Ο άνθρωπος στο επίκεντρο και η φύση γύρω του – Έκθεση του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο

Αναφερόταν συχνά στα γλυπτά της σαν να ήταν τα βιολογικά της παιδιά και οι «συνομιλίες», που άνοιγε με αυτά ήταν διττές: Από τη μια ήταν οι διάλογοι που έκανε η ίδια με τις δημιουργίες της ενώ από την άλλη όμως, υπήρχαν πάντα και οι φανταστικές σχέσεις, που τα έργα ύφαιναν μεταξύ τους.

Ο λόγος για την Ζερμαίν Ρισιέ, σπουδαία γλύπτρια του 20ού αιώνα, η οποία, παρά τον πρόωρο θάνατό της σε ηλικία 57 ετών άφησε πίσω της ένα έργο αξιοθαύμαστης συνοχής, αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στη διερεύνηση των ζώντων μορφών. Το σύνολο της καλλιτεχνικής πορείας της καλλιτέχνιδας με έργα στα οποία κυριαρχεί η ανθρώπινη μορφή με όποιον τρόπο παρουσιάζεται τώρα στην Ελλάδα, χάρις στο Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, που πραγματοποιεί ένα αφιέρωμα στην Ρισιέ στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο από τις 14 Ιουνίου με τίτλο «Germaine Richier (1902-1959) – Συνομιλίες».

Μαθήτρια στο εργαστήριο του πρωτοπόρου στη μνημειακή γλυπτική Αντουάν Μπουρντέλ, διάδοχου του Ροντέν, η Ζερμαίν Ρισιέ αρχικά ασχολήθηκε με την τέχνη της προτομής, την οποία προσέγγισε με την αυστηρότητα της ακαδημαϊκής παράδοσης, που είχε διδαχθεί. Την δεκαετία του 1940 ωστόσο, καθώς απελευθερώθηκε από τα συμβατικά πλαίσια ανέπτυξε μια προσωπική γλυπτική γλώσσα, όπου το ανθρώπινο στοιχείο συγχωνεύεται με το ζωικό, το φυτικό και το ορυκτό βασίλειο. Και η έρευνά της έτσι, την οδήγησε να επανεξετάσει τα ίδια τα θεμέλια της γλυπτικής, καθώς και τη μεταφορική διάσταση των έργων της.

Η αναζωογόνηση της γλυπτικής

Αφετηρία φαίνεται ότι ήταν ο γενέθλιος τόπος της, ένα μικρό χωριό της Προβηγκίας, με τη φύση και τον ζωικό κόσμο να εγγράφονται στις αισθήσεις και τις μνήμες της επιδρώντας στη συνέχεια στο έργο της. Η ίδια άλλωστε, διατήρησε σε όλη τη ζωή της μια αγάπη για τα ζώα, τα έντομα και τα τυχαία ευρήματα, που γέμιζαν το ατελιέ της και τροφοδοτούσαν τη φαντασία της. Ορισμένα από αυτά έτσι, έγιναν η αφορμή για τη σμίλευση έργων, που συνδυάζουν τα φυσικά στοιχεία με την ανθρώπινη μορφή.

Όταν αποφάσισε λοιπόν να ακολουθήσει μια προσωπική πορεία στην τέχνη, εγκαταλείποντας την ακαδημαϊκή κληρονομιά, προκάλεσε μια ρήξη αλλά και αναζωογόνηση της τέχνης της γλυπτικής. Τα έργα της πλέον φέρουν όλα τα παράδοξα της ανθρώπινης κατάστασης. Είναι σημαδεμένα από πληγές και αποδυναμωμένα από ρωγμές και εσωτερικές εντάσεις ενώ όμως, παραμένουν βαθιά ανθρώπινα εκφράζοντας ταυτόχρονα μια εσωτερική δύναμη, το ένστικτο της επιβίωσης και μια μορφή ελπίδας.

Το ζωικό βασίλειο και η συλλογική φαντασία

Υβριδικές μορφές, που αντλούν εξ ίσου από το ζωικό βασίλειο και τη συλλογική φαντασία – μυθολογική ή λαϊκή – και επανεξετάζουν τις παραδοσιακές αναπαραστάσεις ήταν το αποτέλεσμα της εξέλιξης της έρευνάς της για τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Η ανθρώπινη μορφή ωστόσο, κυριαρχεί σε όλη την καλλιτεχνική της πορεία. Από την απαιτητική πρακτική της προτομής έως τις μικρού και μεσαίου μεγέθους σιλουέτες της δεκαετίας του 1950, όπου είναι έντονη η αφαίρεση, είναι εμφανές ότι η Ρισιέ αντλεί μεν από την κληρονομιά του Ροντέν και του Μπουρντέλ αλλά ταυτόχρονα εκφράζει έντονα τις προσωπικές θέσεις της για την τέχνη.

Έχοντας τιμηθεί με το Βραβείο Μπλούμενταλ σε ηλικία 34 ετών η Ζερμαίν Ρισιέ υπήρξε επίσης, η μοναδική γλύπτρια που συμμετείχε στην ιστορική έκθεση «Η Νέα Δεκαετία», του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη, το 1955. Το 1956 εξάλλου, το Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι της αφιέρωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση, μια τιμή που ως τότε είχε αποδοθεί εν ζωή μόνο στον Ανρί Ματίς.

Ιδιαίτερο στοιχείο της έκθεσης όμως, αποτελεί και το ατελιέ της Ρισιέ με ένα αφιέρωμα στο διαμέρισμά της, που ήταν βυθισμένο σε ένα «χάος από γύψο και πηλό» , όπως έγραφε χαρακτηριστικά ο συγγραφέας και κριτικός τέχνης Ζορζ Λεμπούρ. Αναφορά εξάλλου, γίνεται και στη χαρακτική, την οποία ανακάλυψε το 1947 στο Λονδίνο και την υιοθέτησε γρήγορα στη δουλειά της.
Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau και η Laurence Durieu, ειδικός στο έργο της Ρισιέ και συγγραφέας της βιογραφίας της, με τίτλο «Ζερμαίν Ρισιέ – Ο τυφώνας». Η έκθεση τέλος, συνοδεύεται από τρίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά).

Πληροφορίες

Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Άνδρος: Χώρα, Τ: 22820 22444
Έκθεση: «Germaine Richier (1902-1959) – Συνομιλίες»
Διάρκεια: 14 Ιουνίου ως 27 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε επίσης 

Η ανάγνωση της Γης – Η σύγχρονη τέχνη για τον φυσικό κόσμο γύρω μας

Ατελιέ Αλέκος Φασιανός: Το καλοκαιρινό καταφύγιο του καλλιτέχνη στην Κέα ανοίγει τις πόρτες του

Μουσείο Ακρόπολης – Ντοκιμαντέρ για την «Γυναίκα πίσω από τον Έλγιν»