Οι εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν κινούνται σε δύο παράλληλες τροχιές: από τη μία η έντονη στρατιωτική κλιμάκωση και από την άλλη οι έμμεσες, θολές και αμφισβητούμενες διπλωματικές διεργασίες. Στο επίκεντρο βρίσκεται το αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων για τον τερματισμό της σύγκρουσης, το οποίο, σύμφωνα με αλλεπάλληλες διαρροές, διαβιβάστηκε στην Τεχεράνη μέσω του Πακιστάν, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί πλήρως το ακριβές περιεχόμενό του ή ο βαθμός αποδοχής του. Η ιρανική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά το αφήγημα περί διαπραγμάτευσης, με εκπροσώπους της να υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «διαπραγματεύονται με τον εαυτό τους», την ώρα που ταυτόχρονα ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού Εμπραχίμ Ζολφαγαρί έδωσε τον τόνο της ιρανικής στάσης, ειρωνευόμενος ευθέως τις αμερικανικές δηλώσεις περί συνομιλιών. Όπως είπε, εφόσον η Ουάσινγκτον επιμένει ότι υπάρχουν διαπραγματεύσεις ενώ η Τεχεράνη το διαψεύδει, τότε ουσιαστικά συνομιλεί μόνη της. Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ απέτυχαν να πετύχουν τους βασικούς στόχους τους στον πόλεμο, δηλαδή μια γρήγορη στρατιωτική νίκη και την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Ο ίδιος τόνισε ότι δεν βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις, παρά μόνο μεταφορά μηνυμάτων μέσω διαμεσολαβητών, και ξεκαθάρισε ότι η Τεχεράνη θέλει οριστικό τέλος του πολέμου, όχι μια προσωρινή εκεχειρία που θα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανάληψης των επιθέσεων.

1

Το Ιράν, σύμφωνα με τις πληροφορίες που κυκλοφορούν, έχει αντιπροτείνει δικό του πλαίσιο όρων για την αποκλιμάκωση. Ανάμεσα στα βασικά αιτήματα της Τεχεράνης είναι η άμεση παύση των επιθέσεων, η δημιουργία μηχανισμών που θα εγγυώνται ότι δεν θα δεχθεί νέα επίθεση, η καταβολή αποζημιώσεων για τις καταστροφές που έχει υποστεί, ο τερματισμός όλων των εχθροπραξιών στα περιφερειακά μέτωπα και η διεθνής αναγνώριση της κυριαρχίας της στα Στενά του Ορμούζ. Σε άλλες εκδοχές των ιρανικών όρων περιλαμβάνονται και ακόμη βαρύτερες απαιτήσεις, όπως άρση των κυρώσεων, περιορισμός της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στον Κόλπο και διασφάλιση του δικαιώματος διατήρησης του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος. Η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται αποφασισμένη να μην επιτρέψει στον Ντόναλντ Τραμπ να ορίσει ούτε το περιεχόμενο ούτε το χρονοδιάγραμμα της λήξης του πολέμου.

Στην Ουάσινγκτον, ο Λευκός Οίκος εκπέμπει μικτά μηνύματα. Η εκπρόσωπος Καρολάιν Λέβιτ επιμένει ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται και δεν έχουν φτάσει σε αδιέξοδο, αποφεύγοντας ωστόσο να δώσει συγκεκριμένες λεπτομέρειες. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση δηλώνει ότι επιδιώκει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ «όσο πιο γρήγορα γίνεται» και παρουσιάζει την επιχείρηση «Epic Fury» ως μεγάλη στρατιωτική επιτυχία, με χιλιάδες πλήγματα και καταστροφή χιλιάδων ιρανικών στόχων. Την ίδια στιγμή, η Λέβιτ προειδοποιεί ότι αν το Ιράν δεν αποδεχθεί την ήττα του, ο Τραμπ είναι έτοιμος να «εξαπολύσει την κόλαση». Έτσι, η ρητορική της ειρήνης συνυπάρχει με καθαρή στρατιωτική απειλή, ενισχύοντας την ιρανική πεποίθηση ότι πίσω από τις αναφορές σε διαπραγματεύσεις υπάρχει σχεδιασμός για περαιτέρω πίεση.

