε περίπου δέκα ετησίως.

Το 2025, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν κατά μέσο όρο περισσότερες από 15 εκτοξεύσεις τον μήνα, κυρίως χάρη στη SpaceX.

Η κάλυψη αυτού του χάσματος, χωρίς ταυτόχρονα να δημιουργηθεί εξάρτηση από μία ξένη εταιρεία, αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο στην προσπάθεια της Ευρώπης να μη μείνει πίσω στην εξοπλιστική κούρσα του Διαστήματος. Για την επίτευξη αυτού του στόχου θα απαιτηθούν δισεκατομμύρια ευρώ.

«Εάν η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρά το ενδεχόμενο να εξελιχθεί σε μία κυρίαρχη διαστημική δύναμη, θα πρέπει να είναι σε θέση να καλύπτει μόνη της τις ανάγκες της σε δορυφόρους», δήλωσε ο Μπλέντιν Μπόουεν, συγγραφέας του βιβλίου «Original Sin: Power, Technology and War in Outer Space» και αναπληρωτής καθηγητής αστροπολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Ντάραμ.

«Αυτό αποτελεί το θεμελιώδες στοιχείο για οποιαδήποτε χώρα επιδιώκει να θεωρείται διαστημική δύναμη», σημείωσε.

Οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις αγωνίζονται να δημιουργήσουν μία εναλλακτική απέναντι στις ΗΠΑ, μέχρι στιγμής όμως έχουν πραγματοποιηθεί μόλις λίγες εκτοξεύσεις.

Οι προσπάθειές τους επικεντρώνονται στην ταχύτητα, την επαναχρησιμοποίηση και την εγχώρια ασφάλεια και όχι στη δυνατότητα μεταφοράς μεγάλου φορτίου, γεγονός που περιορίζει τη χρησιμότητά τους για στρατιωτικές εφαρμογές.

Μία από τις μεγάλες ελπίδες της Ευρώπης, η γερμανική Isar Aerospace, έχει ακυρώσει επανειλημμένα την προγραμματισμένη αποστολή της με την ονομασία «Onward and Upward», χωρίς να έχει ορίσει νέα ημερομηνία.

Η πρώτη της απόπειρα εκτόξευσης πριν από έναν χρόνο —η μοναδική φορά που επιχειρήθηκε τροχιακή εκτόξευση από την ηπειρωτική Ευρώπη— διήρκεσε περίπου 30 δευτερόλεπτα, προτού ο πύραυλος συντριβεί.

Ο πύραυλος Spectrum της εταιρείας αναμένεται να μπορεί να μεταφέρει φορτίο μόλις 1.000 κιλών.

Ο διευθύνων σύμβουλος και συνιδρυτής της εταιρείας, Ντάνιελ Μέτσλερ, δήλωσε ότι οι ακυρώσεις «αποτελούν μέρος της πυραυλικής βιομηχανίας» και ότι κάθε προσπάθεια προσφέρει πολύτιμη εμπειρία.

«Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι θα φτάσουμε σε τροχιά και θα αποδείξουμε ότι μπορούμε να προσφέρουμε αξιόπιστη πρόσβαση στο Διάστημα», ανέφερε.

Αυξάνονται οι απειλές σε τροχιά

Στο μεταξύ, ένα ανησυχητικό σύνολο απειλών σε τροχιά διευρύνεται σταθερά εδώ και χρόνια.

Παρότι η ανάπτυξη πυρηνικών όπλων σε τροχιά απαγορεύεται από διεθνείς συνθήκες, άλλες στρατιωτικές δραστηριότητες στο Διάστημα δεν υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς.

Ορισμένες από αυτές είναι ευρέως γνωστές. Ο πρώτος στρατιωτικός δορυφόρος τέθηκε σε τροχιά στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και σήμερα υπάρχουν περισσότεροι από 600, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε ο αστροφυσικός Τζόναθαν ΜακΝτάουελ.

Η χρήση κατασκοπευτικών δορυφόρων για τη λήψη εικόνων και την υποκλοπή σημάτων επικοινωνιών είναι πλέον ευρέως γνωστή.

