Ρενό-Μπασό (EBRD): Ο πόλεμος στο Ιράν απειλεί με νέα παγκόσμια κρίση τροφίμων – Ποιες χώρες είναι πιο ευάλωτες

Οι διαταραχές στις αποστολές λιπασμάτων και η εκτόξευση των τιμών ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν απειλούν να προκαλέσουν ένα νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων σε ευάλωτες χώρες, με κίνδυνο να ανατραπεί η πρόοδος που είχε επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια μετά από διαδοχικές παγκόσμιες κρίσεις.

Οι αναπτυσσόμενες χώρες είχαν αρχίσει να ενισχύονται και να προσελκύουν επενδύσεις μετά την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, που είχαν προκαλέσει αναταραχές στις αγορές τροφίμων, καυσίμων και κεφαλαίων. Ωστόσο, η σύγκρουση με το Ιράν απειλεί πλέον να ανατρέψει αυτά τα κέρδη και να αφήσει τα νοικοκυριά να δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν την τροφή τους.

«Αυτό θα μπορούσε να έχει σημαντικό αντίκτυπο στις τιμές — στις τιμές των τροφίμων — με την πάροδο του χρόνου», δήλωσε η Οντίλ Ρενό-Μπασό, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, βασικού δανειστή σε περίπου 40 αναδυόμενες οικονομίες.

Τα τρόφιμα και τα καύσιμα αποτελούν λιγότερο από το ένα τέταρτο του καλαθιού του πληθωρισμού στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες, αλλά φτάνουν το 30% έως 50% σε πολλές αναδυόμενες αγορές, όπως δήλωσε η Μαρί Ντιρόν της Moody’s. «Αυτή η έκθεση καθιστά πολλές οικονομίες ιδιαίτερα ευάλωτες σε εξωτερικά προερχόμενη μεταβλητότητα τιμών», ανέφερε.

Πίεση στα λιπάσματα

Ένα βασικό σημείο πίεσης είναι τα λιπάσματα. Το Στενό του Ορμούζ, που έχει ουσιαστικά μπλοκαριστεί από την Τεχεράνη, διακινεί περίπου το 30% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων, ενώ οι χώρες του Κόλπου είναι σημαντικοί προμηθευτές αμμωνίας και ουρίας, σύμφωνα με την Διεθνή Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας.  Η Tράπεζα της Αμερικής προειδοποιεί ότι η σύγκρουση απειλεί το 65% έως 70% της παγκόσμιας προσφοράς ουρίας, ενώ οι τιμές έχουν ήδη αυξηθεί κατά 30% έως 40%.

«Αυτό θα επηρεάσει τη φύτευση… θα υπάρξει χαμηλότερη προσφορά εμπορευμάτων παγκοσμίως — βασικών σιτηρών, ζωοτροφών και, κατά συνέπεια, γαλακτοκομικών και κρέατος», δήλωσε ο Μαξίμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος της Food and Agriculture Organization, αναφερόμενος στις επιπτώσεις αν η σύγκρουση διαρκέσει ακόμη και λίγες εβδομάδες. «Πολύ λίγες χώρες είναι ανθεκτικές σε αυτό.»

Σε αντίθεση με τα καύσιμα, δεν υπάρχουν στρατηγικά παγκόσμια αποθέματα λιπασμάτων. Ωστόσο, ορισμένες χώρες είναι περισσότερο εκτεθειμένες από άλλες.

Η Λατινική Αμερική — μακριά από το επίκεντρο της σύγκρουσης και με αγροτικές και ενεργειακές δυνάμεις όπως η Βραζιλία και η Αργεντινή — είναι κάπως πιο προστατευμένη, αν και η Βραζιλία προειδοποιεί για πιθανά προβλήματα εφοδιασμού. Στη Νιγηρία, το εργοστάσιο λιπασμάτων Dangote ενδέχεται να περιορίσει τις επιπτώσεις.

Αντίθετα, χώρες όπως η Σομαλία, το Μπαγκλαντές, η Κένυα και το Πακιστάν δεν διατηρούν μεγάλα αποθέματα και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εφοδιαστικές αλυσίδες του Κόλπου. Στην Κένυα, το κόστος λιπασμάτων είχε ήδη αυξηθεί περίπου κατά 40%, σύμφωνα με την FAO.

Η Ρουάντα, που επίσης προμηθεύεται λιπάσματα από τον Κόλπο, εξετάζει μέτρα για την προστασία του αγροτικού της τομέα, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών της χώρας. «Υπάρχουν πολλά που προσπαθούμε να καταλάβουμε για να περιορίσουμε αυτή την πίεση», δήλωσε.