Η στρατιωτική διάσταση της κρίσης όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά διευρύνεται. Οι ΗΠΑ ετοιμάζονται να στείλουν επιπλέον 3.000 έως 4.000 στρατιώτες από την 82η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία στη Μέση Ανατολή, ενώ ήδη έχουν αποσταλεί ενισχύσεις με πεζοναύτες, ναύτες και πλοία. Παρότι δεν έχει ληφθεί απόφαση για ανάπτυξη αμερικανικών χερσαίων δυνάμεων στο ίδιο το Ιράν, το Πεντάγωνο αφήνει ανοιχτές όλες τις επιλογές, συμπεριλαμβανομένων σχεδίων που σχετίζονται με τα Στενά του Ορμούζ και με το νησί Χαργκ, από όπου εξάγεται το μεγαλύτερο μέρος του ιρανικού πετρελαίου. Παράλληλα, το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ προχωρά σε συμφωνίες με τις Lockheed Martin, BAE Systems και Honeywell για την ενίσχυση της παραγωγής πυραύλων και κρίσιμων εξαρτημάτων, προσαρμόζοντας τη βιομηχανική βάση της χώρας σε καθεστώς «πολεμικής ετοιμότητας».

Στο Ισραήλ, η κατάσταση εξελίσσεται επίσης με όρους πίεσης χρόνου. Σύμφωνα με ισραηλινά και αμερικανικά δημοσιεύματα, το Τελ Αβίβ φοβάται ότι ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί ανά πάσα στιγμή να προωθήσει μια 30ήμερη εκεχειρία ή ένα γενικό πλαίσιο συνομιλιών με το Ιράν, προτού επιτευχθούν οι βασικοί στρατιωτικοί στόχοι του Ισραήλ. Για τον λόγο αυτό, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να έδωσε εντολή για επιτάχυνση των πληγμάτων εντός 48 ωρών, με έμφαση σε εγκαταστάσεις της στρατιωτικής και εξοπλιστικής βιομηχανίας του Ιράν. Το Ισραήλ θεωρεί ότι πριν από οποιονδήποτε διπλωματικό τερματισμό του πολέμου πρέπει να έχει πλήξει αποφασιστικά το ιρανικό βαλλιστικό και πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ συνεχίζει και τις επιχειρήσεις στον Λίβανο, επεκτείνοντας τη λεγόμενη «ζώνη ασφαλείας» απέναντι στη Χεζμπολάχ.