Κατά την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, άρχισαν να επανεμφανίζονται δυνατότητες που κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου θεωρούνταν είτε υπερβολικά δαπανηρές είτε αδιέξοδες.

Η Ινδία, η Κίνα και η Ρωσία έχουν πραγματοποιήσει δοκιμές αντιδορυφορικών πυραύλων που εκτοξεύονται από το έδαφος.

Οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν για τελευταία φορά ανάλογη δοκιμή το 2008, καταστρέφοντας δορυφόρο με πύραυλο SM-3 που εκτοξεύτηκε από πλοίο, και έκτοτε έχουν επιβάλει μονομερώς μορατόριουμ σε τέτοιου είδους ασκήσεις.

Το 2021, η Κίνα εκτόξευσε ένα αντικείμενο σε τροχιά, το οποίο αργότερα φάνηκε να απελευθερώνει ή να εκτοξεύει ένα δεύτερο αντικείμενο, το οποίο επέστρεψε στη Γη.

Οι αναλυτές εκτίμησαν ότι πιθανότατα επρόκειτο για ένα είδος συστήματος κλασματικού τροχιακού βομβαρδισμού, γνωστού ως FOBS. Το σύστημα αυτό θέτει μία πυρηνική κεφαλή σε τροχιά, επιτρέποντάς της να πλήξει στόχο στη Γη σε απρόβλεπτο χρόνο και από απρόβλεπτη κατεύθυνση.

Η κινεζική δοκιμή προχώρησε την ιδέα ένα βήμα παραπέρα, προσθέτοντας στην κεφαλή ένα υπερηχητικό όχημα ολίσθησης, ώστε να μπορεί να πραγματοποιεί ελιγμούς καθώς πλησιάζει τον στόχο.

Καμία άλλη χώρα δεν έχει πραγματοποιήσει παρόμοια δοκιμή. Η Ρωσία, ωστόσο, είχε αναπτύξει ένα βραχύβιο σύστημα FOBS κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Τελικά το εγκατέλειψε, καθώς άλλα όπλα, όπως οι βαλλιστικοί πύραυλοι που εκτοξεύονται από υποβρύχια, μπορούσαν να επιτύχουν το ίδιο αποτέλεσμα.

«Τα πράγματα είναι πολύ πιο τεταμένα εκεί πάνω απ’ ό,τι ήταν πριν από δέκα χρόνια», δήλωσε ο ΜακΝτάουελ. «Υπάρχει πάντα ο φόβος ότι κάποιος μπορεί να κάνει έναν λανθασμένο υπολογισμό».

Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία έχουν αναπτύξει δορυφόρους που μπορούν να πραγματοποιούν ελιγμούς στο Διάστημα, προσεγγίζοντας συστήματα άλλων χωρών για να τα καταγράφουν ή να παρεμβαίνουν στη λειτουργία τους.

Άλλοι δορυφόροι κινούνται αργά ακριβώς κάτω από τη γεωστατική τροχιά, υποκλέπτοντας τα σήματα που εκπέμπονται από δορυφόρους επικοινωνιών και έγκαιρης προειδοποίησης.

Τον Απρίλιο, σύμφωνα με στοιχεία τροχιακής παρακολούθησης, εκτυλίχθηκε ένας περίπλοκος «χορός επιθεωρήσεων» μεταξύ δορυφόρων και των τριών χωρών.

Αρχικά, ένας ρωσικός δορυφόρος πλησίασε τη γεωστατική τροχιά, σε απόσταση δεκάδων χιλιάδων χιλιομέτρων πάνω από τη Γη, και τοποθετήθηκε ανάμεσα σε τρεις κινεζικούς εμπορικούς και στρατιωτικούς δορυφόρους — αρκετά κοντά ώστε να μπορεί να υποκλέψει σήματα ή να συλλέξει εικόνες.

Στη συνέχεια εμφανίστηκε ένας αμερικανικός δορυφόρος, ο οποίος μετακινήθηκε σε τροχιά που τον έφερνε σε απόσταση έως και 13 χιλιομέτρων από τον ρωσικό δορυφόρο δύο φορές κάθε 24 ώρες.

Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζονταν κατάλληλες συνθήκες φωτισμού για τη λήψη φωτογραφιών ή βίντεο.

Τέλος, ένας ακόμη κινεζικός δορυφόρος, ο οποίος θεωρείται ότι σχεδιάστηκε ειδικά για αποστολές επιθεώρησης, τοποθετήθηκε στην ίδια ομάδα, κοντά και σε έναν αμερικανικό στρατιωτικό δορυφόρο επικοινωνιών.

Παρότι δεν υπήρχαν ενδείξεις σύγκρουσης ή παρέμβασης, οι συγκεκριμένοι ελιγμοί δείχνουν ότι οι τρεις μεγαλύτερες διαστημικές δυνάμεις του κόσμου διαθέτουν πόρους και πολύτιμα καύσιμα ελιγμών προκειμένου να παρακολουθούν στενά η μία τα συστήματα της άλλης.

Δείχνουν επίσης πόσο εξαρτημένες είναι οι υπόλοιπες χώρες από τις αποφάσεις τους.

Ρωσικές παρεμβολές σε γερμανικά συστήματα

Η Γερμανία διαπίστωσε το περασμένο φθινόπωρο παρεμβολές σε συστήματα της Bundeswehr από δύο ρωσικούς κατασκοπευτικούς δορυφόρους Luch-Olymp, σύμφωνα με τον υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους.

Ο Πιστόριους δήλωσε ότι τόσο η Μόσχα όσο και το Πεκίνο διαθέτουν τη δυνατότητα «να διαταράξουν, να τυφλώσουν, να χειραγωγήσουν ή να καταστρέψουν κινητικά δορυφόρους».

Την παραμονή της εισβολής του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία, στις αρχές του 2022, μία ρωσική κυβερνοεπίθεση στο δορυφορικό δίκτυο της Viasat απενεργοποίησε μόντεμ σε ολόκληρη την Ευρώπη και προκάλεσε εκτεταμένα προβλήματα στις επικοινωνίες, θέτοντας εκτός λειτουργίας χιλιάδες ανεμογεννήτριες στη Γερμανία.

Έκτοτε, το Βερολίνο έχει δεσμευτεί να επενδύσει 35 δισ. ευρώ σε αμυντικές και επιθετικές διαστημικές δυνατότητες έως το 2030.

«Τα δορυφορικά δίκτυα αποτελούν σήμερα την αχίλλειο πτέρνα της σύγχρονης κοινωνίας», δήλωσε ο Πιστόριους τον Σεπτέμβριο.

«Οι συγκρούσεις του μέλλοντος δεν θα περιορίζονται πλέον στη Γη. Θα διεξάγονται και σε τροχιά», πρόσθεσε.

Πριν από δύο χρόνια, ο Αμερικανός βουλευτής Μάικ Τέρνερ είχε δηλώσει ότι η Ρωσία πειραματιζόταν με ένα σχέδιο τοποθέτησης πυρηνικών αντιδορυφορικών όπλων σε τροχιά.

Η ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα δίκτυο τέτοιων συσκευών, οι οποίες, σε περίπτωση μεγάλης πολεμικής σύγκρουσης, θα μπορούσαν να πυροδοτηθούν και να καταστρέψουν ή να αχρηστεύσουν οτιδήποτε βρισκόταν σε μία συγκεκριμένη τροχιακή ζώνη, σύμφωνα με τον Τζέφρι Λιούις, διευθυντή του Προγράμματος Μη Διάδοσης στην Ανατολική Ασία του Middlebury Institute of International Studies στο Μοντερέι.

Τον συγκεκριμένο ισχυρισμό έχει έκτοτε επαναλάβει και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.

«Αυτός είναι ο κόσμος στον οποίο ζούμε», δήλωσε ο Λιούις.

«Οι εκτοξεύσεις είναι φθηνές, επομένως μπορείς να καταστρέψεις τα πάντα και απλώς να τα αντικαταστήσεις. Και αυτό είναι προτιμότερο από το να χάσεις τον πόλεμο», ανέφερε.

