Εκατομμύρια βιβλία στο βωμό της τεχνητής νοημοσύνης – Εταιρείες τα αγοράζουν και τα καταστρέφουν

Και τώρα η τεχνητή νοημοσύνη καταστρέφει βιβλία. Και όχι μόνο θεωρητικά αλλά και πρακτικά. Ακαδημαϊκοί, διανοούμενοι, βιβλιόφιλοι καλλιτέχνες και γενικότερα άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης έχουν ήδη ξεσηκωθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την αποκάλυψη ότι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης αγοράζουν μαζικά εκατομμύρια βιβλία, τα οποία διαλύουν, προκειμένου να σαρώσουν το περιεχόμενό τους και στη συνέχεια τα πετούν.

Η υπόθεση άρχισε να ξετυλίγεται μετά την είδηση ότι για την τροφοδοσία των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMs) που κινούν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας προβαίνουν σε τέτοιες μαζικές αγορές βιβλίων, τα οποία καταστρέφουν αφού πρώτα «αφομοιώσουν» το περιεχόμενό τους.

Όπως αναφέρει το ARTnews, μια αγωγή κατά της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης Anthropic αποκάλυψε ότι πράγματι είχε αγοράσει εκατομμύρια βιβλία, αφαίρεσε τις βιβλιοδεσίες τους, σάρωσε τις σελίδες και κατέστρεψε τα πρωτότυπα στο πλαίσιο ενός προγράμματος με την ονομασία «Project Panama».

Όπως έγινε γνωστό μάλιστα, είχε σχεδιάσει την ψηφιοποίηση (μέσω σάρωσης) περίπου 2 εκατομμυρίων βιβλίων μέσα σε διάστημα έξι μηνών. «Το Project Panama είναι η προσπάθειά μας να σαρώσουμε —με καταστροφική μέθοδο— όλα τα βιβλία του κόσμου», ανέφερε ένα εσωτερικό έγγραφο σχεδιασμού της Anthropic. Όμως «Δεν θέλουμε να γίνει γνωστό ότι εργαζόμαστε πάνω σε αυτό», όπως σημειωνόταν.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα μάλιστα, το πλαίσιο αυτής της μαζικής αγοράς – καταστροφής περιλαμβάνει σπάνια, παλαιά και εξαντλημένα βιβλία.

Η αύξηση των πωλήσεων

Την υποψία για τα τεκταινόμενα είχαν πρώτα οι βιβλιοπώλες των μεταχειρισμένων και σπάνιων βιβλίων, οι πωλήσεις των οποίων σημείωσαν ξαφνικά τεράστια και απότομη άνοδο. Ένας ρεπόρτερ του 404 Media (τεχνολογικό ιστολόγιο) τοποθέτησε μάλιστα ένα Apple AirTag (συσκευή παρακολούθησης αντικειμένων) μέσα σε έναν τόμο που ένας βιβλιοπώλης έστειλε σε αγοραστή. Μόνο που το βιβλίο κατέληξε, κατά ειρωνικό τρόπο, σε μια αποθήκη ιδιοκτησίας της Amazon, στην πρόσοψη της οποίας δεσπόζει το λογότυπο ενός Τυραννόσαυρου Ρεξ που ετοιμάζεται να καταβροχθίσει ένα βιβλίο!

Η εξέλιξη αυτή ήρθε, όπως αναφέρεται, αφ΄ ότου εταιρίες οι AI έχασαν δικαστικές διαμάχες για πνευματικά δικαιώματα σχετικά με τη χρήση πειρατικών βιβλίων σε ψηφιακή μορφή. Βρήκαν έτσι μία νέα διέξοδο, καθώς ο νόμος δεν τους απαγορεύει να αγοράζουν φυσικά βιβλία και να τα καταστρέφουν.

Μια άλλη πτυχή είναι, ότι οι συγκεκριμένες εταιρείες αναζητούν μόνο βιβλία που εκδόθηκαν πριν από το 2022, επειδή θέλουν εκδόσεις, που σίγουρα δεν έχουν παραχθεί με τη χρήση AI. Κι αυτό γιατί προφανώς αναγνωρίζουν, ότι δεν μπορούν να εκπαιδεύσουν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLMs) πάνω σε «σκουπίδια» παραγμένα από AI.

Τα βιβλία πάντως, διαχρονικά γίνονταν στόχος καταστροφής, από την αρχαιότητα ήδη -ας θυμηθούμε τη Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας-, είτε από φανατισμένο θρησκευτικό κοινό, είτε από ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως συνέβη με την καύση βιβλίων από τους Ναζί στη Γερμανία ή από κατακτητές γενικώς. Αν και φυσικά, οι σημερινές συνθήκες διαφέρουν, καθώς το βιβλίο καταστρέφεται μεν ως αντικείμενο, το περιεχόμενό του ωστόσο, διασώζεται.

