Εργασία και σύνταξη χωρίς υποχρεωτική αποχώρηση – Τι προτείνει ο ΟΟΣΑ

Την κατάργηση της υποχρεωτικής συνταξιοδότησης στις χώρες, όπου εξακολουθεί να εφαρμόζεται, εισηγείται ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ).

Συγκεκριμένα προτείνει οι εργαζόμενοι που έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα να μπορούν να παραμένουν στην εργασία, εφόσον το επιθυμούν και υπάρχει συμφωνία με τον εργοδότη, χωρίς αυτό να συνεπάγεται με αύξηση των ορίων ηλικίας.

Η εισήγηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς ενδεχόμενη υιοθέτησή της θα επηρέαζε κυρίως το Δημόσιο, όπου εξακολουθεί να ισχύει η υποχρεωτική αποχώρηση με τη συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας.

Από τα όρια ηλικίας στην ελευθερία επιλογής

Τα τελευταία χρόνια οι μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό επικεντρώνονταν κυρίως στην αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, ως απάντηση στη γήρανση του πληθυσμού και στη δημοσιονομική πίεση των συνταξιοδοτικών συστημάτων.

Ο ΟΟΣΑ, ωστόσο, μετατοπίζει πλέον το ενδιαφέρον σε μια διαφορετική προσέγγιση. Αντί να αυξάνονται υποχρεωτικά τα όρια ηλικίας, προτείνει να καταργηθεί η υποχρεωτική αποχώρηση όσων έχουν ήδη αποκτήσει δικαίωμα σύνταξης.

Η βασική λογική είναι ότι η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί επαρκές κριτήριο για τον τερματισμό της εργασιακής σχέσης. Αντίθετα, πολλοί εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθούν να διαθέτουν υψηλή παραγωγικότητα, πολύτιμη εμπειρία και εξειδικευμένες γνώσεις, τις οποίες η οικονομία δυσκολεύεται να αναπληρώσει.

Γιατί επιμένει ο ΟΟΣΑ

Σύμφωνα με τον Οργανισμό, η υποχρεωτική συνταξιοδότηση μπορεί να λειτουργήσει ως μορφή έμμεσης διάκρισης λόγω ηλικίας, ενώ παράλληλα στερεί από τις επιχειρήσεις ανθρώπινο δυναμικό σε μια περίοδο όπου οι ελλείψεις προσωπικού αυξάνονται σχεδόν σε όλους τους κλάδους.

Η πρόταση συνδέεται άμεσα με τις δημογραφικές εξελίξεις. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων οδηγούν σε συρρίκνωση του ενεργού πληθυσμού, με αποτέλεσμα λιγότεροι εργαζόμενοι να καλούνται να χρηματοδοτήσουν περισσότερους συνταξιούχους. Κατά τον ΟΟΣΑ, η παραμονή περισσότερων πολιτών στην αγορά εργασίας μπορεί να ενισχύσει:

-τα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων μέσω επιπλέον εισφορών,

-τα φορολογικά έσοδα,

-την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων,

-τη μεταφορά τεχνογνωσίας στις νεότερες γενιές εργαζομένων.

Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα

Η εικόνα διαφέρει σημαντικά μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Δημόσιο

Στο Δημόσιο εξακολουθεί να ισχύει καθεστώς υποχρεωτικής αποχώρησης.

Οι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδίκαια με τη συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας τους.

Η μοναδική ουσιαστική εξαίρεση αφορά όσους δεν έχουν συμπληρώσει τον ελάχιστο απαιτούμενο ασφαλιστικό χρόνο για τη θεμελίωση σύνταξης. Στην περίπτωση αυτή μπορούν να παραμείνουν έως το 70ό έτος προκειμένου να αποκτήσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα.

Παράλληλα, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει ότι παραμονή στην υπηρεσία χωρίς νόμιμη παράταση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην επιστροφή των αποδοχών που καταβλήθηκαν μετά το όριο ηλικίας ως αχρεωστήτως καταβληθεισών.

Ιδιωτικός τομέας

Στον ιδιωτικό τομέα δεν υπάρχει αυτοδίκαιη λύση της σύμβασης εργασίας με τη συμπλήρωση των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης.

Ο εργοδότης μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση εργαζομένου που έχει θεμελιώσει δικαίωμα πλήρους σύνταξης, καταβάλλοντας όμως μειωμένη αποζημίωση, ενώ και ο εργαζόμενος μπορεί να αποχωρήσει οικειοθελώς με το ίδιο καθεστώς.

Εάν όμως καμία από τις δύο πλευρές δεν επιλέξει τη λύση της σύμβασης, η εργασιακή σχέση συνεχίζεται κανονικά. Με το ισχύον πλαίσιο, μάλιστα, είναι ήδη δυνατή η ταυτόχρονη λήψη σύνταξης και η συνέχιση της απασχόλησης, με τους κανόνες που προβλέπει η ασφαλιστική νομοθεσία.

Τα ισχύοντα όρια συνταξιοδότησης

Σήμερα, πλήρης σύνταξη γήρατος χορηγείται:

-στο 67ο έτος με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης (4.500 ημέρες),

-ή στο 62ο έτος με 40 έτη ασφάλισης (12.000 ημέρες).

Η πρόταση του ΟΟΣΑ δεν μεταβάλλει τα παραπάνω όρια. Αφορά αποκλειστικά τη δυνατότητα συνέχισης της εργασίας μετά τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος.

Ποιοι θα επηρεαστούν περισσότερο

Εφόσον η Ελλάδα αποφάσιζε να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, οι μεγαλύτερες αλλαγές θα αφορούσαν τον δημόσιο τομέα.

Η κατάργηση της υποχρεωτικής αποχώρησης θα επέτρεπε σε δημόσιους υπαλλήλους που έχουν συμπληρώσει το όριο ηλικίας να παραμένουν στην υπηρεσία, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που θα καθορίσει ο νομοθέτης.

Στον ιδιωτικό τομέα, αντίθετα, το σημερινό πλαίσιο ήδη παρέχει σημαντική ευελιξία, γεγονός που περιορίζει το εύρος των πιθανών αλλαγών.

Οι επιφυλάξεις

Η πρόταση του ΟΟΣΑ δεν βρίσκει μόνο υποστηρικτές. Συνδικαλιστικές οργανώσεις αλλά και ειδικοί στην αγορά εργασίας επισημαίνουν ότι η μεγαλύτερη παραμονή των εργαζομένων στην απασχόληση δεν θα πρέπει να περιορίσει τις δυνατότητες εισόδου των νέων στην αγορά εργασίας.

Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι η εργασία σε προχωρημένη ηλικία δεν είναι εφικτή σε όλους τους κλάδους, ιδιαίτερα σε επαγγέλματα με έντονη σωματική καταπόνηση ή αυξημένους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων.

Για τον λόγο αυτό θεωρούν απαραίτητο οποιαδήποτε μεταρρύθμιση να συνοδευτεί από ειδικές εξαιρέσεις, πολιτικές επανακατάρτισης και μέτρα προστασίας των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων.

Δεν αλλάζει ακόμη η νομοθεσία

Οι συστάσεις του ΟΟΣΑ δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα και δεν συνεπάγονται αυτόματες αλλαγές στο ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα. Αποτελούν κατευθυντήριες προτάσεις προς τις κυβερνήσεις, οι οποίες καλούνται να αξιολογήσουν αν οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις ανταποκρίνονται στις ανάγκες της οικονομίας και της αγοράς εργασίας.

Ωστόσο, καθώς το δημογραφικό εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία και τα ασφαλιστικά ταμεία, το ζήτημα της προαιρετικής παραμονής στην εργασία μετά τη συνταξιοδότηση αναμένεται να βρεθεί τα επόμενα χρόνια όλο και πιο ψηλά στην ατζέντα των μεταρρυθμίσεων.

Διαβάστε επίσης

ΕΕ: Σχεδιάζει νέο πακέτο κυρώσεων σε 1.600 εταιρείες επειδή «βοηθούν τη Ρωσία» – Πιέσεις στον Πούτιν 

Τράπεζα της Ελλάδος: Πρόστιμα άνω των 2 εκατ. ευρώ σε τράπεζες και servicers το 2025

Τράπεζα της Ελλάδος: Ανθεκτικό το χρηματοπιστωτικό σύστημα το 2025 – Οι προκλήσεις παραμένουν