Σύμφωνα με το Reuters, σε ελαιώνες και αμπελώνες σε ολόκληρη την Ισπανία, αισθητήρες και drones που χρηματοδοτούνται από το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης μετά το Σχέδιο Μάρσαλ συλλέγουν δεδομένα εδάφους, τα οποία αξιοποιούνται σε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για τη βελτίωση της διαχείρισης των καλλιεργειών από τους αγρότες.

Το έργο —αποανθρακοποίηση και ψηφιοποίηση ενός βασικού οικονομικού τομέα— είναι ακριβώς αυτό για το οποίο δημιουργήθηκε το ευρωπαϊκό ταμείο “Next Generation” ύψους 955 δισ. δολαρίων, που συμφωνήθηκε πριν από έξι χρόνια και πλησιάζει γρήγορα τις προθεσμίες τελικών πληρωμών.

1

Ωστόσο, οι ελλείψεις δεξιοτήτων, η χρονοβόρα γραφειοκρατία και η αβέβαιη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση σημαίνουν ότι το ιστορικό πακέτο τόνωσης —που προβαλλόταν ως “ευκαιρία για ισχυρότερη ανάκαμψη”— δυσκολεύεται να ξεπεράσει τα σημεία συμφόρησης που έχουν επανειλημμένα εμποδίσει τις προσπάθειες της Ευρώπης για οικονομικό μετασχηματισμό.

“Τα κεφάλαια μας άφησαν υποδομές δεδομένων, κοινή διακυβέρνηση και ομάδες ικανές να λειτουργούν την τεχνητή νοημοσύνη σε μεγάλη κλίμακα”, δήλωσε ο Χουάν Φρανσίσκο Δελγάδο, συντονιστής του αγροτικού έργου.

“Αυτό που δεν μας άφησαν είναι ένα επιχειρηματικό μοντέλο”, πρόσθεσε, σημειώνοντας ότι η ομάδα του εργάζεται σε ένα χρηματοοικονομικό σχέδιο για την ανάπτυξη της πλατφόρμας δεδομένων, την αναβάθμιση του εξοπλισμού και την πρόσληψη ταλέντων μόλις τελειώσουν τα χρήματα.

Υψηλοί στόχοι, ανάμεικτα αποτελέσματα

Οι ηγέτες της ΕΕ, αντιμετωπίζοντας το 2020 μια πρωτοφανή πτώση του ΑΕΠ λόγω της πανδημίας, εγκαινίασαν το Ταμείο Ανάκαμψης με έναν φιλόδοξο στόχο: να σώσουν την οικονομία της Ένωσης μέσω μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που θα μπορούσαν επίσης να προωθήσουν την ψηφιοποίηση και τη βιωσιμότητα.

Η ορθή αξιοποίηση των κεφαλαίων απέκτησε νέα επείγουσα σημασία καθώς οι απειλές οικονομικού εκβιασμού από την Κίνα και μια ολοένα πιο εχθρική στάση των ΗΠΑ ενίσχυσαν την ευαισθητοποίηση στο μπλοκ για την ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών του μηχανισμών.

Πάνω από 700 δισ. ευρώ διατέθηκαν το 2021 ως επιχορηγήσεις και δάνεια, αν και το ποσό αυτό μειώθηκε στα 577 δισ. όταν ορισμένες χώρες αποφάσισαν να μην αποδεχτούν μέρος ή το σύνολο των δανείων που τους προσφέρθηκαν.

Πέντε χρόνια αργότερα, συνολικά 182 δισ. ευρώ από τα κατανεμημένα κεφάλαια δεν έχουν ακόμη εκταμιευθεί, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters από στοιχεία της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι το ταμείο έχει επιτύχει τόσο τους βραχυπρόθεσμους όσο και τους μακροπρόθεσμους στόχους του, αλλά αξιωματούχοι, επιχειρήσεις και άλλοι που μίλησαν στο Reuters ανέφεραν ότι τα αποτελέσματα είναι πιο διαφοροποιημένα.

Υπάρχει ευρύτατη συναίνεση ότι το ταμείο “μαλάκωσε” το πλήγμα της πανδημίας. Έσπασε επίσης ένα μακροχρόνιο ταμπού σχετικά με την κοινή δανειοληψία, η οποία πλέον αποτελεί μέρος του εργαλείου πολιτικής των Ευρωπαίων αξιωματούχων.

Οι προϋποθέσεις για την πρόσβαση στα κεφάλαια —από τις μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας στη Γαλλία και την Ισπανία μέχρι την απλοποίηση των αδειών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Ιταλία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία και τις βελτιώσεις στην κυβερνοασφάλεια στη Σλοβακία και τη Ρουμανία— ενδέχεται να αποφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη στην παραγωγικότητα και την ανάπτυξη.

Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων και η διάθεση των κεφαλαίων πήρε περισσότερο χρόνο από τον αναμενόμενο, μειώνοντας την ταχεία επιτάχυνση της ανάπτυξης, η οποία παρέμεινε υποτονική σε ολόκληρο το μπλοκ μετά την ανάκαμψη από την πανδημία σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή την Κίνα.

Ο Μάρκο Λεονάρντι, καθηγητής οικονομικών και ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος υπό τους προκατόχους της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, Τζουζέπε Κόντε και Μάριο Ντράγκι, δήλωσε ότι οι έξι αναθεωρήσεις του ιταλικού σχεδίου των 194 δισ. ευρώ, εκ των οποίων η μία χρειάστηκε σχεδόν ένα χρόνο για διαπραγμάτευση, εξηγούν μεγάλο μέρος της καθυστέρησης στις δαπάνες.

