Πολιτιστική κληρονομιά, σύγχρονος πολιτισμός και  πνευματική ιδιοκτησία είναι οι τομείς αρμοδιότητας του υπουργείου Πολιτισμού, που θα ωφεληθούν από την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης  στο πλαίσιο μιας συνεκτικής στρατηγικής, η οποία εξειδικεύεται μέσα από ένα πλέγμα στοχευμένων δράσεων.

Η όλη πρωτοβουλία εντάσσεται στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελώντας  κεντρική κυβερνητική προτεραιότητα, ώστε η Ελλάδα να βρεθεί στην πρώτη γραμμή των διεθνών εξελίξεων στον τομέα αυτό, όπως ανέφερε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατά την παρουσίασή της. «Το υπουργείο Πολιτισμού κινήθηκε συντονισμένα, προκειμένου να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις και απαιτήσεις αναπτύσσοντας συγκεκριμένες δράσεις για την ομαλή ενσωμάτωση και αποτελεσματική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στον Πολιτιστικό Τομέα, στο πλαίσιο της διαρκούς επικαιροποίησης και εξέλιξης της ψηφιακής του πολιτικής».

1

Η Λίνα Μενδώνη με τους Γιάννη Μαστρογεωργίου, Γεώργιο Στάμου, Κωστή Χλουβεράκη και Μαρία-Δάφνη Παπαδοπούλου

Δεδομένου μάλιστα, ότι η πολιτιστική κληρονομιά και η σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή/δημιουργική βιομηχανία απαρτίζονται από διαφορετικά αντικείμενα, νομικά και ηθικά πλαίσια, ανάγκες διαχείρισης, δυναμικές καινοτομίας, η στρατηγική του υπουργείου Πολιτισμού βασίστηκε σε διακριτές και εξειδικευμένες μελέτες για κάθε επιμέρους τομέα, για την αποτελεσματική και υπεύθυνη αξιοποίηση της ΤΝ. 

Έτσι προέκυψαν οι αντίστοιχες μελέτες  για την  «Εθνική Στρατηγική Ενσωμάτωσης της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Διαχείριση, Διατήρηση και Προώθηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» και  για την «Στρατηγική Μελέτη για την προστασία των πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων κατά την ανάπτυξη της ΤΝ σε όλες τις μορφές τέχνης»,  οι οποίες καταρτίστηκαν από τεχνικό σύμβουλο (συγκεκριμένα την εταιρεία συμβούλων Ernst & Young) και από τον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΟΠΙ) αντίστοιχα.

Σε οκτώ κεντρικούς πυλώνες καλύπτοντας όλο το φάσμα της πολιτιστικής δραστηριότητας», διαρθρώνεται η  πρώτη μελέτη, όπως διευκρίνισε η υπουργός και συγκεκριμένα:  Την ενοποίηση και σημασιολογική ανάλυση πολιτιστικών δεδομένων για την έρευνα, τη συντήρηση και την προστασία μνημείων από την κλιματική αλλαγή μέσω δημιουργίας ψηφιακών διδύμων (digital twins), καθώς και την ενίσχυση της διεθνούς εξωστρέφειας και της πολιτιστικής διπλωματίας για τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις εμβυθιστικές και συμπεριληπτικές εμπειρίες για το κοινό, μέσω τεχνολογιών εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας (VR/AR) ενώ προβλέπεται η συστηματική ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού του Υπουργείου και των εποπτευόμενων φορέων.

Η δεύτερη μελέτη εξάλλου, στον τομέα του Σύγχρονου Πολιτισμού και της δημιουργικής βιομηχανίας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα ζητήματα της προστασίας των δημιουργών, των πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων από το εθνικό και δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο νέο περιβάλλον της ΤΝ,  στην θωράκιση της δημιουργικότητας και του πρωτότυπου περιεχομένου, στις εργασιακές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Η έγκαιρη διαμόρφωση του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου για την εξισορρόπηση καινοτομίας και προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρείται άλλωστε, παράγοντας καίριας σημασίας. «Η συντελούμενη διοικητική αναδιοργάνωση του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας και ο εκσυγχρονισμός του θεσμικού πλαισίου του θα συμβάλουν σημαντικά προς την κατεύθυνση αυτή», συμπλήρωσε η κυρία Μενδώνη.

