Κόκκινα δάνεια: Γιατί αποσύρθηκε η διάταξη για πλειστηριασμούς μόνο με τη σύμβαση ρύθμισης

Στην απόσυρση της διάταξης που θα επέτρεπε σε τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων να προχωρούν σε αναγκαστική εκτέλεση με βάση μια ιδιωτική σύμβαση ρύθμισης δανείου, χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως να εκδώσουν διαταγή πληρωμής, προχώρησε η κυβέρνηση, μετά τις έντονες αντιδράσεις των Δικηγορικών Συλλόγων και κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Πρόκειται για το άρθρο 23 του νομοσχεδίου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, το οποίο βρέθηκε στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής συζήτησης, καθώς οι επικριτές του υποστήριξαν ότι θα περιόριζε ουσιωδώς τις δυνατότητες δικαστικής άμυνας των δανειοληπτών.

Την απόσυρση ανακοίνωσε από τη Βουλή ο υφυπουργός Οικονομικών Δημήτρης Μαρκόπουλος, ο οποίος πάντως υπερασπίστηκε τη συνολική κατεύθυνση του νομοσχεδίου, επισημαίνοντας ότι στόχος της κυβέρνησης είναι να μπουν κανόνες στη λειτουργία των funds και των servicers.

Η εξέλιξη ήρθε μία ημέρα μετά τη δημόσια παρέμβαση της Συντονιστικής Επιτροπής της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, η οποία είχε ζητήσει την άμεση απόσυρση της διάταξης, θεωρώντας ότι αποδυνάμωνε τις δικονομικές εγγυήσεις προστασίας των οφειλετών.

Ποια ήταν η διάταξη που προκάλεσε τις αντιδράσεις

Το επίμαχο άρθρο προέβλεπε την προσθήκη νέου άρθρου 63Ε στον νόμο 5072/2023, με το οποίο η σύμβαση ρύθμισης οφειλής θα αποκτούσε την ισχύ εκτελεστού τίτλου, σύμφωνα με το άρθρο 904 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Όταν ένας δανειολήπτης αδυνατεί να εξυπηρετήσει το δάνειό του και συμφωνεί με την τράπεζα ή τον servicer σε μια νέα ρύθμιση, υπογράφει μια σύμβαση που καθορίζει το ποσό της οφειλής, τις δόσεις και τους όρους αποπληρωμής. Εάν στη συνέχεια δεν τηρήσει τη συμφωνία, ο πιστωτής μπορεί να επιδιώξει την αναγκαστική είσπραξη της απαίτησής του, αξιοποιώντας τους εκτελεστούς τίτλους που προβλέπει η νομοθεσία.

Μία από τις βασικές διαδικασίες για αυτό είναι η έκδοση διαταγής πληρωμής, η οποία είναι δικαστική πράξη που εκδίδεται μετά από έλεγχο των απαιτούμενων εγγράφων και με την οποία ο δανειστής αποκτά τη δυνατότητα να προχωρήσει σε αναγκαστική εκτέλεση, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Με τη διάταξη που αποσύρθηκε, η διαδικασία αυτή θα μπορούσε να παρακαμφθεί. Η ίδια η ιδιωτική σύμβαση ρύθμισης θα αποτελούσε εκτελεστό τίτλο, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως η έκδοση διαταγής πληρωμής. Αυτό δεν σήμαινε ότι η υπογραφή μιας ρύθμισης θα οδηγούσε αυτομάτως σε κατάσχεση ή πλειστηριασμό. Σήμαινε, όμως, ότι ο πιστωτής θα διέθετε έναν πρόσθετο και ταχύτερο δρόμο για να ξεκινήσει διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης, εφόσον συνέτρεχαν οι σχετικές προϋποθέσεις.

Γιατί αντέδρασαν οι δικηγόροι: Το πρόβλημα με τη δικαστική προστασία

Η Συντονιστική Επιτροπή των Δικηγορικών Συλλόγων εντόπισε το βασικό νομικό πρόβλημα στην αναγνώριση ενός ιδιωτικού εγγράφου ως εκτελεστού τίτλου, χωρίς τον προηγούμενο δικαστικό έλεγχο που πραγματοποιείται κατά την έκδοση διαταγής πληρωμής.

Σύμφωνα με τους δικηγόρους, η συγκεκριμένη επιλογή θα αφαιρούσε από τον οφειλέτη τη δυνατότητα να προσβάλει την απαίτηση μέσω της ανακοπής κατά διαταγής πληρωμής, καθώς τέτοια διαταγή δεν θα εκδιδόταν.

Στην περίπτωση της διαταγής πληρωμής, ο οφειλέτης έχει τη δυνατότητα να ασκήσει ανακοπή, προβάλλοντας συγκεκριμένους λόγους για τους οποίους αμφισβητεί τη νομιμότητα ή το ύψος της απαίτησης. Παράλληλα, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, μπορεί να ζητήσει την αναστολή της εκτέλεσης.

Με τη νέα ρύθμιση, βέβαια, ο οφειλέτης δεν θα στερούνταν κάθε δυνατότητα προσφυγής στη Δικαιοσύνη, καθώς θα εξακολουθούσε να μπορεί να αμφισβητήσει την αναγκαστική εκτέλεση, ιδίως μέσω της ανακοπής του άρθρου 933 ΚΠολΔ. Ωστόσο, πρόκειται για διαφορετικό ένδικο βοήθημα, το οποίο ασκείται στο πλαίσιο της διαδικασίας εκτέλεσης και δεν υποκαθιστά πλήρως τον προηγούμενο έλεγχο που συνεπάγεται η έκδοση διαταγής πληρωμής.

