Παύση εχθροπραξιών ζητά η Τεχεράνη προκειμένου να προχωρήσουν οι συζητήσεις

Παύση εχθροπραξιών ζητά η Τεχεράνη, προκειμένου να συζητηθούν και άλλα θέματα, όπως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα και το πυρηνικό πρόγραμμα. Η απάντηση του Ιράν στην πρόταση για «μνημόνιο κατανόησης» που είχαν ζητήσει οι ΗΠΑ παραδόθηκε σήμερα και κάνει λόγο για σταδιακή παύση των εχθροπραξιών στην περιοχή, με έμφαση πρώτα στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά έως τώρα από αμερικανικές και διεθνείς πηγές, το πλαίσιο που διαπραγματεύονται Ουάσινγκτον και Τεχεράνη προβλέπει ένα μονοσέλιδο «μνημόνιο», το οποίο θα κηρύσσει το τέλος του πολέμου και θα ανοίγει ένα παράθυρο περίπου τριάντα ημερών για συζητήσεις πάνω στα πιο «καυτά» ζητήματα – από το καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ μέχρι το πυρηνικό πρόγραμμα.

Το αρχικό αμερικανικό σχέδιο, όπως έχει περιγραφεί σε διαρροές, προέβλεπε πολύ πιο αυστηρές δεσμεύσεις: συμφωνία του Ιράν να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα, πλήρες πάγωμα κάθε εμπλουτισμού ουρανίου για τουλάχιστον δώδεκα χρόνια και σταδιακό άνοιγμα των Στενών, με αντάλλαγμα την προοπτική άρσης κάποιων κυρώσεων. Απαιτήσεις τις οποίες μέχρι πρότινος η Τεχεράνη απέρριπτε ως «αμερικανική λίστα ευχών».

Στη σημερινή φάση, η ιρανική απάντηση φαίνεται να μεταφέρει το βάρος στο πρώτο στάδιο – τη διακοπή των εχθροπραξιών και τη συζήτηση για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα – αφήνοντας τα πυρηνικά και το ζήτημα των κυρώσεων για τη δεύτερη και τρίτη φάση, όπως ζητούσε εδώ και εβδομάδες η ιρανική πλευρά μέσω της πακιστανικής διαμεσολάβησης.

Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, παρά τη διπλωματική κινητικότητα, δεν έχει ουσιαστικά αλλάξει. Εκτός από το Πακιστάν, είχαν ενεργοποιηθεί και άλλες χώρες για να γεφυρωθούν οι διαφορές των δύο πλευρών. Το Ομάν προώθησε σχέδιο που προβλέπει σταδιακή άρση του αποκλεισμού εντός 30 ημερών, ενώ η Κίνα πιέζει εδώ και μέρες υπέρ μιας πλήρους παύσης εχθροπραξιών και ασφαλούς ναυσιπλοΐας ως προϋπόθεσης για την ομαλοποίηση της αγοράς ενέργειας.

Παρ’ όλα αυτά, η Τεχεράνη επιμένει να κρατάει κλειστό το Ορμούζ για πλοία χωρών που θεωρεί ότι ευθυγραμμίζονται με τις αμερικανικές κυρώσεις, χρησιμοποιώντας την πρόσβαση στη θάλασσα ως βασικό διαπραγματευτικό χαρτί.

Ως ένδειξη καλής θέλησης, το Ιράν ενέκρινε νωρίτερα τη διέλευση του πρώτου δεξαμενόπλοιου LNG από το Κατάρ, του Al Kharaitiyat, με προορισμό το Πακιστάν – μια κίνηση που προσέφερε ανάσα ανακούφισης στο Ισλαμαμπάντ, αλλά και ένα τεστ προθέσεων για τους μεσολαβητές.

Το πρακτορείο Tasnim προειδοποιούσε ότι πλοία από χώρες που ακολουθούν τις κυρώσεις των ΗΠΑ θα αντιμετωπίσουν εμπόδια στη διέλευση, στέλνοντας μήνυμα πως η Τεχεράνη είναι πρόθυμη να διευκολύνει τους «ουδέτερους» παίκτες, αλλά όχι όσους θεωρεί ότι συμμετέχουν στον οικονομικό πόλεμο εναντίον της. Για την Ουάσινγκτον, τέτοιες επιλεκτικές άδειες ερμηνεύονται ως τακτικές κινήσεις που δεν αναιρούν την ανάγκη για σαφείς, δεσμευτικές ρυθμίσεις σχετικά με την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, σε συνάντησή του με τον πρωθυπουργό του Κατάρ στο Μαϊάμι, συζήτησε την προώθηση ενός μνημονίου συναντίληψης για τον τερματισμό του πολέμου, παρουσιάζοντας ουσιαστικά το σχέδιο τριών σταδίων που επιδιώκει η Ουάσινγκτον: παύση εχθροπραξιών, σταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας στα Στενά και, εντός τριάντα ημερών, διαπραγμάτευση για τα πυρηνικά και τις κυρώσεις.

