Η διαδικασία για τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης, αν και εφόσον ξεκινήσει, θα πρέπει να αποφύγει τη δίδυμη παγίδα από τη μία να εγκλωβιστεί στην παραγωγή «παραδοσιακών» πλατφορμών μάχης, όπως αρμάτων μάχης και μαχητικών αεροσκαφών και από την άλλη να υποκύψει στη γοητεία οπλικών συστημάτων της μόδας, με τα μη επανδρωμένα αεροχήματα όλων των τύπων να βρίσκονται στην κορυφή.

Κατά την άποψη του γράφοντος, βρισκόμαστε ήδη εντός μιας Νέας Στρατιωτικής Επανάστασης, ο πυρήνας της οποίας συνίσταται στη σταδιακή μετατόπιση του κέντρου βάρους της πολεμικής διαδικασίας από τις πλατφόρμες στα μέσα άσκησης αποτελεσμάτων. Με άλλα λόγια, από τα μέσα μεταφοράς ισχύος προς τα ίδια τα μέσα παραγωγής καταστρεπτικών και αποδιοργανωτικών αποτελεσμάτων στον αντίπαλο.

1

Πυρήνας αυτής της Νέας Στρατιωτικής Επανάστασης είναι η μετακίνηση του κέντρου βάρους της πολεμικής διαδικασίας από την πλατφόρμα στην ισχύ πυρός και με κρίσιμο ρυθμιστικό παράγοντα το κόστος της άσκησης καταστρεπτικών και αποδιοργανωτικών αποτελεσμάτων στον αντίπαλο.

Και θα πρέπει να θυμηθούμε ότι η στρατιωτική ισχύς είναι σχετικό και όχι απόλυτο μέγεθος και λαμβάνει υπόσταση ανά περίσταση, ανάλογα με το γεωγραφικό περιβάλλον, το είδος του πολέμου και μια σειρά από άλλους παράγοντες. Και σε μια πολεμική αναμέτρηση δεν νικάει ο πιο «ισχυρός», αλλά ο πιο προσαρμοσμένος σε αυτούς τους παράγοντες. Επίσης, ως ισχύς ορίζεται το κατά πόσον μπορείς να ασκήσεις στον αντίπαλο τα επιθυμητά καταστρεπτικά και αποδιοργανωτικά αποτελέσματα σε δεδομένη πολεμική αναμέτρηση και όχι πόσα και τι είδους οπλικά συστήματα και στρατιώτες έχεις να παρατάξεις.

Άποψη της εργασίας είναι ότι πυρήνας των μελλοντικών στρατευμάτων θα αποτελέσει ένα είδος «επαυξημένου πυροβολικού» (enhanced artillery) ή «ντοπαρισμένου πυροβολικού» (‘artillery on steroids’), όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, με ικανότητες άσκησης διαχωρικών αποτελεσμάτων (cross domain effects), σε συνδυασμό με ομάδες ειδικών επιχειρήσεων (SOF), πλαισιωμένο από συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και κυβερνοπολέμου και υπό τον έλεγχο ενός πανοπτικού θόλου επιτήρησης και συντονισμού ο οποίος θα εδράζεται κυρίως στο διάστημα. Ο θόλος αυτός θα βασίζεται σε χαμηλού κόστους δορυφορικά συστήματα χαμηλής και πολύ χαμηλής περιγήινης τροχιάς (LEO και VLEO αντιστοίχως) και πιθανώς και σε υποκατάστατα δορυφόρων (pseudo satellites), δηλαδή μη επανδρωμένα αεροχήματα και αερόπλοια πολύ μεγάλου υψομέτρου και πολύ μεγάλης αυτονομίας. Αυτός ο μηχανισμός άσκησης καταστρεπτικών και αποδιοργανωτικών αποτελεσμάτων θα αποτελεί τη βάση έδρασης για ευέλικτες ομάδες ελιγμού που θα λειτουργούν με αποκεντρωτικό τρόπο.

Σήμερα, οι ικανότητες αυτές εκφράζονται ξεκάθαρα στην αντίληψη των «Διαχωρικών Πυρών» (Cross Domain Fires) του Στρατού των ΗΠΑ, η οποία με τη σειρά της αποτελεί στοιχείο της ευρύτερης αντίληψης της «Πολυχωρικής Μάχης» (Multi Domain Battle / MDB), καθώς και με τις αντίστοιχες αντιλήψεις του Σώματος των Πεζοναυτών (USMC).

Επίσης, στο πλαίσιο της MDB επιδιώκεται η σύζευξη όπλων πυροβολικού με ικανότητες ηλεκτρονικού πολέμου και κυβερνοπολέμου, οι οποίες αντιμετωπίζονται πλέον ως ενότητα και αναφέρονται με το αρκτικόλεξο CEMA (cyber electromagnetic activities), έτσι ώστε, αφενός μεν, να επιταχύνεται η διαδικασία στοχοποίησης του αντιπάλου, αφετέρου δε, να επιφέρονται συνδυαστικά πλήγματα που θα διευκολύνουν την αποδιοργάνωση της εχθρικής δύναμης.

