Ένα δωμάτιο απόδρασης και η σπηλιά του Πλάτωνα- Ανδρέας Αγγελιδάκης στην Μπιενάλε Βενετίας

Είναι παιχνίδι; Είναι ιστορία και πολιτική; Ή μήπως φιλοσοφία; Και πού βρίσκεται η τέχνη; «Το Ελληνικό Περίπτερο στη Βενετία λειτουργεί ως δωμάτιο απόδρασης, ενσαρκώνει μια πραγματικότητα που μοιάζει με παιχνίδι ενώ σε συμβολικό επίπεδο φέρει το παράδοξο ενός κτηρίου που προσπαθεί να ξεφύγει από τον  ‘‘εαυτό’’ του και άρα από την ίδια την ιστορία του», απαντά  ο Ανδρέας Αγγελιδάκης, που εκπροσωπεί φέτος την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας με το έργο «Escape Room». 

Με εθνικό επίτροπο τον Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών  Θεσσαλονίκης -MOMUS, η ελληνική συμμετοχή στην 61η διεθνή διοργάνωση, που θα πραγματοποιηθεί από  τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου θα έχει για μία ακόμη φορά ως έδρα της αυτό το Ελληνικό Περίπτερο στα Giardini, που μεταμορφώνεται σε ένα σύγχρονο πλατωνικό σπήλαιο, όπως ανέφερε ο καλλιτέχνης στην συνέντευξη τύπου. Μέσω αυτού η εμβληματική πλατωνική αλληγορία επανενεργοποιείται ως ένα εμβυθιστικό, κατοικήσιμο περιβάλλον που τοποθετείται στην εποχή της μετα-αλήθειας και της ανόδου του εθνικιστικού λαϊκισμού στο έργο του δημιουργού με την διεθνή πορεία.

«Μέσα από μια βαθιά κατάδυση στο ίδιο του το παρελθόν, το Ελληνικό Περίπτερο συναντά μια «σέλφι τραβηγμένη στο μπάνιο», όπου ο καθρέφτης έχει κολλήσει για πάντα στο Έτος Μηδέν (1934)», προσθέτει  ο ίδιος. «Είναι η χρονιά, που οι Ναζί ξεκίνησαν τους διωγμούς κατά των ομοφυλόφιλων, ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι συναντήθηκαν για πρώτη φορά στη Βενετία στον απόηχο των σαρωτικών εκλογικών τους επικρατήσεων και  την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Ελληνικού και του Αυστριακού Περιπτέρου.

Οι εκδοχές της ελληνικότητας

Εικαστικός και αρχιτέκτονας, ελληνικής και νορβηγικής καταγωγής με έδρα την Αθήνα ο Αγγελιδάκης παράγει έργο, που  χαρακτηρίζεται από τη χρήση αρχιτεκτονικών σημαινόντων και τη δημιουργία περιβαλλόντων μέσα από τα οποία επαναδιαπραγματεύεται τη σχέση μεταξύ θεατή και έργου αναδεικνύοντας την αλληλεπίδραση εξουσίας, χώρου και υποδομής. Η αρχιτεκτονική έτσι, λειτουργεί ως όχημα διερεύνησης της ταυτότητας ενώ η πόλη της Αθήνας και η έννοια του ερειπίου –αρχαίου, σύγχρονου ή ψηφιακού– επανέρχονται ως κεντρικά μοτίβα. Τόσο οι εγκαταστάσεις εξάλλου, όσο και τα κείμενά του συγκροτούν αφηγηματικά περιβάλλοντα, που επανεξετάζουν τα όρια μεταξύ πραγματικού και εικονικού, ιστορικής μνήμης και μυθοπλασίας, ειλικρίνειας και χιούμορ.

«Ο Αγγελιδάκης διερευνώντας τη “ζωή” του Περιπτέρου σε συνάρτηση με το πολιτικό κλίμα της εποχής της γέννησής του,  δηλαδή τον φασισμό παρακολουθεί τις ιστορικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ιταλία μέσα από μικρές ιστορίες και περιστατικά που συνδέονται με τον χώρο», σημειώνει ο επιμελητής του Ελληνικού Περιπτέρου «Εscape Room» Γιώργος Μπεκιράκης. 

Το Περίπτερο, όπως αναλύει ο ίδιος  μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις. «Η GRECIA», προσθέτει «μετασχηματίζεται σε ένα ψυχαναλυτικό υποκείμενο, μια μεταφορά που αντανακλά το φάσμα της ελληνικότητας και την αλληλεξάρτησή της με τον αυταρχισμό. Το “queer” σώμα της αφηγείται τα επίμονα αινίγματα ανάμεσα στο παρελθόν και τις σύγχρονες εκδοχές της ευρωπαϊκής ταυτότητας ενώ τα γλυπτά του Αγγελιδάκη λειτουργούν ως θραυσματικά στοιχεία, ως ίχνη που υποδηλώνουν τις πολλαπλότητες που συγκροτούν μια εθνικότητα και τις ιστορίες που ποτέ δεν έγιναν επίσημη Iστορία». 

