Ανοίγει ο δρόμος για αναδρομικά σε 450.000 συνταξιούχους έως και 12.000 ευρώ- Αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων

Αναδρομικά που μπορεί να φτάσουν ακόμη και τις 12.000 ευρώ, αλλά και σημαντική μείωση των μηνιαίων κρατήσεων στις κύριες συντάξεις, βρίσκονται πλέον στο τραπέζι για χιλιάδες συνταξιούχους, καθώς το Ελεγκτικό Συνέδριο καλείται να αποφασίσει εάν ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) είναι συνταγματικός.

Η κρίσιμη απόφαση, που αναμένεται τους πρώτους μήνες του 2027, μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα για περίπου 450.000 συνταξιούχους που επιβαρύνονται με την εισφορά, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο για νέες δικαστικές διεκδικήσεις.

Όπως επισημαίνει ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος στο «Mononews», καθοριστική εξέλιξη αποτελεί η πρόταση του Γενικού Επιτρόπου Επικρατείας κατά την πιλοτική δίκη της 4ης Νοεμβρίου, ο οποίος τάχθηκε υπέρ των συνταξιούχων, εισηγούμενος να κριθεί αντισυνταγματικός ο τρόπος με τον οποίο επιβάλλεται σήμερα η ΕΑΣ.

Στο επίκεντρο της δικαστικής διαμάχης βρίσκεται η επιβολή της εισφοράς στο σύνολο της μεικτής σύνταξης και όχι μόνο στο ποσό που υπερβαίνει κάθε εισοδηματικό κλιμάκιο. Εφόσον υιοθετηθεί η πρόταση για κλιμακωτό υπολογισμό, οι μηνιαίες κρατήσεις θα περιοριστούν αισθητά, ενώ όσοι έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη ενδέχεται να αποκτήσουν δικαίωμα επιστροφής σημαντικών ποσών προηγούμενων ετών. Το εάν θα υπάρξουν αναδρομικά, ποιοι θα τα δικαιούνται και από ποια χρονική περίοδο θα υπολογιστούν θα εξαρτηθεί από την τελική κρίση της Ολομέλειας.

Πώς αλλάζουν οι κρατήσεις στις συντάξεις

Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων θεσπίστηκε το 2010 και αποτελεί μία από τις τελευταίες μνημονιακές κρατήσεις που εξακολουθούν να επιβάλλονται στις κύριες συντάξεις. Τα ποσά που παρακρατούνται κατευθύνονται στο Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), το οποίο λειτουργεί ως αποθεματικό για τη στήριξη του ασφαλιστικού συστήματος και των μελλοντικών γενεών.

Η εισφορά επιβάλλεται όταν η μεικτή κύρια σύνταξη ή το άθροισμα των κύριων συντάξεων υπερβαίνει συγκεκριμένο όριο. Για το 2026, το πρώτο όριο απαλλαγής διαμορφώνεται στα 1.468,01 ευρώ, ενώ οι συντελεστές ξεκινούν από 3% και φτάνουν έως 14%. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα ο συντελεστής εφαρμόζεται στο σύνολο της σύνταξης, από το πρώτο ευρώ, και όχι μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το αντίστοιχο κλιμάκιο.

Για παράδειγμα, συνταξιούχος με μεικτή κύρια σύνταξη 2.000 ευρώ επιβαρύνεται με εισφορά 6%, δηλαδή χάνει 120 ευρώ κάθε μήνα. Εάν εφαρμοστεί κλιμακωτός υπολογισμός, αντίστοιχος με εκείνον που ισχύει στη φορολογία εισοδήματος, η κράτηση θα περιοριστεί περίπου στα 22,50 ευρώ.
Αυτό σημαίνει μηνιαίο όφελος 97,50 ευρώ και ετήσια αύξηση των καταβαλλόμενων ποσών κατά περίπου 1.170 ευρώ, πριν από την επίδραση τυχόν άλλων κρατήσεων και φόρων.

Η αλλαγή θα αντιμετώπιζε και μία ακόμη στρέβλωση του σημερινού συστήματος. Όταν η σύνταξη υπερβαίνει έστω και κατά ένα ευρώ το όριο ενός κλιμακίου, ο υψηλότερος συντελεστής εφαρμόζεται αυτομάτως σε ολόκληρο το ποσό. Έτσι, ένας συνταξιούχος με ελαφρώς μεγαλύτερη μεικτή σύνταξη μπορεί να καταλήξει να εισπράττει μικρότερο ποσό μετά την ΕΑΣ από κάποιον που βρίσκεται στο προηγούμενο κλιμάκιο.