Λίγο πριν από την επίσημη απάντηση, ο πρόεδρος Πεζεσκιάν επαίνεσε τον ρόλο του Πακιστάν στην επίτευξη της εκεχειρίας, υπογραμμίζοντας ότι η Τεχεράνη αναζητά «διαρκή ειρήνη, σταθερότητα και αδελφικές σχέσεις» – μια διατύπωση που αφήνει χώρο να παρουσιαστεί η πρόταση ως ιρανική πρωτοβουλία και όχι ως επιβολή της αμερικανικής ατζέντας.

Παρά τις αναφορές για παύση εχθροπραξιών, ακόμη και σήμερα καταγράφηκαν επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στο Κουβέιτ, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν την κατάρριψη drones που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν, σε συνέχεια προηγούμενων επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και εμπορικά πλοία.

Αυτά τα επεισόδια χρησιμοποιούνται στο αμερικανικό επιτελείο ως επιχείρημα ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από μηχανισμούς επιτήρησης και δυνατότητες αντίδρασης σε παραβιάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η απόφαση της Ουάσινγκτον να αναστείλει προσωρινά τις συνοδείες πολεμικών πλοίων στα Στενά, χωρίς όμως να αποσύρει την απειλή για πιο σκληρή απάντηση εάν η Τεχεράνη «παίξει» ξανά με τις κόκκινες γραμμές των ΗΠΑ.

Η αμερικανική πλευρά ανέμενε απάντηση ήδη από την Παρασκευή, καθώς ο πρόεδρος Τραμπ προετοιμάζεται για το ταξίδι του στην Κίνα την επόμενη εβδομάδα και θα ήθελε να εμφανιστεί στο Πεκίνο με ένα έστω και προσωρινό πλαίσιο συμφωνίας στο Ιράν. Το Ιράν, ωστόσο, είχε καταστήσει σαφές ότι «δεν δίνει σημασία σε προθεσμίες», επιχειρώντας να αποδυναμώσει την εντύπωση ότι διαπραγματεύεται υπό πίεση του Λευκού Οίκου.

Στην Ουάσινγκτον, η καθυστέρηση εκλαμβάνεται ως μέρος του διαπραγματευτικού παιχνιδιού, αλλά δεν αποκλείεται – εφόσον το τελικό κείμενο κινηθεί πιο κοντά στη λογική «Ορμούζ τώρα, πυρηνικό πρόγραμμα αργότερα» – να παρουσιαστεί τελικά ως επιβεβαίωση της αμερικανικής στρατηγικής για μια σταδιακή συμφωνία τριών σταδίων.

Η απάντηση της Τεχεράνης είναι πιθανό να συνιστά τον συμβιβασμό που αναζητούσε η Ουάσινγκτον: αρκετά σαφής ώστε να αποτρέψει άμεσα την πλήρη επανέναρξη του πολέμου, αλλά και αρκετά ανοιχτή ώστε να μην παραβιάζει τις ιρανικές «κόκκινες γραμμές» στα πυρηνικά και στις κυρώσεις.

Γι’ αυτό και, μέχρι να δημοσιοποιηθούν όλες οι λεπτομέρειες, η αμερικανική αντίδραση αναμένεται να κινηθεί σε δύο επίπεδα: έναν τόνο συγκρατημένης ικανοποίησης για την προοπτική τερματισμού των εχθροπραξιών και της αποσυμφόρησης στα Στενά, αλλά και μια αυστηρή προειδοποίηση ότι «όλα θα κριθούν από την εφαρμογή επί του πεδίου» και την επόμενη φάση διαπραγματεύσεων.

Το αν ο τροχός της διπλωματίας θα συνεχίσει να κυλά ή αν η περιοχή θα βρεθεί στο χείλος μιας νέας, πιο επικίνδυνης σύγκρουσης θα εξαρτηθεί από το πώς θα μεταφραστεί η σημερινή ιρανική πρόταση σε συγκεκριμένες, ελέγξιμες δεσμεύσεις τις επόμενες ώρες.

Διαβάστε επίσης:

ΗΠΑ: Για συναντήσεις σε Ιαπωνία και Ν.Κορέα ο Σκοτ Μπέσεντ ενόψει της συνόδου κορυφής Τραμπ-Σι

Ιράν: Η εταιρία τερματικών πετρελαίου απορρίπτει σήμερα αναφορές για μία διαρροή πετρελαίου κοντά στο νησί Χαργκ

Γιώργος Γεραπετρίτης: Στις Βρυξέλλες για το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