«Φρένο» από την Κομισιόν στο ETS: Παρατείνονται οι εκπομπές άνθρακα έως τη δεκαετία του 2040 – «Ανάσα» στη βιομηχανία

Σε μια αναθεώρηση που σηματοδοτεί υποχώρηση των αρχικών κλιματικών φιλοδοξιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να επιτρέψει στη βιομηχανία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνεχίσει να εκπέμπει αέρια του θερμοκηπίου έως και τη δεκαετία του 2040, ενώ παράλληλα παρατείνει τη χορήγηση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο της αναμόρφωσης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (Emissions Trading System – ETS).

Η πολυαναμενόμενη πρόταση της Κομισιόν δημοσιοποιήθηκε έπειτα από μαραθώνιες διαβουλεύσεις και εσωτερικές διαφωνίες σχετικά με την έκταση των αλλαγών στο σημαντικότερο ευρωπαϊκό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να προκαλέσουν έντονες συζητήσεις τόσο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στις πιέσεις της βιομηχανίας για χαμηλότερο κόστος μετάβασης και στις απαιτήσεις των υποστηρικτών της πράσινης ατζέντας για ταχύτερη πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.

Βραδύτερη μείωση εκπομπών έως το 2040

Κεντρική αλλαγή της πρότασης αφορά τον ρυθμό μείωσης των εκπομπών για τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο ETS. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να επιβραδύνει την πορεία αποκλιμάκωσης, μέσω της αναθεώρησης του λεγόμενου «γραμμικού συντελεστή μείωσης» (Linear Reduction Factor – LRF), δηλαδή του ετήσιου ποσοστού με το οποίο περιορίζεται το συνολικό ανώτατο όριο εκπομπών.

Με βάση τον αρχικό σχεδιασμό, ο LRF επρόκειτο να οδηγηθεί σε μηδενισμό έως το 2039. Ωστόσο, η νέα πρόταση προβλέπει μείωσή του από 4,4% σε 3,7% για την περίοδο 2031-2035, ενώ από το 2036 και μετά ο ρυθμός μείωσης θα περιοριστεί ακόμη περισσότερο, στο 1,7% ετησίως.

Η αλλαγή αυτή ουσιαστικά παρατείνει τη δυνατότητα εκπομπών ρύπων από τη βιομηχανία μέχρι και τη δεκαετία του 2040, γεγονός που αναμένεται να θεωρηθεί από αρκετούς περιβαλλοντικούς φορείς ως σημαντική υποχώρηση της ευρωπαϊκής πολιτικής για το κλίμα.

Παράταση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών

Παράλληλα, η Κομισιόν διατηρεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών προς τη βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένων των κλάδων που επηρεάζονται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM).

Οι συγκεκριμένοι κλάδοι θα συνεχίσουν να λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα έως το 2038, εξέλιξη που πιθανώς θα προκαλέσει αντιδράσεις και ενδεχόμενες προσφυγές στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, καθώς αφορά τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ προστατεύει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεών της έναντι τρίτων χωρών.

Για πρώτη φορά, από το 2036, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν πιστώσεις άνθρακα (carbon credits) από χώρες εκτός ΕΕ, προκειμένου να αντισταθμίζουν μέρος των εκπομπών τους. Το μέτρο εκτιμάται ότι θα προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στις επιχειρήσεις, αλλά παράλληλα ενδέχεται να περιορίσει την ανοδική πίεση στην τιμή του άνθρακα στην ευρωπαϊκή αγορά.

Επιπλέον, στο ETS θα ενταχθούν 250 εκατ. τόνοι εγχώριων πιστώσεων απορρόφησης άνθρακα (removal credits), δηλαδή ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα που έχουν αφαιρεθεί από την ατμόσφαιρα. Οι πιστώσεις αυτές θα δημοπρατηθούν μεταξύ 2031 και 2040.

Θετική υποδοχή από τη βιομηχανία, επιφυλάξεις από τους υποστηρικτές της πράσινης μετάβασης

Οι αλλαγές αναμένεται να αντιμετωπιστούν θετικά από σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η υφιστάμενη πορεία του ETS αυξάνει υπερβολικά το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων και απειλεί τη διεθνή ανταγωνιστικότητά τους.