Στο πεδίο των συγκρούσεων, η εικόνα είναι εκείνη μιας πολυμετωπικής ανάφλεξης. Το Ισραήλ ανακοινώνει αεροπορικά πλήγματα σε εργοστάσια όπλων στην Τεχεράνη και σε ερευνητικές εγκαταστάσεις στην Ισφαχάν, ενώ το Ιράν απαντά με επιθέσεις σε ισραηλινές πόλεις, όπως η Ντιμόνα και η Χάιφα, παρουσιάζοντάς τες ως απάντηση στα τελεσίγραφα Τραμπ για το Ορμούζ. Πύραυλοι εκτοξεύονται και προς άλλες χώρες του Κόλπου, με τη Σαουδική Αραβία να αναχαιτίζει drones, το Κουβέιτ να αντιμετωπίζει φωτιά σε δεξαμενή καυσίμων στο αεροδρόμιο και τα ΗΑΕ να βρίσκονται σε συνεχή επιφυλακή. Στο Λίβανο, η Χεζμπολάχ διαμηνύει ότι θα συνεχίσει «χωρίς όρια», ενώ η Γαλλία δηλώνει πλήρη στήριξη προς τη Βηρυτό και προωθεί συντονισμό για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Οι περιφερειακές και διεθνείς αντιδράσεις αυξάνονται. Οι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου ζητούν να συμμετέχουν άμεσα σε οποιαδήποτε μελλοντική διαπραγμάτευση, υποστηρίζοντας ότι αυτές υφίστανται πρώτες το κόστος της σύγκρουσης. Ζητούν εγγυήσεις για την ελεύθερη ροή ενέργειας, για τον περιορισμό του ιρανικού πυραυλικού και πυρηνικού προγράμματος και για τον τερματισμό της δράσης των ιρανικών συμμάχων στην περιοχή. Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα που καταδικάζει τις ιρανικές επιθέσεις στον Κόλπο και ζητά αποζημιώσεις, ενώ ο Ύπατος Αρμοστής Φόλκερ Τουρκ προειδοποιεί ότι η σύγκρουση μπορεί να παγιδεύσει ολόκληρη την περιοχή και να οδηγήσει σε «απόλυτη καταστροφή», ιδίως λόγω των επιθέσεων κοντά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Στο διπλωματικό παρασκήνιο, το Πακιστάν και η Τουρκία εμφανίζονται ως βασικοί πιθανοί διαμεσολαβητές και ίσως οικοδεσπότες μελλοντικών συνομιλιών. Το Ισλαμαμπάντ δηλώνει έτοιμο να φιλοξενήσει επαφές κατάπαυσης του πυρός και Πακιστανοί αξιωματούχοι επιβεβαιώνουν ότι μετέφεραν αμερικανική πρόταση στην Τεχεράνη. Την ίδια ώρα, τουρκικές πηγές αναφέρουν ότι η Άγκυρα μεταφέρει επίσης μηνύματα ανάμεσα στις πλευρές και διατηρεί επαφές με χώρες του Κόλπου. Ωστόσο, παρά την κινητικότητα, καμία πλευρά δεν φαίνεται ακόμη έτοιμη για ουσιαστικό συμβιβασμό.

Η κρίση έχει ήδη σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Το κλείσιμο ή η περιορισμένη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές, με τις τιμές πετρελαίου να εκτοξεύονται και τον φόβο για διεθνές πληθωριστικό σοκ να εντείνεται. Η Ινδία, που συγκαταλέγεται στις χώρες που επηρεάζονται περισσότερο, προχώρησε στην αγορά του πρώτου φορτίου ιρανικού LPG μετά από χρόνια. Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παραδέχεται ότι το κράτος δεν μπορεί να απορροφήσει όλες τις αυξήσεις τιμών που προκαλεί ο πόλεμος, ενώ ταυτόχρονα δηλώνει ότι το Βερολίνο προσπαθεί να πείσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να τερματίσουν τη σύγκρουση.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να εμφανιστεί ταυτόχρονα ως ηγέτης που πετυχαίνει «μεγάλη στρατιωτική επιτυχία» και ως πολιτικός που επιδιώκει συμφωνία. Μάλιστα, μεταθέτει ξανά το ενδιαφέρον και στο διεθνές πολιτικό επίπεδο, ανακοινώνοντας ότι η πολυαναμενόμενη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ θα πραγματοποιηθεί τελικά στο Πεκίνο στις 14 και 15 Μαΐου. Όμως η βασική εικόνα που προκύπτει από όλες τις εξελίξεις είναι ότι ο πόλεμος απέχει πολύ από το τέλος του. Οι έμμεσες επαφές υπάρχουν, αλλά η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει τεράστια, οι στρατοί συνεχίζουν να ενισχύονται και τα περιφερειακά μέτωπα πολλαπλασιάζονται. Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε σημείο ακραίας αστάθειας, με τη διπλωματία να λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο πίεσης και λιγότερο ως πραγματικός μηχανισμός ειρήνευσης.

Διαβάστε επίσης 

Γερμανία: Σάλο προκαλεί ο Μερτς με δηλώσεις για «έκρηξη βίας» και αναφορές σε μετανάστες

ΗΠΑ–Κίνα: Στις 14-15 Μαΐου η κρίσιμη συνάντηση Τραμπ–Σι

New York Times: Φόβοι Νετανιάχου για 30ήμερη εκεχειρία – Εντολή για μαζικά πλήγματα στο Ιράν εντός 48 ωρών