Συμμαχία Ελλάδας – Ιταλίας μέσω ΔΕΣΦΑ: Από το LNG στο υδρογόνο και το CCS η κοινή στρατηγική της επόμενης δεκαετίας

Μια νέα εποχή διακρατικών συνεργασιών στην ενέργεια διαμορφώνεται μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, μέσω του ΔΕΣΦΑ, καθώς οι δύο χώρες παύουν να αντιμετωπίζουν τις ενεργειακές υποδομές ως εθνικά έργα και σχεδιάζουν πλέον κοινές στρατηγικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο ΔΕΣΦΑ, ο Διαχειριστής του ελληνικού συστήματος φυσικού αερίου και μελλοντικός πρωταγωνιστής και στην αγορά του CCs και του υδρογόνου,  ανήκει κατά 66% από τη SENFLUGA Energy Infrastructure Holdings,  στην οποία το 60% ανήκει στην ιταλική SNAM  Ελλάδα και Ιταλία και αποτελεί τη βάση για την ανάπτυξη  κοινών συμφερόντων των δύο χωρών, στη διαμόρφωση των νέων ενεργειακών ισορροπιών στην Ευρώπη.

Το LNG, οι διάδρομοι υδρογόνου και η δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CCS) αποτελούν τους τρεις βασικούς άξονες αυτής της νέας συνεργασίας, η οποία αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία τόσο για την ενεργειακή ασφάλεια όσο και για την πράσινη μετάβαση της Ευρώπης.

«Βρισκόμαστε πλέον στο τέλος της εποχής των καθαρά εθνικών ενεργειακών πολιτικών», ανέφερε χαρακτηριστικά υψηλόβαθμη πηγή του ΔΕΣΦΑ, περιγράφοντας το νέο μοντέλο συνεργασίας που αναπτύσσεται μεταξύ Ρώμης και Αθήνας. Όπως σημείωσε, η κοινή στρατηγική είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ήδη πριν από τις τελευταίες συζητήσεις στις Βρυξέλλες, με στόχο οι δύο χώρες να αποκτήσουν κοινό βηματισμό σε μια σειρά ευρωπαϊκών ενεργειακών έργων.

Το LNG και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Η πρώτη διάσταση της ελληνοϊταλικής συνεργασίας αφορά το LNG και τη νέα αρχιτεκτονική εφοδιασμού της Ευρώπης μετά τη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Η Ελλάδα εξελίσσεται σε βασική πύλη εισόδου υγροποιημένου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω των νέων τερματικών σταθμών και του Κάθετου Διαδρόμου, ενώ η Ιταλία διατηρεί τον ρόλο της ως κεντρικός ενεργειακός κόμβος της Μεσογείου. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν πλέον το LNG όχι ως απομονωμένες εθνικές υποδομές αλλά ως τμήμα μιας ενιαίας ευρωπαϊκής γεωπολιτικής στρατηγικής. Και οι επενδύσεις που πραγματοοιεί η ιταλική SNAM μέσω του ΔΕΣΦΑ στην Ελλάδα, είναι καθοριστικές για να κερδίσει η Ελλάδα το στοίχημα του ενεργειακού κόμβου στο LNG.

Ο κοινός δρόμος του υδρογόνου

Το δεύτερο πεδίο συνεργασίας είναι το υδρογόνο. Η Ιταλία αποτελεί τον βασικό διάδρομο μεταφοράς πράσινου υδρογόνου από την Αλγερία και την Τυνησία προς την Κεντρική Ευρώπη, μέσω του South Hydrogen Corridor, ενός από τους οκτώ ευρωπαϊκούς διαδρόμους υδρογόνου που έχουν χαρακτηριστεί έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (PCI).

Η Ελλάδα προσεγγίζει πλέον ενεργά το έργο και εξετάζει τη σύνδεσή της με τον διάδρομο, συμμετέχοντας ήδη ως παρατηρητής στις σχετικές υπουργικές συναντήσεις. Στα τέλη Σεπτεμβρίου η Ρώμη θα φιλοξενήσει νέα συνάντηση των χωρών που συμμετέχουν στον διάδρομο, με την Ελλάδα να αναμένεται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, να συμμετάσχει εκ νέου.

Ο στόχος είναι η διασύνδεση των ελληνικών δικτύων με τις υποδομές της νότιας Ιταλίας και ειδικότερα της Απουλίας, δημιουργώντας έναν ενιαίο ευρωπαϊκό άξονα μεταφοράς υδρογόνου από τη Βόρεια Αφρική προς την Κεντρική Ευρώπη.

CCS: Πρίνος και Ραβέννα ως συμπληρωματικά έργα

Ακόμη πιο στενή εμφανίζεται η συνεργασία στο πεδίο της δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα. Η ελληνική στρατηγική βασίζεται στον Πρίνο, ο οποίος αποτελεί το πρώτο έργο αποθήκευσης CO₂ στη χώρα, ενώ η Ιταλία αναπτύσσει το πολύ μεγαλύτερο έργο της Ραβέννας. Όπως επισημαίνει η πηγή του ΔΕΣΦΑ, τα δύο έργα δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ανταγωνιστικά αλλά ως συμπληρωματικά.

Ο Πρίνος διαθέτει αποθηκευτική δυναμικότητα περίπου 50 εκατ. τόνων CO₂, ενώ η Ραβέννα περίπου 500 εκατ. τόνων, γεγονός που της επιτρέπει να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο αποθήκευσης για ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Ήδη, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις μεταξύ της ιταλικής πλευράς, της ελληνικής βιομηχανίας αλλά και της βιομηχανικής ζώνης της Μασσαλίας, με στόχο η Ραβέννα να εξυπηρετήσει επιχειρήσεις από περισσότερες μεσογειακές χώρες.

Κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική

Η στενή συνεργασία αποτυπώνεται ήδη και στα έγγραφα που καταθέτουν οι δύο χώρες στις Βρυξέλλες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η αμοιβαία υποστήριξη Ελλάδας και Ιταλίας αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την αξιολόγηση των έργων ως PCI, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη διασυνοριακή διάσταση των επενδύσεων.

Το επόμενο μεγάλο βήμα αναμένεται τον Νοέμβριο, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει το νέο νομοθετικό πακέτο για το CCS, το οποίο θα καθορίζει το ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μεταφορά και την αποθήκευση CO₂, καθώς και τη μεταρρύθμιση του ETS και τη νέα στρατηγική για την ηλεκτροποίηση.

Όπως εκτιμά η ίδια πηγή, οι επόμενοι έξι έως οκτώ μήνες θα είναι καθοριστικοί τόσο για τη διαμόρφωση του νέου ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου όσο και για την εμβάθυνση της ενεργειακής συνεργασίας Ελλάδας και Ιταλίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή μετάβαση παύει να σχεδιάζεται σε εθνικό επίπεδο και μετατρέπεται σε υπόθεση κοινών ευρωπαϊκών υποδομών.