Πόσα μπορούν να κερδίσουν οι συνταξιούχοι – Αναδρομικά έως 11.700 ευρώ

Οι οικονομικές διαφορές που προκύπτουν από την ενδεχόμενη αλλαγή του τρόπου υπολογισμού είναι σημαντικές και αυξάνονται όσο μεγαλύτερη είναι η κύρια σύνταξη, σύμφωνα με τον κ. Ρίζο. Σύμφωνα με ενδεικτικούς υπολογισμούς, με βάση τα κλιμάκια και τους συντελεστές του 2026, τα ποσά διαμορφώνονται ως εξής:

Τα ποσά είναι ενδεικτικά, υπολογίζονται για 12 μηνιαίες καταβολές και με σταθερή την κλίμακα του 2026 για ολόκληρη την τριετία, χωρίς τόκους. Τα πραγματικά αναδρομικά θα εξαρτηθούν από τις κλίμακες κάθε έτους, τις κρατήσεις που έγιναν και το περιεχόμενο της δικαστικής απόφασης.

Όπως προκύπτει από τα παραδείγματα, συνταξιούχος με μεικτή σύνταξη 1.600 ευρώ θα μπορούσε να διεκδικήσει περίπου 1.585 ευρώ για μία τριετία, ενώ για σύνταξη 2.500 ευρώ η αντίστοιχη διαφορά προσεγγίζει τις 6.000 ευρώ.

Στις υψηλότερες συντάξεις το όφελος είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς για μεικτές αποδοχές 4.000 ευρώ η μηνιαία διαφορά ξεπερνά τα 325 ευρώ και το ενδεικτικό ποσό της τριετίας διαμορφώνεται κοντά στις 11.700 ευρώ.

Η πρόταση του Επιτρόπου που αλλάζει τα δεδομένα

Η υπόθεση εξετάστηκε στις 4 Νοεμβρίου από την Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο πλαίσιο πιλοτικής δίκης με αιτούντα τον πρώην πρόεδρο του δικαστηρίου Νικόλαο Αγγελάρα. Το κρίσιμο νομικό ζήτημα δεν είναι εάν μπορεί να εξακολουθήσει να υπάρχει η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, αλλά εάν ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της παραβιάζει τις συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας.

Η πλευρά των συνταξιούχων υποστήριξε ότι η επιβολή του συντελεστή στο σύνολο της σύνταξης δημιουργεί δυσανάλογες επιβαρύνσεις και οδηγεί σε άνιση μεταχείριση ασφαλισμένων με παραπλήσιες αποδοχές.

Αντίθετα, το Δημόσιο ζήτησε την απόρριψη της αίτησης, υποστηρίζοντας ότι η ΕΑΣ εξυπηρετεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος, καθώς χρηματοδοτεί το ΑΚΑΓΕ, και ότι ο τρόπος υπολογισμού της αποτελεί επιλογή του νομοθέτη.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η παρέμβαση του Γενικού Επιτρόπου Επικρατείας, ο οποίος εισηγήθηκε να κριθεί αντισυνταγματικός ο σημερινός τρόπος υπολογισμού και η εισφορά να επιβάλλεται κλιμακωτά.

Παράλληλα, σύμφωνα με την πρότασή του, η επιστροφή αναδρομικών θα πρέπει να περιοριστεί στους συνταξιούχους που έχουν ασκήσει αγωγές, ώστε να αποφευχθεί μία γενικευμένη δημοσιονομική επιβάρυνση. Η συγκεκριμένη εισήγηση ενισχύει τις προσδοκίες για αλλαγή του συστήματος, χωρίς ωστόσο να προδικάζει την τελική απόφαση του δικαστηρίου.

Τα τρία σενάρια για τις επιστροφές

Η απόφαση της Ολομέλειας, που αναμένεται τους πρώτους μήνες του 2027, μπορεί να οδηγήσει σε τρεις διαφορετικές εξελίξεις.

Το πρώτο σενάριο είναι να απορριφθεί η αίτηση και να κριθεί ότι ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ δεν παραβιάζει το Σύνταγμα. Σε αυτή την περίπτωση οι κρατήσεις θα συνεχιστούν χωρίς αλλαγές και δεν θα προκύψουν αναδρομικά από τη συγκεκριμένη δικαστική υπόθεση.

Το δεύτερο σενάριο προβλέπει να γίνει δεκτή η ανάγκη αλλαγής του τρόπου υπολογισμού, αλλά τα αποτελέσματα να περιοριστούν στο μέλλον. Έτσι, οι συνταξιούχοι θα μπορούσαν να ωφεληθούν από χαμηλότερες μηνιαίες κρατήσεις, χωρίς επιστροφή ποσών για προηγούμενα χρόνια.