Καίριες συνεργασίες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο θέμα έχει η πρόσφατη υπογραφή μνημονίου με την  νεοσυσταθείσα εταιρεία  “Ελληνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης Ανώνυμη Εταιρεία” (Φάρος AI Factory), καθώς αποτελεί ενεργό συμμετοχή και συμβολή του υπουργείου Πολιτισμού στην ανάπτυξη υπηρεσιών ΤΝ για τη Γλώσσα και τον Πολιτισμό,  

Η υπουργός Πολιτισμού διευκρίνισε μάλιστα, ότι το υπουργείο «θα συνδράμει αποφασιστικά στη δημιουργία Ελληνικών Χώρων Δεδομένων, για τη Γλώσσα και την Πολιτιστική Κληρονομιά, στη δημιουργία και εκπαίδευση του Ελληνικού Μεγάλου Γλωσσικού Μοντέλου (LLM) βασισμένου σε έγκυρα και τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και στην ανάπτυξη εργαλειοθήκης με σύνολα δεδομένων, υπηρεσίες και μοντέλα ΤΝ, για χρήση από δημόσιους φορείς, ερευνητικά ιδρύματα πολιτιστικούς οργανισμούς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου».

Μία ακόμη Προγραμματική Σύμβαση εξάλλου, με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο  αφορά την υλοποίηση ερευνητικού προγράμματος με σκοπό τη μετατροπή και αξιοποίηση του υφιστάμενου ψηφιακού και ψηφιοποιημένου πολιτιστικού αποθέματος του ΥΠΠΟ σε οργανωμένη, δυναμική και επεκτάσιμη γνωσιακή υποδομή, ικανή να υποστηρίξει την καθημερινή επιχειρησιακή λειτουργία των υπηρεσιών του, τη λήψη τεκμηριωμένων επιτελικών αποφάσεων και τον στρατηγικό σχεδιασμό της μακροπρόθεσμης διαχείρισης μνημείων και αρχαιολογικών χώρων.

«Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται ο σχεδιασμός και υλοποίηση γνωσιακών βάσεων (Knowledge Graphs), η εκπαίδευση εξειδικευμένων γλωσσικών μοντέλων (LLM) και η ανάπτυξη πιλοτικών εφαρμογών συνομιλιακής αλληλεπίδρασης (chatbots) για την υποστήριξη λήψης ανθρωπίνων αποφάσεων με πεδίο εφαρμογής την τεκμηρίωση και διαχείριση των ελληνικών Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς UNESCO, καθώς και χριστιανικών και οθωμανικών μνημείων της ελληνικής επικράτειας», όπως είπε η υπουργός Πολιτισμού.

Για τον συντονισμό, τον καθορισμό προτεραιοτήτων και την παρακολούθηση των δράσεων, συγκροτήθηκε μάλιστα, στο υπουργείο Πολιτισμού διατομεακή και διεπιστημονική Ειδική Επιτροπή Τεχνητής Νοημοσύνης με συμβουλευτικό, καθοδηγητικό και επιτελικό ρόλο στον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και την υλοποίηση των σχετικών πολιτικών.

Η σχέση ανθρώπου και μηχανής                     

  «Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη, τεχνολογική πλατφόρμα, η οποία δεν επηρεάζει μόνο πρακτικά τον πολιτισμό μέσω της ανάδειξης και προστασίας του, αλλά επιφέρει τη βαθύτερη μεταβολή στη σχέση ανθρώπου και μηχανής, επαναπροσδιορίζοντας τη δημιουργία, τη συνεργασία και τη συμπαραγωγή ιδεών» επισήμανε εξάλλου . ο  Ιωάννης Μαστρογεωργίου, Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην Προεδρία της Ελληνικής Κυβέρνησης, μέλος του ΔΣ της “ΦΑΡΟΣ AI FACTORY” και της Ειδικής Επιτροπής Τεχνητής Νοημοσύνης του ΥΠΠΟ.  Προσθέτοντας, ότι επειδή ο ο πολιτισμός είναι ζωντανός οργανισμός που απαιτεί συνεχή φροντίδα και προσαρμογή, ο επαναπροσδιορισμός της θέσης και του ρόλου του ανθρώπου σε αυτό το νέο, ακόμη αχαρτογράφητο περιβάλλον που δημιουργεί στη σχέση του με τον πολιτισμό, η ΤΝ συνιστά καίρια πρόκληση και ταυτόχρονα σημαντική εθνική ευθύνη, η οποία απαιτεί ανοιχτή, δυναμική και εκσυγχρονιστική στρατηγική.