Παγκόσμιος Τραμπισμός

«Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία», θυμίζει εξάλλου,  ο Αγγελιδάκης. «Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη», προσθέτει. «Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: Εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025».

Με σπουδές αρχιτεκτονικής στο Southern California Institute of Architecture στο Λος Άντζελες και στη συνέχεια στο Columbia University της Νέας Υόρκης ο Ανδρέας Αγγελιδάκης αναπτύσσει την καλλιτεχνική του πρακτική μέσα από ένα ευρύ φάσμα διεπιστημονικών ενδιαφερόντων, που εκτείνονται στα πεδία της αρχιτεκτονικής, των εκδόσεων, της συγγραφής, του σχεδιασμού και της επιμέλειας εκθέσεων.

Η προσέγγιση της Ιστορίας             

«Οι εικαστικές εγκαταστάσεις του Ανδρέα Αγγελιδάκη προσεγγίζουν συχνά την Ιστορία μέσα από μετατοπίσεις, παραμορφώσεις, ανατροπές και χιούμορ, σκηνοθετώντας εναλλακτικά πλαίσια ανάγνωσης της πραγματικότητας, της ταυτότητας και της πολιτισμικής μνήμης», όπως σημειώνει ο Γιώργος Μπεκιράκης. «Ως αφηγηματικό όχημα, η μυθοπλασία βρίσκεται σταθερά στον πυρήνα της μεθοδολογίας του, ενώ μέσα από τις δυναμικές του queering και την αποσταθεροποίηση των μηχανισμών που ορίζουν τις έννοιες της αλήθειας και της αυθεντικότητας διερευνά την αρχιτεκτονική της αντίληψής μας, του πολιτισμού εν εξελίξει και της εαυτότητας».

Τα έργα του συχνά ξεκινούν ως ψηφιακές προσομοιώσεις και διερευνούν τις αλλαγές, που έχει επιφέρει το διαδίκτυο στην αντίληψη και τη συμπεριφορά των χρηστών. Ενώ, να σημειωθεί, έχουν παρουσιαστεί σε σημαντικούς θεσμούς διεθνώς, όπως η documenta 14 (Αθήνα και Κάσελ), το Museum of Contemporary Art Chicago, η Hayward Gallery, το ETH Zurich και το Louisiana Museum of Modern Art και στην Ελλάδα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και το Ίδρυμα Ωνάση. Βρίσκονται εξάλλου σε σημαντικές συλλογές διεθνώς, μεταξύ των οποίων το ΕΜΣΤ, το Ίδρυμα Ωνάση, το Art Institute of Chicago, το Nasjonalmuseet, καθώς και άλλες δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές.

Το δικαίωμα της τέχνης

Παρών  επίσης στη συνέντευξη ο υφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού Ιάσονας Φωτήλας, ο οποίος αναφέρθηκε στο δικαίωμα της τέχνης «να συγκρούεται, να αμφισβητεί και να ενοχλεί», όπως είπε  και ειδικά για τη συμμετοχή στη φετινή Μπιενάλε ότι «Έρχεται να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει». Ενώ η γενική διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια, σημείωσε  την ενεργή υποστήριξη του οργανισμού στην προετοιμασία και την υλοποίηση της ελληνικής παρουσίας, ενισχύοντας τη διεθνή προβολή της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας.

Η ελληνική συμμετοχή στη Μπιενάλε της Βενετίας πραγματοποιείται με τη χρηματοδότηση του υπουργείου Πολιτισμού, στρατηγικός υποστηρικτής είναι το Onassis Culture ενώ επιπλέον υποστηρικτές είναι το ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας) μέσω του προγράμματος «Εξωστρέφεια», το Qualco Group, το Qualco Foundation, η Εθνική Τράπεζα Ελλάδος, οι Ιωάννης και Μάγια Μαρτίνου και η Ιωάννα Μαρτίνου.

Το έργο εξάλλου  πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ, της Irene Y. Panagopoulos Collection, του Office for Contemporary Art Norway (OCA), της Αναστασίας Τσουρεκά-Σαρακάκη, του Perianth Hotel, της Αλίκης Μαρτίνου, των Γιώργου Πετρόχειλου και Διαμαντή Ξυλά, της Ειρήνης Λαιμού, του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, της εταιρείας «Η Τέχνη της Ζωής», του ARCH, του Polygreen Culture & Art Initiative (PCAI), της Ελένης Μαρτίνου και του Ανδρέα Μελά.  Επίσημος χορηγός αερομεταφορών είναι η AEGEAN.

Διαβάστε επίσης 

Αρχαίος ψυχολογικός πόλεμος στο βλήμα μιας σφεντόνας – Σαρκαστικό μήνυμα στον εχθρό

«Στο δρόμο» για 12,1 εκατομμύρια δολάρια – Εκπληκτικό ρεκόρ για το έργο του Τζακ Κέρουακ

Η εικόνα της πόλης ως πεδίο στοχασμού – Έκθεση του Κώστα Ορδόλη