Το τρίτο σενάριο, που είναι και το ευνοϊκότερο για όσους έχουν κινηθεί δικαστικά, αφορά την αναγνώριση της αντισυνταγματικότητας του σημερινού υπολογισμού και τη δυνατότητα διεκδίκησης των διαφορών που έχουν ήδη παρακρατηθεί.

Στο τελευταίο ενδεχόμενο, ιδιαίτερη σημασία θα έχει το εάν η Ολομέλεια περιορίσει την αναδρομικότητα στους συνταξιούχους που έχουν ασκήσει αγωγές, όπως εισηγήθηκε ο Γενικός Επίτροπος Επικρατείας.

Ποιοι μπορούν να διεκδικήσουν αναδρομικά

Η συγκεκριμένη πιλοτική δίκη αφορά συνταξιούχους που υπάγονται στη δικαιοδοσία του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Σε αυτούς περιλαμβάνονται πολιτικοί συνταξιούχοι του Δημοσίου, στρατιωτικοί και απόστρατοι των Σωμάτων Ασφαλείας, εφόσον οι συνταξιοδοτικές διαφορές τους υπάγονται στη συγκεκριμένη δικαιοδοσία και οι κύριες συντάξεις τους επιβαρύνονται με ΕΑΣ.

Η διεκδίκηση των διαφορών πραγματοποιείται μέσω αγωγής, με την οποία ζητείται η επιστροφή των ποσών που παρακρατήθηκαν λόγω του αμφισβητούμενου τρόπου υπολογισμού.

Το ζήτημα της παραγραφής αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς για τις συγκεκριμένες αξιώσεις συνταξιούχων του Δημοσίου προβλέπεται, κατά την εξεταζόμενη νομική προσέγγιση, διετής παραγραφή.

Με βάση αυτόν τον κανόνα, αγωγή που ασκείται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 μπορεί, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να περιλαμβάνει διαφορές από το 2024, το 2025 και το 2026.

Αντίθετα, η άσκηση αγωγής εντός του 2027 ενδέχεται να αφήσει εκτός διεκδίκησης τα ποσά του 2024, εφόσον δεν έχει μεσολαβήσει κάποια νόμιμη ενέργεια που επηρεάζει την παραγραφή. Η ακριβής χρονική περίοδος των απαιτήσεων εξαρτάται από τα δεδομένα κάθε υπόθεσης και την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Μέχρι σήμερα δεν έχουν καταγραφεί μαζικές προσφυγές που να αφορούν ειδικά την αρχιτεκτονική του υπολογισμού της ΕΑΣ, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα κρίσιμο το ζήτημα του χρονικού περιορισμού των ενδεχόμενων αναδρομικών.

Τι θα ισχύσει για τους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα

Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη σημασία και για τους συνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι επίσης επιβαρύνονται με την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων. Ωστόσο, η κρίση της Ολομέλειας δεν θα επεκταθεί αυτομάτως σε αυτούς, καθώς οι σχετικές συνταξιοδοτικές διαφορές υπάγονται σε διαφορετική δικαιοδοσία.

Εφόσον ο σημερινός τρόπος υπολογισμού κριθεί αντισυνταγματικός, θα δημιουργηθεί ένα σημαντικό νομολογιακό προηγούμενο, το οποίο θα μπορούν να επικαλεστούν συνταξιούχοι του ιδιωτικού τομέα σε αντίστοιχες προσφυγές ενώπιον των αρμόδιων διοικητικών δικαστηρίων.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς το Ελεγκτικό Συνέδριο είχε κρίνει στο παρελθόν αντισυνταγματική την παρακράτηση της ΕΑΣ για συγκεκριμένες περιόδους, ενώ μεταγενέστερη νομολογία έχει αποδεχθεί τη συνταγματικότητα της εισφοράς ως θεσμού. Αυτή τη φορά, όμως, το αντικείμενο της δικαστικής κρίσης είναι διαφορετικό: δεν αμφισβητείται η ύπαρξη της εισφοράς, αλλά η μέθοδος με την οποία υπολογίζεται και κατανέμεται το οικονομικό βάρος στους συνταξιούχους.

Διαβάστε επίσης:

Το νέο στρατηγείο της ΑΑΔΕ – Νέα ψηφιακά εργαλεία για τα κυκλώματα της φοροδιαφυγής

Γερμανία: Περίπου 800.000 θέσεις εργασίας θα χαθούν τα επόμενα χρόνια στη χώρα λόγω τεχνητής νοημοσύνης

«Καμπάνες» σε τρεις εταιρείες και πρόστιμα 676.320 ευρώ στην αγορά