Αντίθετα, παραμένει αβέβαιο κατά πόσο οι πιο φιλόδοξες πολιτικές δυνάμεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στα κράτη-μέλη θα αποδεχθούν τους πιο χαλαρούς κανόνες.

Ο επίτροπος της ΕΕ για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, υποστήριξε ότι η νέα προσέγγιση είναι περισσότερο «φιλική προς τις επιχειρήσεις», χωρίς ωστόσο να απομακρύνεται από τους κλιματικούς στόχους της Ένωσης.

Όπως δήλωσε, η μεταρρύθμιση ενισχύει τον ρόλο του ETS ως εργαλείου για την προώθηση επενδύσεων και καινοτομίας, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην επαναβιομηχάνιση της Ευρώπης με βάση την καθαρή οικονομία του μέλλοντος.

Στο πλαίσιο της ενίσχυσης των επενδύσεων για την απανθρακοποίηση, η Επιτροπή προτείνει τουλάχιστον το 50% των εσόδων από το ETS να επιστρέφει στις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο σύστημα, ώστε να χρηματοδοτούν έργα πράσινης μετάβασης.

Η πρόταση αυτή, ωστόσο, ενδέχεται να συναντήσει αντιδράσεις από τα κράτη-μέλη, τα οποία έχουν πλέον σημαντική δημοσιονομική εξάρτηση από τα έσοδα των δημοπρασιών δικαιωμάτων εκπομπών.

Νέοι κανόνες για τα δωρεάν δικαιώματα

Η αναθεώρηση εισάγει επίσης ένα νέο μοντέλο επιβράβευσης των λεγόμενων «πρωτοπόρων» επιχειρήσεων, δηλαδή εκείνων που έχουν προχωρήσει περισσότερο στην πράσινη μετάβαση.

Σύμφωνα με το νέο σύστημα, το 80% των δωρεάν δικαιωμάτων θα χορηγείται αφού η επιχείρηση υποβάλει σχέδιο επενδύσεων για την απανθρακοποίησή της, ενώ το υπόλοιπο 20% θα παρέχεται μόνο μετά την υλοποίηση των προβλεπόμενων επενδύσεων.

Εξαίρεση θα αποτελούν οι 10% καλύτερες επιχειρήσεις σε επίπεδο εκπομπών, οι οποίες δεν θα χρειάζεται να αποδεικνύουν επιπλέον περιβαλλοντικές επιδόσεις για να λάβουν δωρεάν δικαιώματα.

Αλλαγές στις αερομεταφορές και στα απόβλητα

Στον τομέα των αερομεταφορών, η Επιτροπή δεν προχωρά σε πλήρη επέκταση του ETS ώστε να καλύπτει όλες τις διεθνείς πτήσεις. Αντί αυτού, επιλέγει μια πιο περιορισμένη λύση, εντάσσοντας από το 2029 στο σύστημα τις πτήσεις που πραγματοποιούνται προς και από χώρες εντός ακτίνας 5.000 χιλιομέτρων.

Με την επιλογή αυτή εξαιρούνται ουσιαστικά σημαντικές αγορές, όπως η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο να αποφευχθούν εμπορικές εντάσεις με τις δύο μεγάλες οικονομικές δυνάμεις.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει τη σταδιακή επέκταση του ETS και στις μονάδες αποτέφρωσης αποβλήτων, οι οποίες θα ενταχθούν στο σύστημα από το 2031.

Η αναθεώρηση του ETS επιχειρεί έτσι να διαμορφώσει μια νέα ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και στην επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ, όμως η τελική της μορφή αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο έντονης πολιτικής διαπραγμάτευσης τους επόμενους μήνες.

 

Διαβάστε επίσης 

Κομισιόν: Πρόοδος της Ελλάδας σε όλες τις συστάσεις για το κράτος δικαίου

Παρέμβαση Γιώργου Προκοπίου για δημοσίευμα FT: «Η απαγόρευση στο ρωσικό LNG θα πλήξει την ευρωπαϊκή ναυτιλία χωρίς να περιορίσει ουσιαστικά τη Μόσχα»

Reuters: Οι επιφυλάξεις της Αθήνας που έβαλαν «stop» στο 21ο πακέτο ρωσικών κυρώσεων – Κίνδυνος στην παγκόσμια αγορά LNG