Κόσοβο: Η ετυμηγορία για τον Θάτσι απειλεί να ανατρέψει τις πολιτικές ισορροπίες

Γιγαντοοθόνες με ψηφιακά χρονόμετρα εμφανίστηκαν αυτόν τον μήνα σε πλατείες και κεντρικούς δρόμους του Κοσόβου, μετρώντας αντίστροφα έως τις 16 Σεπτεμβρίου, όταν οι δικαστές στη Χάγη αναμένεται να εκδώσουν την ετυμηγορία τους στη δίκη του πρώην προέδρου Χασίμ Θάτσι για εγκλήματα πολέμου.

Όποια κι αν είναι η απόφαση, οι συνέπειες για τη μικρή χώρα των Δυτικών Βαλκανίων, με πληθυσμό 1,6 εκατομμυρίων κατοίκων, θα είναι καθοριστικές.

Οι υποστηρικτές του Θάτσι τον θεωρούν αρχιτέκτονα της ανεξαρτησίας του Κοσόβου. Δίπλα στο χρονόμετρο αναγράφεται το μήνυμα «Το Κόσοβο περιμένει». Στις πορείες, οι οπαδοί του φωνάζουν «Η ελευθερία έχει όνομα». Σε τοίχους σε ολόκληρη την πρωτεύουσα, την Πρίστινα, το σύνθημα «Φέρτε τους πίσω» αναφέρεται στον ίδιο και στους τρεις συγκατηγορουμένους του.

Οι τέσσερις άνδρες, όλοι πρώην υψηλόβαθμα στελέχη του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσόβου (UCK), αντιμετωπίζουν πολυετείς ποινές κάθειρξης εάν κριθούν ένοχοι για ευθύνη σε εγκλήματα που φέρονται να διέπραξαν μέλη της οργάνωσης. Σε αυτά περιλαμβάνονται διώξεις, φυλακίσεις, βασανιστήρια, δολοφονίες και εξαναγκαστικές εξαφανίσεις εκατοντάδων αμάχων που θεωρούνταν αντίπαλοι, κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά τον πόλεμο του 1998–1999 με τη Σερβία. Οι ίδιοι αρνούνται τις κατηγορίες.

Εάν αθωωθεί, ο Θάτσι αναμένεται να επιστρέψει με κάποιον τρόπο στην πολιτική ζωή. Σύμφωνα με παρατηρητές, ο 58χρονος θα μπορούσε να αποτελέσει πόλο συσπείρωσης για τα κόμματα που δυσκολεύονται να αμφισβητήσουν τον πρωθυπουργό Άλμπιν Κούρτι — και ενδεχομένως να συμβάλει στην άρση ενός πολιτικού αδιεξόδου που διαρκεί 18 μήνες και πλήττει την οικονομία. Η ανάπτυξη επιβραδύνεται, η ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις εξασθενούν, ενώ καθυστερούν μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Μια ενδεχόμενη αποφυλάκιση του Θάτσι θα μπορούσε να μετατοπίσει την ισορροπία δυνάμεων προς το σημερινό στρατόπεδο της αντιπολίτευσης», δήλωσε ο Άγκον Μαλίκι, αναλυτής πολιτικής με ειδίκευση στα Δυτικά Βαλκάνια και ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Ευρώπης του Atlantic Council, με έδρα την Ουάσινγκτον. «Ιδίως επειδή θα επέστρεφε με ένα θριαμβευτικό αφήγημα, ως ήρωας και θύμα άδικης δίωξης».

Ο Μαλίκι πρόσθεσε ότι, δεδομένου του πόσο έχει αλλάξει το πολιτικό σκηνικό από το 2020, όταν ο Θάτσι παραιτήθηκε και τέθηκε υπό κράτηση, μια αναμέτρηση μεταξύ του ίδιου και του Κούρτι θα μπορούσε, βραχυπρόθεσμα, να οξύνει την πόλωση.