Από τα λιπάσματα στα τρόφιμα

Σε αντίθεση με το 2022, όταν ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία επηρέασε άμεσα τις εξαγωγές σιτηρών, αυτή τη φορά το πλήγμα προέρχεται από το κόστος των λιπασμάτων και της ενέργειας. Οι αυξημένες τιμές ή οι ελλείψεις λιπασμάτων ενδέχεται να μειώσουν τις αποδόσεις των καλλιεργειών, ενώ η άνοδος του ενεργειακού κόστους αυξάνει τα έξοδα παραγωγής και μεταφοράς. Οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί πάνω από 50% από την έναρξη της σύγκρουσης, επιβαρύνοντας ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Οποιαδήποτε διαταραχή στην προσφορά λιπασμάτων είναι πιθανό να επηρεάσει πρώτα καλλιέργειες υψηλής εξάρτησης από άζωτο, όπως το καλαμπόκι και το σιτάρι. Το αυξημένο κόστος ζωοτροφών θα μετακυλιστεί τελικά σε βασικά τρόφιμα, από το ψωμί μέχρι τα πουλερικά και τα αυγά.

Οι τιμές βασικών εμπορευμάτων όπως το σιτάρι, το ρύζι, το καλαμπόκι και τα φυτικά έλαια έχουν ήδη αυξηθεί, εν μέρει λόγω πανικού και αποθεματοποίησης, σύμφωνα με την Food and Agriculture Organization.

«Αυτό είναι πάντα το πρόβλημα με τέτοιου είδους σοκ προσφοράς: πρώτα εμφανίζεται το ενεργειακό σκέλος και, καθώς αυτό υποχωρεί, ακολουθεί ένα δεύτερο κύμα μέσω των τροφίμων», δήλωσε ο Ντέιβιντ Ρις της Schroders.

Σχεδιασμός πολιτικής, περιορισμένα περιθώρια

Πριν ξεσπάσει τον Φεβρουάριο η σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, ο παγκόσμιος πληθωρισμός είχε αρχίσει να υποχωρεί, ενώ ορισμένες τιμές τροφίμων μειώνονταν. Τον Ιανουάριο, ο παγκόσμιος πληθωρισμός τροφίμων είχε υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα τουλάχιστον από το 2017, σύμφωνα με τον Ρις.

Οι προηγούμενες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων έχουν προκαλέσει κοινωνικές αναταραχές, θέτοντας τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε επιφυλακή. Η κυβέρνηση της Αιγύπτου επιδοτεί το ψωμί για να διατηρεί την κοινωνική σταθερότητα, ενώ το 2022 διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους από τη Χιλή έως την Τυνησία λόγω του υψηλού κόστους ζωής.

Οι δευτερογενείς επιπτώσεις ενδέχεται να εντείνουν περαιτέρω την πίεση. Οι υψηλές τιμές καυσίμων μπορούν να οδηγήσουν στη χρήση καλλιεργειών για παραγωγή βιοκαυσίμων αντί για τρόφιμα. Μια οικονομική επιβράδυνση στις χώρες του Κόλπου — όπου εργάζονται εκατομμύρια μετανάστες — θα μπορούσε να μειώσει τα εμβάσματα προς χώρες όπως το Πακιστάν, ο Λίβανος και η Ιορδανία.

Τα προβλήματα στις οικονομίες του Κόλπου απειλούν τα εισοδήματα εκατομμυρίων ξένων εργαζομένων και ενδέχεται να έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις στη φτώχεια, την κατανάλωση και ακόμη και την οικονομική ανάπτυξη αυτών των χωρών.

Οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να περιορίζουν τις προσδοκίες για ταχεία χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής στις αναδυόμενες οικονομίες, καθώς αυξάνονται οι πληθωριστικοί κίνδυνοι που συνδέονται με την ενέργεια — μια εξέλιξη που μπορεί να επιβαρύνει την ανάπτυξη.

Η European Bank for Reconstruction and Development εξετάζει πακέτα στήριξης, συμπεριλαμβανομένης βοήθειας για την αγορά λιπασμάτων. Ο Τορέρο της Food and Agriculture Organization κάλεσε άλλες αναπτυξιακές τράπεζες και κυβερνήσεις να είναι έτοιμες με μέτρα έκτακτης ανάγκης, σε περίπτωση που ο πόλεμος δεν τερματιστεί σύντομα.

«Αν διαρκέσει περισσότερο από έναν μήνα… θα έχουμε προβλήματα στη φύτευση και στις αποδόσεις», προειδοποίησε.

 

Διαβάστε επίσης 

Νάγκελ (ΕΚΤ): Ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης επιτοκίων τον Απρίλιο αν εκτιναχθεί ο πληθωρισμός

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προτείνει τηλεργασία και αποφυγή των αεροπορικών ταξιδιών για να μειωθεί η κατανάλωση πετρελαίου

Πετρέλαιο: Γιατί όλοι φοβούνται ενεργειακό σοκ – Το δυσμενές σενάριο που θα φέρει οικονομικό «Αρμαγεδδώνα»