Μεσογειακή διατροφή και διαβήτης: Πώς βοηθά στην πρόληψη και στη θεραπεία

Η Μεσογειακή διατροφή (ΜΔ) αποτελεί ένα από τα καλύτερα μελετημένα διατροφικά πρότυπα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. 

Βασίζεται στα λαχανικά, στα όσπρια, στα φρούτα, στα δημητριακά ολικής άλεσης, στους ξηρούς καρπούς και στο ελαιόλαδο, στα χόρτα και στα τοπικά βότανα, ενώ περιλαμβάνει ψάρια και περιορίζει το κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και τα ζαχαρούχα ποτά. Η αξία της αφορά τόσο στη ρύθμιση του σακχάρου, όσο και στην καρδιαγγειακή προστασία.

Ισχυρά στοιχεία για την πρόληψη προέρχονται από την ισπανική μελέτη PREDIMED. Σε ανάλυση 3.541 ατόμων χωρίς διαβήτη, ηλικίας από 55 έως 80 ετών και με υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο, η ΜΔ εμπλουτισμένη με εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο συνδέθηκε με περίπου 40% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη, συγκριτικά με συμβουλές για διατροφή χαμηλή σε λιπαρά, σε παρακολούθηση περίπου τεσσάρων ετών. Το ποσοστό αφορά σε σχετική μείωση κινδύνου, όχι εγγύηση προστασίας για όλους. Στην ομάδα των ξηρών καρπών, η μείωση δεν ήταν στατιστικά σημαντική στη συγκεκριμένη ανάλυση.

Πώς βοηθά η ΜΔ στη ρύθμιση του σακχάρου

Όπως εξηγεί στο Mononews ο κλινικός διαιτολόγος-βιολόγος-προϊστάμενος Διαιτολογικού Τμήματος στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών, Δρ. Χάρης Δημοσθενόπουλος: «Ένας μηχανισμός αφορά στις φυτικές ίνες. Ιδιαίτερα οι διαλυτές ίνες, που υπάρχουν σε τρόφιμα όπως τα όσπρια και η βρώμη, επιβραδύνουν την πέψη και την απορρόφηση των υδατανθράκων. 

Έτσι η γλυκόζη περνά πιο σταδιακά στο αίμα και περιορίζονται οι απότομες αυξήσεις μετά το γεύμα. Τα πλούσια σε ίνες τρόφιμα βοηθούν επίσης στον κορεσμό, διευκολύνοντας τον έλεγχο της ποσότητας φαγητού.

Ο κλινικός διαιτολόγος-βιολόγος-προϊστάμενος Διαιτολογικού Τμήματος στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών, Δρ. Χάρης Δημοσθενόπουλος

Δεύτερος μηχανισμός είναι η καλύτερη δράση της ινσουλίνης, της ορμόνης που βοηθά τη γλυκόζη να περάσει από το αίμα στα κύτταρα. Τα ακόρεστα λιπαρά του ελαιολάδου και των ξηρών καρπών, όταν αντικαθιστούν κορεσμένα λιπαρά, μπορούν να βελτιώσουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Με απλά λόγια, ο οργανισμός αξιοποιεί πιο αποτελεσματικά την ινσουλίνη που παράγει, ώστε να ελέγχει καλύτερα το σάκχαρο».

Παράλληλα, η ΜΔ μπορεί να περιορίσει τη χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή, η οποία δυσκολεύει τη δράση της ινσουλίνης. 

Οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου και άλλων φυτικών τροφίμων φαίνεται να συμβάλουν σε αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές δράσεις. Επιπλέον, όταν επιτυγχάνεται απώλεια περιττού βάρους, βελτιώνεται η ευαισθησία στην ινσουλίνη. Οι επιμέρους μηχανισμοί εξακολουθούν να μελετώνται. Το όφελος αφορά στο συνολικό διατροφικό πρότυπο και δεν αποδίδεται σε ένα «θαυματουργό» συστατικό.

Η PREDIMED-Plus ανέδειξε την πρόσθετη αξία της διαχείρισης βάρους. Σε 4.746 άτομα με υπέρβαρο ή παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο, χωρίς διαβήτη, ένα πρόγραμμα ΜΔ με λιγότερες θερμίδες, περισσότερη άσκηση και υποστήριξη αλλαγής συνηθειών συνδέθηκε με 31% χαμηλότερη σχετική εμφάνιση διαβήτη, έναντι ΜΔ χωρίς περιορισμό θερμίδων, σε διάμεση παρακολούθηση έξι ετών. Το αποτέλεσμα αφορά στον συνδυασμό διατροφής, άσκησης και υποστήριξης, που οδήγησε και σε μεγαλύτερη μείωση βάρους και περιμέτρου μέσης.

Όφελος υπάρχει και μετά τη διάγνωση

Όπως αναφέρει ο Δρ. Δημοσθενόπουλος, σε τυχαιοποιημένη μελέτη των Esposito και συνεργατών, ασθενείς με νεοδιαγνωσμένο διαβήτη ακολούθησαν είτε ΜΔ με μειωμένους υδατάνθρακες είτε διατροφή χαμηλή σε λιπαρά. Μετά από τέσσερα χρόνια, φαρμακευτική θεραπεία χρειάστηκε το 44% της πρώτης ομάδας και το 70% της δεύτερης. 

«Η διατροφή μπορεί, επομένως, να καθυστερήσει την ανάγκη φαρμάκων σε ορισμένους ασθενείς, χωρίς να δικαιολογεί αναβολή της απαραίτητης αγωγής», υπογραμμίζει.

Η πρόσφατα δημοσιευμένη έκθεση στο συνέδριο του Μιλάνο από την αμερικανική (ADA) και την ευρωπαϊκή εταιρεία μελέτης του διαβήτη (EASD) τον προηγούμενο  Σεπτέμβριο, αναγνωρίζει ότι η ΜΔ βελτιώνει τη γλυκόζη ακόμη και χωρίς σημαντική απώλεια βάρους και προτείνει να εξετάζεται κατά προτεραιότητα, όταν συνυπάρχει αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσος. 

Και ο κ. Δημοσθενόπουλος προσθέτει: «Επιπλέον τονίζει την εξατομίκευση. Δεν υπάρχει μία ιδανική δίαιτα για όλους. Απώλεια βάρους τουλάχιστον 5% προσφέρει μεταβολικό όφελος, ενώ μεγαλύτερη απώλεια, συχνά 10% ή περισσότερο, μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα ύφεσης του διαβήτη».

Ανάλογη είναι η προσέγγιση επιστημόνων του Harvard. 

Ο Walter Willett υπογραμμίζει τη σημασία της ποιότητας των λιπαρών και των υδατανθράκων, υγιεινά φυτικά έλαια, δημητριακά ολικής άλεσης και φυτικές πηγές πρωτεΐνης αποτελούν βασικές επιλογές. 

Ο Frank Hu συστήνει τη ΜΔ, τη διατήρηση υγιούς βάρους και τον περιορισμό ζαχαρούχων ποτών και επεξεργασμένου κρέατος. Σχολιάζοντας την PREDIMED-Plus, τονίζει ότι μέτριες αλλά σταθερές αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής μπορούν να αποτρέψουν πολλά περιστατικά διαβήτη.