Η δύσκολη ευρωπαϊκή πραγματικότητα

Από ευρωπαϊκή σκοπιά, ωστόσο, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική, καθώς οι εκτοξεύσεις ούτε φθηνές είναι ούτε πραγματοποιούνται σε μεγάλη κλίμακα.

Η Arianespace διαθέτει επιτυχημένο ιστορικό και ένα πλήρες βιβλίο παραγγελιών, το οποίο περιλαμβάνει τη μεταφορά των δορυφόρων Leo της Amazon. Ωστόσο, το κέντρο εκτόξευσής της βρίσκεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στη Γαλλική Γουιάνα.

Η τοποθεσία μιας τόσο στρατηγικής ευρωπαϊκής εγκατάστασης στη Νότια Αμερική δεν θεωρείται ιδανική σε μία περίοδο κατά την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να ενισχύσει τον έλεγχο των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η Ευρώπη επιδιώκει να αναπτύξει δυνατότητες εκτόξευσης πιο κοντά στο έδαφός της.

Παράλληλα, το ενδεχόμενο εξάρτησης από τον Μασκ για την πραγματοποίηση εκτοξεύσεων ενισχύει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια για ευρωπαϊκή αυτονομία.

Οι πολιτικές τοποθετήσεις του Μασκ τον έχουν οδηγήσει να υποστηρίξει ακροδεξιές εναλλακτικές απέναντι σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, μεταξύ άλλων στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

«Η εξάρτηση από συμμάχους ή εμπορικούς παρόχους, συμπεριλαμβανομένου του αμερικανικού Starlink, μπορεί να είναι επικίνδυνη, εάν κρίσιμες υπηρεσίες αποδειχθούν μη διαθέσιμες σε περιόδους κρίσεων», έγραψαν σε πρόσφατη έκθεσή τους οι αναλυτές της Rand, Μελουζίν Λεμπρέ και Τζέιμς Μπλακ.

Η ευκαιρία του διαστημικού κέντρου Αντόγια

Η πλέον υποσχόμενη ευρωπαϊκή τοποθεσία είναι το Διαστημικό Κέντρο Αντόγια, το οποίο φιλοξένησε τις προσπάθειες εκτόξευσης της Isar Aerospace.

Η Αντόγια βρίσκεται στις 69 μοίρες βόρειου γεωγραφικού πλάτους, γεγονός που επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση σε πολικές τροχιές.

Η διαστημική της ιστορία ξεκινά το 1962, όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη εκτόξευση στο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ της NASA, του Μετεωρολογικού Ινστιτούτου της Δανίας και των νορβηγικών αμυντικών και ερευνητικών αρχών, με στόχο τη μελέτη του Βόρειου Σέλαος.

Σήμερα πραγματοποιεί ένα μείγμα πολιτικών και στρατιωτικών επιχειρήσεων. Παρότι αναφέρει ότι έχει εκτοξεύσει περισσότερους από 1.200 επιστημονικούς πυραύλους, όλες οι αποστολές ήταν υποτροχιακές.

Ο Όλσεν της Andøya Space εκτιμά ότι υπάρχει αρκετή ζήτηση για τροχιακές εκτοξεύσεις από την ηπειρωτική Ευρώπη, ώστε να δικαιολογείται η λειτουργία περισσότερων του ενός διαστημικών κέντρων.

«Κάθε εβδομάδα δεχόμαστε τηλεφωνήματα από νέες εταιρείες εκτόξευσης και μεσάζοντες δορυφορικών υπηρεσιών», δήλωσε.

«Πρώτα όμως πρέπει να βρούμε τον τρόπο και να πραγματοποιήσουμε μία επιτυχημένη εκτόξευση», πρόσθεσε.

Οι ευρωπαϊκές χώρες μπαίνουν στην κούρσα

Τόσο μεμονωμένα όσο και συλλογικά, οι ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν να αποκτήσουν ενεργότερο ρόλο.

Εκτός από τη Γερμανία, η Πολωνία αγοράζει τρεις δορυφόρους ραντάρ συνθετικού ανοίγματος από τη φινλανδική startup Iceye, έναντι 200 εκατ. ευρώ.

Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει διαθέσει 3,2 δισ. λίρες, ή 4,3 δισ. δολάρια, για νέες διαστημικές δυνατότητες.

Τον Μάιο, το Ηνωμένο Βασίλειο δημοσίευσε επίσης τις πρώτες φωτογραφίες από το Noctis-1, ένα διαστημικό τηλεσκόπιο σχεδιασμένο για την παρακολούθηση φίλιων συστημάτων σε τροχιά.

Η Γαλλία διαθέτει πιο προηγμένα προγράμματα, μεταξύ των οποίων μικρά συστήματα «σωματοφυλάκων» που περιπολούν γύρω από ευαίσθητους δορυφόρους.

Το πρόγραμμα ονομάζεται Yeux en Orbite pour un Demonstrateur Agile, ή YODA.

Η Γαλλία πειραματίζεται επίσης με τη χρήση λέιζερ, τόσο από το έδαφος όσο και από το Διάστημα, για την παρεμπόδιση εχθρικών δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τον διευθυντή του γαλλικού Ιδρύματος Στρατηγικών Ερευνών, Ξαβιέ Πασκό.

Η γερμανική Rocket Factory Augsburg, ή RFA, σχεδιάζει να πραγματοποιήσει εκτόξευση το καλοκαίρι από μία πρώην βάση της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας στο SaxaVord, στα νησιά Σέτλαντ.

Πρόκειται για το βορειότερο σημείο του Ηνωμένου Βασιλείου, το οποίο επίσης επιδιώκει να εξελιχθεί σε ευρωπαϊκό διαστημικό κόμβο.

Η RFA αποτελεί θυγατρική της επίσης γερμανικής κατασκευάστριας δορυφόρων OHB.

Η OHB συμμετέχει μαζί με την Airbus και τη Rheinmetall σε διαγωνισμό για την κατασκευή δορυφορικού διαδικτυακού δικτύου για τις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις.

Η ευρωπαϊκή απάντηση στο Starlink

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημοσίευσε το 2022 την Ευρωπαϊκή Διαστημική Στρατηγική για την Ασφάλεια και την Άμυνα και έκτοτε έχει ενεργοποιήσει τμήματα των νέων ασφαλών δικτύων δορυφορικών επικοινωνιών IRIS² και GOVSATCOM.

Τα έργα αποτελούν μέρος επενδυτικού προγράμματος ύψους 10,6 δισ. ευρώ, το οποίο έχει ως στόχο να δημιουργήσει μία ευρωπαϊκή εναλλακτική απέναντι στο Starlink και να περιορίσει την εξάρτηση της Ευρώπης από την αμερικανική υποστήριξη.

Το δίκτυο IRIS² θα αποτελείται τελικά από 290 δορυφόρους σε πολλαπλές τροχιές.

Προγραμματίζεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία έως το 2030 και θα εξυπηρετεί τόσο ιδιώτες πελάτες όσο και κυβερνήσεις.

Την κατασκευή των δορυφόρων έχουν αναλάβει η SES με έδρα το Λουξεμβούργο, η γαλλική Eutelsat και η ισπανική Hispasat.

«Τα ευρωπαϊκά κράτη επενδύουν σημαντικά ποσά σε δυνατότητες διαστημικής επιτήρησης», δήλωσε η πλοίαρχος Μπεατρίς Ενό του γαλλικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Ερευνών.

«Άλλωστε, άλλο πράγμα είναι να διαθέτεις ενεργητικές αμυντικές ή επιθετικές δυνατότητες στο Διάστημα και εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζεις τι πραγματικά συμβαίνει εκεί», πρόσθεσε.

Διαβάστε επίσης 

Volkswagen: Ο Όλιβερ Μπλουμ απορρίπτει τα λουκέτα σε εργοστάσια και προαναγγέλλει νέα μείωση κόστους

OpenAI, Meta και SpaceXAI δίνουν μάχη για πιο αποδοτικά και οικονομικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης

Λίντσεϊ Γκράχαμ: Τα σενάρια διαδοχής μετά τον θάνατό του, λίγους μήνες πριν τις ενδιάμεσες εκλογές