Το βασικό πλαίσιο αρχών της μελέτης που εκπονήθηκε για την αξιοποίηση της ΤΝ στην πολιτιστική κληρονομιά, παρουσίασε ο δρ. Κωστής Χλουβεράκης, εταίρος της Ernst &Young Ελλάδος αναφέροντας ότι η στρατηγική ενσωμάτωσης της ΤΝ στον Πολιτισμό πρέπει να εδράζεται στις θεμελιώδεις αρχές της ηθικής υπευθυνότητας, της διαφάνειας, της αυθεντικότητας των δεδομένων και της βιωσιμότητας και να εναρμονίζεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο (AI Act). 

«Κεντρικοί στόχοι της», όπως είπε «είναι η ενοποίηση του κατακερματισμένου πολιτιστικού αποθέματος σε ένα δυναμικό ‘‘ζωντανό οικοσύστημα γνώσης’’, η ενίσχυση της προστασίας και διαχείρισης της κληρονομιάς μέσω προηγμένων εργαλείων τεκμηρίωσης, καθώς και η βελτίωση της προσβασιμότητας και της εμβυθιστικής εμπειρίας για το κοινό. Τελικό ζητούμενο η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης πλατφόρμας ΤΝ για την Πολιτιστική Κληρονομιά, που θα λειτουργήσει ως ο ψηφιακός κόμβος διασύνδεσης όλης της πολιτιστικής πληροφορίας».

Τα πνευματικά δικαιώματα

Στη στρατηγική για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων εστιάζοντας στις σύνθετες προκλήσεις που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη για την πνευματική ιδιοκτησία, αναδεικνύοντας το παράδοξο της ισχυρής εξάρτησής της από την ανθρώπινη δημιουργία, την οποία ταυτόχρονα υπονομεύει μέσω μη αδειοδοτημένης χρήσης έργων και παραγωγής ανταγωνιστικού περιεχομένου», αναφέρθηκε η αναπληρώτρια διευθύντρια του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας Μαρία-Δάφνη Παπαδοπούλου . Τονίζοντας τις ήδη ορατές οικονομικές επιπτώσεις για τους δημιουργούς και τη σημασία της οικονομικής τους βιωσιμότητας για τη συνέχιση της πολιτιστικής παραγωγής, επεσήμανε τον κίνδυνο ποιοτικής υποβάθμισης των ίδιων των συστημάτων, όταν βασίζονται σε συνθετικά δεδομένα. Παράλληλα, ανέδειξε τη δημιουργική ανισότητα εις βάρος μικρότερων γλωσσών, όπως η ελληνική, υπογραμμίζοντας ότι η πνευματική ιδιοκτησία αποτελεί ζήτημα πολιτιστικής πολιτικής και όχι απλώς τεχνικής ρύθμισης. 

Ο καθηγητής της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ Γεώργιος Στάμου ανέδειξε  τέλος, τους τρεις βασικούς άξονες ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης: Τα μεγάλα- προεκπαιδευμένα- μοντέλα που απαιτούν τεράστιους όγκους δεδομένων και υποδομών, τα μικρότερα – υψηλής ακρίβειας- που αξιοποιούν κλειστά ή ειδικά δεδομένα (όπως αυτά του υπουργείου Πολιτισμού) και τα υβριδικά συστήματα, που συνδυάζουν γλωσσικά μοντέλα με εξωτερικές βάσεις δεδομένων, επιτρέποντας μεγαλύτερο έλεγχο και προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Τόνισε εξάλλου, το πρόβλημα της μεροληψίας των δεδομένων, όχι μόνο γλωσσικά αλλά κυρίως πολιτισμικά, επισημαίνοντας την ανάγκη παραγωγής αυθεντικού ελληνικού περιεχομένου που να αποτυπώνει την ιστορία και τη σύγχρονη ζωή και ανέδειξε . 

Διαβάστε επίσης 

Νέα στέγη και νέοι στόχοι για το Βιβλίο – Διεθνείς εκθέσεις και πρωτοβουλίες του νέου φορέα

Το Μεσολόγγι υποδέχεται την «Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» – 200 χρόνια από την ηρωική Έξοδο

Μενδώνη για Χρ. Βαλαβανίδη: Ηθοποιός μεγάλου διαμετρήματος που σφράγισε ανεξίτηλα το σύγχρονο θέατρό μας