Η τάση αυτή για μερική υποκατάσταση των αεροπορικών πλατφορμών από βελτιωμένα συστήματα πυροβολικού ενισχύεται από το γεγονός ότι περιορίζονται ολοένα και περισσότερο οι τύποι μαχητικών αεροσκαφών χαμηλού κόστους, τακτικής προβολής ισχύος, που θα επέτρεπε και την ύπαρξή τους σε επαρκείς αριθμούς. Σήμερα δεν έχουμε αεροσκάφη αντίστοιχα των Ilyushin Il-2 Shturmovik ή των Junkers Ju-87 Stuka του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, τα οποία ουσιαστικά λειτουργούσαν ως ιπτάμενο πυροβολικό. Τα εξεζητημένων τεχνολογιών και υψηλού κόστους σημερινά αεροσκάφη, δύσκολα μπορούν να λειτουργήσουν ως προέκταση του πυροβολικού λόγω των μικρών αριθμών που διατίθενται.

Επίσης, μια ιδιαίτερη κατηγορία βλημάτων που ενδέχεται να βρουν σημαντικές εφαρμογές τα επόμενα χρόνια είναι μικρά οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροχήματα, τα οποία σε δομές σμήνωσης (swarming) μπορούν να επιφέρουν συντριπτικά αποτελέσματα στις εχθρικές δυνάμεις, ιδιαίτερα δε αν έχουν ικανότητες αυτόνομης λήψης αποφάσεων.

Οι εξελίξεις αυτές μπορούν να συνδυαστούν με μια αποκεντρωτική φιλοσοφία διεξαγωγής επιχειρήσεων που δίνει έμφαση στον αυτοσχεδιασμό, στην ανάληψη πρωτοβουλιών από τους τοπικούς ηγήτορες και στην προσπάθεια προσαρμογής στη διαρκώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητα της μάχης αντί της καθυπόταξής της σε εκ των προτέρων σχέδια και «λύσεις του βιβλίου».

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αντιληφθούμε ότι σήμερα τα βλήματα μπορούν να «χειραφετηθούν» εν μέρει από τις πλατφόρμες μεταφοράς τους χάρη στην ενίσχυση των δικών τους ικανοτήτων, όπως είναι το βεληνεκές, η ικανότητα αυτόνομου εντοπισμού στόχου ή λειτουργώντας στο πλαίσιο δικτυακών αρχιτεκτονικών. Άρα, πιθανώς δεν χρειαζόμαστε τις πλατφόρμες στον βαθμό που τις χρειαζόμασταν στο παρελθόν. Επιπροσθέτως, η μεγάλη αύξηση στο βεληνεκές και στις ικανότητες αυτόνομου εντοπισμού στόχων των βλημάτων επιτρέπει την αξιοποίηση πλατφορμών χαμηλού κόστους, μιας και δεν θα χρειάζεται να επενδύουν σε πλήθος προστατευτικών συστημάτων για να επιβιώσουν ώστε να εξαπολύσουν τα βλήματά τους, αφού αυτό θα γίνεται από αποστάσεις ασφαλείας.

Σε κάθε περίπτωση, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως ένα βομβαρδιστικό αεροσκάφος, όσο εξελιγμένο κι αν είναι, δεν αποτελεί παρά μια πλατφόρμα η δουλειά της οποίας είναι να μεταφέρει κάποια βλήματα από το σημείο Α του χώρου στο σημείο Β, έτσι ώστε να ασκήσει κάποια καταστρεπτικά αποτελέσματα στον αντίπαλο. Αν ο χώρος είναι τόσο μικρός ώστε η μεταφορά αυτή να μπορεί να γίνει από άλλα μέσα πιθανώς δεν απαιτείται η χρησιμοποίηση του αεροσκάφους. Ή μπορεί να υπάρξει συνδυασμός πλατφορμών και μεθοδολογιών εκτόξευσης με τον βέλτιστο τρόπο ώστε να παρακαμφθούν οι άμυνες του αντιπάλου και να μεγιστοποιηθεί το αποτέλεσμα επί των στόχων.

Άρα, αν θέλουμε να επενδύσουμε σε μια αποτελεσματική και κυρίως οικονομική αρχιτεκτονική μάχης θα πρέπει να ξεκινήσουμε τον σχεδιασμό μας με βάση τα αποτελέσματα που θέλουμε να υποστεί ο αντίπαλος σε τακτικό, επιχειρησιακό και στρατηγικό επίπεδο, και κατόπιν να επιδιώξουμε να επιτύχουμε τα αποτελέσματα αυτά με τον οικονομικότερο, ασφαλέστερο και αποτελεσματικότερο τρόπο. Και αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να επενδύσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο στα βλήματα, τα οποία είναι αυτά που επιφέρουν τα αποτελέσματα, και όσο το δυνατόν λιγότερο στις πλατφόρμες που μεταφέρουν τα βλήματα.

Αν μάλιστα καταφέρουμε να συνδυάσουμε τη χρήση παρόμοιων οικονομικών βληματοκεντρικών μοντέλων με την παραγωγή οπλικών συστημάτων σχεδιασμένων για τα μοντέλα αυτά, τότε μπορούμε να επιτύχουμε την ανάπτυξη συνεργατικών και όχι ανταγωνιστικών σχέσεων μεταξύ άμυνας και εθνικής οικονομίας και ταυτοχρόνως γεωπολιτική αναβάθμιση.

(*) Το παρόν κείμενο βασίζεται πάνω στη μελέτη του υπογράφοντος «Η Νέα Στρατιωτική Επανάσταση και η Ελληνική Αμυντική Στρατηγική», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Λιβάνη.

(**) Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι Καθηγητής Γεωπολιτικής και Σύγχρονων Στρατιωτικών Τεχνολογιών και Διευθυντής του Τομέα Θεωρίας και Ανάλυσης Πολέμου στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων.