Κάθετος Διάδρομος: Η νέα επέκταση στα Δυτικά Βαλκάνια και το στοίχημα της επόμενης ημέρας

Ένα ακόμη σημαντικό βήμα για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, με την υπογραφή του MOU για την επέκτασή του προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία.

Η υπογραφή θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του 10ου Southeast Europe Energy Forum – SEEF 2026, το οποίο θα συγκεντρώσει κυβερνητικούς αξιωματούχους, στελέχη της ενεργειακής αγοράς, επενδυτές, ακαδημαϊκούς και διεθνείς εμπειρογνώμονες από την Ελλάδα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Στο συνέδριο αναμένεται να συμμετάσχουν, μεταξύ άλλων, ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου Μιχάλης Δαμιανός, η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Ίβα Πέτροβα και η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας Σάνια Μποζίνοφσκα. Το «παρών» θα δώσουν επίσης η επιτετραμμένη της αμερικανικής πρεσβείας στη Βόρεια Μακεδονία Nicole Varnes, ο ειδικός απεσταλμένος του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ για την Ενεργειακή Ενοποίηση Joshua Volz και ο πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας της ρουμανικής Γερουσίας Istvan-Lorant Antal. Ο πρώην βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για τους Ενεργειακούς Πόρους Geoffrey Pyatt θα συμμετάσχει εξ αποστάσεως.

Στο επίκεντρο του Forum θα βρεθούν η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, η διατήρηση προσιτού κόστους ενέργειας, η βιωσιμότητα και η ανταγωνιστικότητα. Οι συζητήσεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις πηγές και τις διαδρομές εφοδιασμού της, επεκτείνοντας παράλληλα τις διασυνοριακές ενεργειακές υποδομές.

Nέα Ενεργειακή Γεωγραφία

Με την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου διαμορφώνεται μια νέα ενεργειακή γεωγραφία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα διεκδικεί ενισχυμένο ρόλο ως ενεργειακή πύλη που συνδέει την Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια με την ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά.

Η επέκταση του Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια αναμένεται να ενισχύσει τις περιφερειακές ενεργειακές διασυνδέσεις και τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας εφοδιασμού. Παράλληλα, αποτυπώνει την αυξανόμενη σημασία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στον νέο ενεργειακό χάρτη της ηπείρου.

Η υπογραφή της Παρασκευής σηματοδοτεί τη δημιουργία ενός νέου δυτικού κλάδου για τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τα Δυτικά Βαλκάνια και, δυνητικά, προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Στην πράξη, ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά μεγαλύτερη γεωγραφική εμβέλεια και διευρύνει την αγορά στην οποία μπορούν να κατευθυνθούν το LNG που εισέρχεται από τις ελληνικές υποδομές και το αζέρικο αέριο μέσω του TAP.

Ο βασικός άξονας του Διαδρόμου συνδέει σήμερα την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, μέσα από τον συντονισμό των εθνικών συστημάτων μεταφοράς, των διασυνδετήριων αγωγών και των τερματικών σταθμών LNG. Η επέκταση προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία προσθέτει μια δεύτερη κατεύθυνση, ενισχύοντας την ευελιξία του συστήματος και τον ρόλο της Ελλάδας ως νότιας ενεργειακής πύλης της Ευρώπης.

Οι δύο διασυνδέσεις που ανοίγουν τον νέο δρόμο

Για να αποκτήσει φυσική υπόσταση ο νέος άξονας, καθοριστικό ρόλο θα έχουν δύο διασυνδέσεις.

Η πρώτη είναι ο αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος θα επιτρέψει τη μεταφορά φυσικού αερίου από το ελληνικό σύστημα προς τη γειτονική χώρα. Η αρχική δυναμικότητά του υπολογίζεται περίπου στο 1 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο, με δυνατότητα σημαντικής αύξησης των εξαγωγών έπειτα από τις απαραίτητες ενισχύσεις του ελληνικού δικτύου.

Η δεύτερη είναι η διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας, με προβλεπόμενη δυναμικότητα περίπου 1,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως. Στις 27 Αυγούστου υπογράφηκε η συμφωνία για τον σχεδιασμό και την κατασκευή του τμήματος που βρίσκεται στη Βόρεια Μακεδονία, με στόχο την ολοκλήρωσή του έως το τέταρτο τρίμηνο του 2028.

Με την ολοκλήρωση των δύο έργων θα δημιουργηθεί για πρώτη φορά μια συνεχής διαδρομή μεταφοράς αερίου από την Ελλάδα προς τη Σερβία μέσω της Βόρειας Μακεδονίας. Η νέα σύνδεση θα προσφέρει στις δύο χώρες πρόσβαση στο LNG που φτάνει στη Ρεβυθούσα και στο FSRU Αλεξανδρούπολης, καθώς και στις ποσότητες αερίου από το Αζερμπαϊτζάν που εισέρχονται μέσω του TAP.

Για τη Σερβία η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς προσθέτει ακόμη μία πηγή και κατεύθυνση προμήθειας.

Για τη Βόρεια Μακεδονία δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού της και να αποκτήσει σταδιακά ρόλο διαμετακόμισης προς τις βορειότερες αγορές.

Από γεωπολιτικό σχέδιο σε εμπορική διαδρομή

Η διεύρυνση πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη χρονική στιγμή για την ευρωπαϊκή αγορά. Η ΕΕ προχωρά προς την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, αυξάνοντας την ανάγκη για εναλλακτικές πύλες εισόδου και διαδρομές που μπορούν να τροφοδοτήσουν χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να καλύψει μέρος αυτού του κενού, αξιοποιώντας τις ήδη ανεπτυγμένες ελληνικές υποδομές. Στο επίκεντρο βρίσκονται η Ρεβυθούσα, το FSRU Αλεξανδρούπολης, το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Φυσικού Αερίου, ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός IGB και η σύνδεση με τον TAP.

Σύμφωνα με όσα είχε αναφέρει τον Ιούλιο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, η συνολική δυνατότητα εισόδου φυσικού αερίου στην Ελλάδα έχει φτάσει περίπου τα 17 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, από τα οποία τα 11 δισ. μπορούν να κατευθυνθούν προς τον Βορρά.

Αν και η πολιτική και γεωστρατηγική σημασία του σχεδίου είναι σαφής, επιτυχία του σχεδίου και η προοπτική του θα κριθεί από τη δυνατότητα να προσελκύσει σταθερές ποσότητες και μακροχρόνιες εμπορικές δεσμεύσεις σε ανταγωνιστικό κόστος.