Ο Θάτσι αναδείχθηκε σε ισχυρό πολιτικό παράγοντα μετά τον πόλεμο, οδηγώντας το Δημοκρατικό Κόμμα του Κοσόβου στη νίκη στις εκλογές του 2007 και σχηματίζοντας συνασπισμό με πρώην αντιπάλους του. Αργότερα διαπραγματεύτηκε απευθείας με τη Σερβία, χωρίς ωστόσο η προσπάθεια να καταλήξει σε οριστική συμφωνία.

Τα τελευταία έξι χρόνια, ο Κούρτι έχει αποξενώσει συμμάχους τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, δίνοντας προτεραιότητα στην εδραίωση της κυριαρχίας του Κοσόβου έναντι της βελτίωσης των σχέσεων με τη Σερβία. Η τελευταία, όπως και πέντε κράτη της ΕΕ, εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει το Κόσοβο, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του. Ο Κούρτι έχει προωθήσει αυτή την πολιτική κυρίως επιταχύνοντας την ενσωμάτωση του βόρειου τμήματος, όπου πλειοψηφεί ο σερβικός πληθυσμός.

Από τον Ιούνιο, όταν δεν κατάφερε να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία, ο Κούρτι αδυνατεί να βρει εταίρους για σχηματισμό συνασπισμού ή υποψηφίους που να μπορούν να συγκεντρώσουν την απαιτούμενη στήριξη για την προεδρία. Κι αυτό, παρότι έχει κερδίσει τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις από το 2021, προσελκύοντας ψηφοφόρους που επιθυμούσαν ρήξη με τα κόμματα που κυβέρνησαν τη χώρα μετά τον πόλεμο.

Σε γραπτή συνέντευξη που παραχώρησε τον περασμένο μήνα από τη Χάγη σε τοπικό τηλεοπτικό σταθμό, ο Θάτσι απηύθυνε έκκληση για πολιτική συμφιλίωση. Κάλεσε την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να επιτύχουν συναίνεση σε βασικά ζητήματα, όπως η εκλογική μεταρρύθμιση, η ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και ο διάλογος με τη Σερβία.

Ο πολιτικός της αντιπολίτευσης Ραμούς Χαραντινάι, επίσης πρώην ηγετικό στέλεχος του UCK, δήλωσε ότι το κοινοβούλιο θα πρέπει να επαναφέρει τον Θάτσι στην προεδρία για να επιλυθεί το αδιέξοδο, χαρακτηρίζοντας την αντιπολίτευση «χαμένη».

Η δίκη παρακολουθείται στενά και στη Σερβία, όπου ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς μπορεί να αξιοποιήσει πολιτικά οποιαδήποτε απόφαση. Μια καταδίκη του Θάτσι θα ενίσχυε τη ρητορική του ότι τα μέλη του UCK ήταν εγκληματίες, ενώ μια αθώωση θα επανέφερε στην πολιτική ένα πρόσωπο με το οποίο θα μπορούσε να συνεργαστεί ευκολότερα από ό,τι με τον Κούρτι.

Η Ειδική Εισαγγελία απήγγειλε κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας σε βάρος του Θάτσι και των τριών συγκατηγορουμένων του — Κάντρι Βέσελι, Ρετζέπ Σελίμι και Γιακούπ Κρασνίτσι — έπειτα από πολυετείς έρευνες για τις φερόμενες πράξεις υψηλόβαθμων στελεχών του UCK. Στη δίκη, η οποία διήρκεσε σχεδόν τρία χρόνια, κατέθεσαν 125 μάρτυρες και 155 θύματα.

Η υπεράσπιση του Θάτσι κάλεσε ως μάρτυρες πρόσωπα που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο κατά τον πόλεμο. Ανάμεσά τους ήταν ο Γουέσλι Κλαρκ, ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ κατά τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς του 1999, οι οποίοι έθεσαν τέλος στη στρατιωτική εκστρατεία των γιουγκοσλαβικών και σερβικών δυνάμεων εναντίον των Αλβανών του Κοσόβου, καθώς και οι πρώην Αμερικανοί διπλωμάτες Τζέιμς Ρούμπιν και Κρίστοφερ Χιλ.