Επομένως, η διαφωνία δεν αφορούσε την πλήρη κατάργηση της πρόσβασης στη Δικαιοσύνη, αλλά το εάν οι δυνατότητες δικαστικής προστασίας που θα απέμεναν στον οφειλέτη ήταν εξίσου αποτελεσματικές.

Ποιος θα υπολόγιζε το πραγματικό υπόλοιπο του δανείου;

Ένα δεύτερο πρόβλημα, εξίσου σημαντικό από νομική και πρακτική άποψη, αφορούσε τον υπολογισμό της οφειλής, αφού η διάταξη δεν προέβλεπε επαρκείς εγγυήσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα προσδιοριζόταν το ποσό που εξακολουθούσε να οφείλει ο δανειολήπτης μετά τις καταβολές που είχε πραγματοποιήσει.

Ας υποθέσουμε ότι ένας δανειολήπτης συμφωνεί σε ρύθμιση οφειλής ύψους 100.000 ευρώ και στη συνέχεια καταβάλλει κανονικά δόσεις για δύο χρόνια, πριν αντιμετωπίσει νέα οικονομική δυσκολία. Σε μια τέτοια περίπτωση, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο εάν παραβίασε τους όρους της ρύθμισης, αλλά και ποιο ακριβώς ποσό εξακολουθεί να οφείλει, αφού συνυπολογιστούν οι πληρωμές, οι τόκοι και τυχόν πρόσθετες επιβαρύνσεις.

Κατά τους δικηγόρους, η επίμαχη διάταξη δεν εξασφάλιζε με επαρκή σαφήνεια τον τρόπο πιστοποίησης αυτού του υπολοίπου, ώστε η απαίτηση να είναι βέβαιη και εκκαθαρισμένη, όπως απαιτεί η πολιτική δικονομία για την αναγκαστική εκτέλεση.

Μάλιστα, ο κίνδυνος αυτός συνδεόταν και με την άνιση διαπραγματευτική θέση των δύο πλευρών, αφού στις συμβάσεις ρύθμισης η τράπεζα ή η εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων διαθέτει συνήθως μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ, ενώ ο οφειλέτης βρίσκεται συχνά υπό την πίεση να αποφύγει την απώλεια της περιουσίας του.

Η πρόταση για υποχρεωτική συμβουλή δικηγόρου πριν από κάθε ρύθμιση

Στο ίδιο ζήτημα είχε παρέμβει και η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.), η οποία, μέσω του Τομέα Στεγαστικής Πολιτικής της, ζήτησε την απόσυρση του άρθρου 23, προτείνοντας παράλληλα πρόσθετες εγγυήσεις για τους δανειολήπτες.

Μεταξύ αυτών περιλαμβανότανη υποχρεωτική λήψη ανεξάρτητης νομικής συμβουλής πριν από την υπογραφή μιας σύμβασης ρύθμισης οφειλής. Η πρόταση στηριζόταν στην παραδοχή ότι ένας δανειολήπτης που επιχειρεί να ρυθμίσει το χρέος του δεν είναι απαραίτητα σε θέση να αντιληφθεί όλες τις νομικές συνέπειες των όρων που αποδέχεται.

Ιδίως όταν μια σύμβαση μπορεί να αποτελέσει εκτελεστό τίτλο, η υπογραφή της δεν συνιστά απλώς αποδοχή ενός προγράμματος αποπληρωμής. Μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά τη δυνατότητα του πιστωτή να προχωρήσει σε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης στο μέλλον. Η υποχρεωτική ανεξάρτητη νομική συμβουλή, σύμφωνα με την πρόταση της ΕΛ.Α.Σ., θα εξασφάλιζε ότι ο οφειλέτης ενημερώνεται από δικηγόρο που δεν εκπροσωπεί τον πιστωτή, πριν αναλάβει τέτοιες δεσμεύσεις.

Τι απάντησε το Υπουργείο Οικονομικών

Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών απέρριψε την ερμηνεία ότι η προτεινόμενη ρύθμιση θα επέτρεπε στους servicers να προχωρούν ανεξέλεγκτα σε κατασχέσεις, υποστηρίζοντας ότι ο εκτελεστός τίτλος δεν θα δημιουργούνταν μονομερώς από την εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων, αλλά θα προέκυπτε από σύμβαση την οποία θα είχαν υπογράψει και τα δύο μέρη.

Επιπλέον, το υπουργείο επισήμανε ότι ο οφειλέτης θα διατηρούσε τη δυνατότητα δικαστικής προσβολής της αναγκαστικής εκτέλεσης μέσω των προβλεπόμενων ενδίκων βοηθημάτων. Η θέση αυτή ανέδειξε και το ουσιαστικό αντικείμενο της διαφωνίας για το εάν η συναίνεση του δανειολήπτη κατά την υπογραφή της ρύθμισης, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα μεταγενέστερης δικαστικής προσβολής, αρκεί για να εξασφαλίσει αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων του.

Παρά την υπεράσπιση της διάταξης, η κυβέρνηση επέλεξε τελικά να την αποσύρει. Ανακοινώνοντας την απόφαση στη Βουλή, ο υφυπουργός Οικονομικών Δημήτρης Μαρκόπουλος κάλεσε την αντιπολίτευση να στηρίξει τις υπόλοιπες διατάξεις του νομοσχεδίου, επιμένοντας ότι ο κεντρικός κυβερνητικός στόχος παραμένει η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους και η αυστηρότερη εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.