Τέχνη και βιβλίο

Από την άλλη όμως, στον χώρο της τέχνης, συμβαίνει συχνά, σε καλλιτέχνες που δουλεύουν κολάζ, να κόβουν βιβλία για να χρησιμοποιήσουν τις εικόνες τους στα έργα τους. Και σ΄ αυτήν την περίπτωση, αν δε καταστραφεί εντελώς το βιβλίο, σίγουρα αποσύρεται από την κυκλοφορία. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να ειπωθεί ότι οι καλλιτέχνες καταστρέφουν βιβλία κατά εκατομμύρια.

Πολλά έργα τέχνης εξάλλου, θα ήταν αδύνατον να φιλοτεχνηθούν αν οι καλλιτέχνες δεν είχαν τη δυνατότητα να προμηθευτούν παλιά βιβλία. Αρκεί να σκεφθεί κανείς την μνημειώδη εγκατάσταση «Ο Παρθενώνας των Βιβλίων» της αργεντινής καλλιτέχνιδας Marta Minujín (1983), η οποία κατασκευάστηκε από δέκα χιλιάδες εκδόσεις βιβία που είχαν απαγορευτεί από τη μακροχρόνια στρατιωτική δικτατορία της χώρας της, ειδικά για να παρουσιαστεί στην έκθεση Documenta του 2017). ΄Η ακόμη τα κολάζ του καλλιτέχνη Jess από την περιοχή του Κόλπου του Σαν Φρανσίσκο, ή τις πρώιμες συνθέσεις (assemblages) της Carol Bove με βιβλία τοποθετημένα σε ράφια από καταστήματα μεταχειρισμένων ειδών.

Όπως έχει γράψει άλλωστε ο ιστορικός της τέχνης Τόμ Χόλερτ «Η έρευνα αποτελεί όλο και περισσότερο την πρώτη ύλη από την οποία δημιουργείται η τέχνη». Οι ζωγράφοι και άλλοι δημιουργοί διεξάγουν πράγματι εκτενή έρευνα στην ιστορία της τέχνης μέσα από παλιά βιβλία, αντλώντας οπτικό υλικό από τις σελίδες τους.

Μια ακόμη παράμετρος τέλος είναι, ότι και οι εκδοτικοί οίκοι καταστρέφουν συχνά βιβλία, γιατί έχουν εκτιμήσει λανθασμένα τη ζήτηση, επομένως έχουν ένα πλεόνασμα, το οποίο οδηγούν σε πολτοποίηση.

Ποιο είναι το μέλλον;

Βίντεο που έχουν κυκλοφορήσει στο μεταξύ, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνοντας βιβλία να τεμαχίζονται, αυξάνουν την ένταση και τις ανησυχίες για ένα μέλλον χωρίς βιβλία. Έρχεται λοιπόν το οριστικό τους τέλος; Το ερώτημα επανέρχεται, κατά τα τελευταία είκοσι τουλάχιστον, χρόνια αλλά όπως φαίνεται είναι η πρώτη φορά που οι εξελίξεις είναι τόσο ραγδαίες και ανατρεπτικές, λόγω της τεχνητής νοημοσύνης, που είναι αδύνατον να υπάρξει μια ασφαλής απάντηση.

Δεν βλέπουν όλοι ωστόσο, το μέλλον δυσοίωνο, αλλά αντίθετα ως ένα σκαλί προόδου στο πλαίσιο των μεγάλων αλλαγών της ιστορίας της ανθρωπότητας. Χωρίς να λείπουν όμως και οι φόβοι, όπως για παράδειγμα αυτός για την ιδιωτικοποίηση της γνώσης –σε ένα κάποιο μέλλον- που μπορεί να προκύψει από το ενδεχόμενο, το περιεχόμενο αυτών των βιβλίων να αποτελεί αποκλειστική ιδιοκτησία μιας εμπορικής επιχείρησης.

Σε αυτήν την περίπτωση όλα είναι ανοιχτά: Μπορεί τα συμφέροντά της να μην αποσκοπούν στο κοινό καλό ή στην ανθρώπινη ευημερία ή μπορεί οτιδήποτε άλλο… Εξάλλου, χειρότερος φόβος είναι αυτός που δεν μπορεί να διατυπωθεί και η τεχνητή νοημοσύνη αφήνει πολλά περιθώρια για το άδηλο του μέλλοντος.

Διαβάστε επίσης:

Κόσμηση και Κόσμημα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας

Το Time επιλέγει: Οι 100 πιο επιδραστικοί άνθρωποι στην τέχνη – Και ένας Έλληνας

Η συλλέκτρια, η έμπορος τέχνης και ο Μονέ – Οι γυναίκες που ανέδειξαν το έργο του ζωγράφου