Οι καταθέσεις τους ενίσχυσαν το επιχείρημα ότι ο Θάτσι ήταν πολιτικός εκπρόσωπος του UCK και όχι διοικητής που ασκούσε ουσιαστικό έλεγχο στους μαχητές του. Ο Κλαρκ δήλωσε ότι η οργάνωση δεν διέθετε σαφές σύστημα διοίκησης και ελέγχου, ενώ ο Ρούμπιν περιέγραψε τον Θάτσι ως το πρόσωπο που εκπροσωπούσε διπλωματικά τον UCK, αλλά έπρεπε να ζητά την έγκριση των διοικητών.

Παραμένει ασαφές πότε θα μπορούσε να επιστρέψει ο Θάτσι στο Κόσοβο εάν αθωωθεί. Αντιμετωπίζει ξεχωριστή υπόθεση για καταγγελίες ότι αποκάλυψε εμπιστευτικές πληροφορίες σχετικά με μάρτυρες κατηγορίας και επιχείρησε να επηρεάσει καταθέσεις κατά τη διάρκεια επισκέψεων στο κέντρο κράτησης το 2023, οι οποίες δεν καλύπτονταν από το απόρρητο. Επιπλέον, η απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου μπορεί να προσβληθεί με έφεση.

Μια καταδίκη θα αμφισβητούσε ένα από τα βασικά αφηγήματα πάνω στα οποία οικοδομήθηκε η κρατική υπόσταση του Κοσόβου: ότι ο UCK, ο οποίος διαλύθηκε μετά τον πόλεμο, πήρε τα όπλα για να προστατεύσει τον λαό του και να απελευθερώσει τη χώρα από τον σερβικό στρατό.

Αντί να αποτελεί «σύμβολο του νεαρού κράτους του Κοσόβου», ο Θάτσι θα γινόταν «σύμβολο της διεθνούς αδικίας εις βάρος του Κοσόβου», δήλωσε ο Ζάρκο Πουχόφσκι, ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ, ο οποίος έχει μελετήσει τις πολιτικές εξελίξεις στα Βαλκάνια κατά τους πολέμους που οδήγησαν στη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Σύμφωνα με τον Μαλίκι, ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να προκαλέσει «τεκτονικές» αναταράξεις και πέρα από τα σύνορα του Κοσόβου.

«Τα συναισθήματα θα είναι έντονα και μέρος αυτής της οργής θα μπορούσε να εκδηλωθεί στους δρόμους», ανέφερε. «Θα μπορούσε κανείς να αναμένει σκλήρυνση της στάσης υπέρ της εθνικής κυριαρχίας που έχει υιοθετήσει το Κόσοβο επί Κούρτι, καθώς και εδραίωση του επιχειρήματός του ότι η Δύση δεν είναι άξια εμπιστοσύνης, πέρα από το σημερινό στρατόπεδο της πλειοψηφίας. Αυτό θα ενίσχυε επίσης τον ολοένα ισχυρότερο έλεγχο του Κούρτι στους θεσμούς και θα ωθούσε το Κόσοβο βαθύτερα προς μια αυταρχική κατεύθυνση».

Διαβάστε επίσης 

Ο Ζελένσκι δηλώνει έτοιμος να συναντηθεί με τον Πούτιν στη σύνοδο κορυφής της G20 στο Μαϊάμι

Γεωργιάδης: «Θα απαγορεύσω τις παραπλανητικές διαφημίσεις» για εναλλακτικές θεραπείες – Αιχμές κατά Πολάκη και Καρυστιανού

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης εξηγεί τη λειτουργία του ειδικού λογαριασμού «κουμπαράς για τη νέα γενιά»