Ο θάνατος του διάσημου σχεδιαστή μόδας Karl Lagerfeld το 2019 δεν απασχόλησε μόνο τον κόσμο της υψηλής ραπτικής, αλλά και τους νομικούς κύκλους. Η αγαπημένη του γάτα, Choupette, φέρεται να εξασφάλισε μια ζωή πολυτέλειας, καθώς πριν από τον θάνατό του ο Lagerfeld μερίμνησε με τη διαθήκη του ώστε να την κάνει, μεταξύ άλλων, κληρονόμο της τεράστιας περιουσίας του.

Η νομική διαμάχη για την κληρονομία του πασίγνωστου σχεδιαστή, η οποία συνεχίζεται ανένδοτη μέχρι και σήμερα, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που δημιουργείται συχνά όταν ισχυρές προσωπικότητες επιθυμούν να εξασφαλίσουν τα κατοικίδιά τους.

1

Μπορεί ένα ζώο να κληρονομήσει περιουσία; Και ειδικότερα, τι θα συνέβαινε εάν μια αντίστοιχη πρόβλεψη περιλαμβανόταν σε διαθήκη που διέπεται από το ελληνικό δίκαιο;

Το στοιχείο που απαιτείται για να γίνει κάποιος κληρονόμος (και δεν το έχει ένα ζώο)

Στα ευρωπαϊκά έννομα συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα ζώα αναγνωρίζονται ως έμβια όντα που χρήζουν προστασίας, αλλά δεν διαθέτουν νομική προσωπικότητα. Η έλλειψη νομικής προσωπικότητας σημαίνει ότι δεν μπορούν να αποκτήσουν δικαιώματα και υποχρεώσεις αυτοτελώς και, συνεπώς, δεν μπορούν να είναι κληρονόμοι.

Κληρονόμοι μπορούν να οριστούν μόνο φυσικά πρόσωπα ή νομικά πρόσωπα, όπως ιδρύματα, σωματεία ή εταιρείες. Έτσι, εάν μια διαθήκη επιχειρούσε να ορίσει ως άμεσο κληρονόμο ένα ζώο, η διάταξη αυτή θα ήταν νομικά ανεφάρμοστη και θα ενεργοποιούνταν οι κανόνες που ρυθμίζουν την τύχη της περιουσίας, όπως η διαδοχή από συγγενείς ή η εφαρμογή άλλων διατάξεων της διαθήκης.

Οι επιτρεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας και τι έγινε με τη γάτα του Lagerfeld

Παρά την αδυναμία ενός ζώου να κληρονομήσει, το δίκαιο παρέχει τρόπους για να διασφαλιστεί η φροντίδα του μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη. Συνηθέστερη πρακτική είναι η μεταβίβαση περιουσίας σε φυσικό πρόσωπο, με την υποχρέωση να φροντίζει το ζώο, ή η διάθεση χρηματικού ποσού για τον ίδιο σκοπό.

Σε ορισμένες έννομες τάξεις χρησιμοποιούνται καταπιστεύματα ή ιδρύματα, ενώ μπορεί να προβλεφθεί και η μεταβίβαση περιουσίας σε φιλοζωική οργάνωση υπό συγκεκριμένους όρους.

Στην περίπτωση του Lagerfeld, το γαλλικό δίκαιο δεν θα επέτρεπε στη Choupette να καταστεί κληρονόμος, διότι ως ζώο δεν έχει νομική προσωπικότητα. Η φροντίδα της οργανώθηκε μέσω προσώπων εμπιστοσύνης που διαχειρίζονται τα περιουσιακά στοιχεία για την καθημερινή της διαβίωση.

Σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν προβλεφθεί οικονομικοί πόροι και κατοικία για τη συντήρησή της, ενώ η φροντίστριά της επιβλέπει τη ρουτίνα και τη χρήση των πόρων αυτών. Παράλληλα, το γαλλικό κληρονομικό δίκαιο προβλέπει ότι, εάν εμφανιστούν συγγενείς και η διαθήκη κριθεί άκυρη, η περιουσία θα μεταβιβαστεί στους νόμιμους κληρονόμους.

Τι ισχύει στο ελληνικό δίκαιο

Το ελληνικό δίκαιο ακολουθεί την ίδια βασική αρχή ότι τα ζώα δεν μπορούν να είναι κληρονόμοι. Ωστόσο, ο διαθέτης μπορεί να επιβάλει όρους και βάρη στους κληρονόμους ή στους κληροδόχους, όπως την υποχρέωση φροντίδας συγκεκριμένου ζώου. Μπορεί επίσης να ορίσει συγκεκριμένο πρόσωπο ως κληροδόχο χρηματικού ποσού ή περιουσιακού στοιχείου, με σκοπό τη συντήρηση και ευζωία του κατοικιδίου.

Τέτοιοι όροι είναι έγκυροι στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο και μάλιστα η μη τήρησή τους μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια του ωφελήματος ή δικαστική παρέμβαση για την προστασία της βούλησης του διαθέτη.

Η πιο συχνή οδός που χρησιμοποιείται, πάντως, είναι η μεταβίβαση περιουσίας σε σωματείο ή ίδρυμα με υποχρέωση φροντίδας του ζώου.

Συνεπώς, αν και μια κληρονομιά στη γάτα ή σε άλλο ζωάκι δεν είναι νομικά εφικτή στην Ελλάδα, το ισχύον πλαίσιο επιτρέπει στον ιδιοκτήτη να εξασφαλίσει με δεσμευτικό τρόπο τη φροντίδα και την οικονομική υποστήριξη του ζώου του, ακριβώς όπως έκανε και ο Karl Lagerfeld.