“Η αναθεώρηση του 2023 ήταν καταστροφική”, είπε. “Η Μελόνι αφαίρεσε δισεκατομμύρια από τις τοπικές αρχές για να χρηματοδοτήσει πάνω από 6 δισ. ευρώ σε φορολογικές πιστώσεις για εταιρείες που επενδύουν σε εξοπλισμό εξοικονόμησης ενέργειας, μόνο και μόνο για να δυσκολευτούν να αιτηθούν αυτές τις πιστώσεις λόγω της γραφειοκρατίας”, ανέφερε ο Λεονάρντι.

Λόγω περιορισμένου χρόνου, η Ιταλία μείωσε στόχους όπως η κατασκευή παιδικών σταθμών, που θεωρούνται κρίσιμοι για τη βελτίωση της χαμηλής συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, από 264.000 σε 150.480.

Οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης στην Ισπανία και την Ιταλία — χώρες στις οποίες κατανεμήθηκε πάνω από το μισό των διαθέσιμων κεφαλαίων — επέκριναν τη χρήση μέρους των χρημάτων για “κοσμητικά” έργα, όπως πινακίδες σε μονοπάτια πεζοπορίας ή βάψιμο σε τουριστικά κέντρα.

“Η Ιταλία είναι γεμάτη πόλεις και χωριά με πλατείες, σιδηροδρομικούς σταθμούς, ποδηλατοδρόμους και ακόμη και νεκροταφεία που κατασκευάστηκαν ή ανακαινίστηκαν με τη χρήση κεφαλαίων της ΕΕ”, δήλωσε στο Reuters ο Λουίτζι Μαρατίν, καθηγητής οικονομικών και επικεφαλής της ιταλικής φιλελεύθερης-δημοκρατικής αντιπολίτευσης.

Η επιθυμία να διανεμηθούν τα κεφάλαια ομοιόμορφα και δίκαια μείωσε μερικές φορές την αποτελεσματικότητά τους, σημείωσε το ισπανικό think-tank FUNCAS.

Αν και λίγο πάνω από το 40% της κατανομής για την Ισπανία κατευθύνθηκε σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η χρονοβόρα και πολύπλοκη διαδικασία υποβολής αιτήσεων απέτρεψε πολλές μικρές επιχειρήσεις από το να ζητήσουν χρηματοδότηση, δήλωσε ο Χουάν Μανουέλ Μαρτίνεζ, επικεφαλής της ισπανικής ένωσης μεταφορών AET.

“Τα κριτήρια και οι μεταρρυθμίσεις είναι απαιτητικά. Χρειάζεσαι την αρχιτεκτονική και τα συστήματα για να τα διαχειριστείς”, είπε η Λάια Κλαβερόλ Τόρες, υπεύθυνη του δημοτικού συμβουλίου της Βαρκελώνης, που επιβλέπει έργα από καταφύγια βιοποικιλότητας μέχρι ρομπότ βοηθούς για ηλικιωμένους.

Παράταση των χρονοδιαγραμμάτων δαπάνης

Οι χώρες έχουν προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων και έως τις 30 Σεπτεμβρίου για την υποβολή των τελευταίων αιτήσεων πληρωμής.

Τον Δεκέμβριο, η Ισπανία απέρριψε περισσότερα από 60 δισ. ευρώ από τα κατανεμημένα δάνεια, παραδεχόμενη ότι δεν μπορούσε να εκπληρώσει ορισμένα από τα απαιτούμενα ορόσημα εγκαίρως λόγω προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα και απρόβλεπτων τεχνικών δυσκολιών.

Η κυβέρνηση της Ισπανίας υποστήριξε επίσης ότι η βελτιωμένη θέση της χώρας στις κεφαλαιαγορές, ενισχυμένη από τις συγκριτικά ισχυρότερες προοπτικές ανάπτυξης, μείωσε το πλεονέκτημα της λήψης χρέους μέσω της ΕΕ, μειώνοντας τη ζήτηση για τα δάνεια.

Στην Ιταλία, η οποία έως τον περασμένο Δεκέμβριο είχε δαπανήσει 110 δισ. ευρώ από τα κεφάλαιά της σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, βουλευτές και οικονομολόγοι εκφράζουν ανησυχία ότι οι δαπάνες για επενδύσεις θα μπορούσαν να καταρρεύσουν μόλις εξαντληθούν τα χρήματα, επιβαρύνοντας την ήδη υποτονική οικονομία της χώρας.

Σε δηλώσεις του στο Reuters, ο Ιταλός Υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Τόμασο Φότι, που διαχειρίζεται τα κεφάλαια, εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι οι θετικές επιδράσεις στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα θα γίνουν εμφανείς ήδη από φέτος.

“Τώρα που βρισκόμαστε στη φάση εφαρμογής, οι επιδράσεις θα είναι πιο απτές”, είπε.

Ο Υπουργός Οικονομίας Τζανκάρλο Τζιορτζέτι έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η Ιταλία θα αντικαταστήσει τα κεφάλαια ανάκαμψης με άλλες δαπάνες εντός του προϋπολογισμού, χωρίς να δίνει λεπτομέρειες.

Σε μία κίνηση που ουσιαστικά επεκτείνει το χρονοδιάγραμμα δαπάνης, η Ισπανία έλαβε την έγκριση της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει 10,5 δισ. ευρώ από τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης ως κεφάλαιο για περαιτέρω 60 δισ. ευρώ κρατικής χρηματοδότησης, με την ελπίδα να κινητοποιήσει δισεκατομμύρια επιπλέον σε ιδιωτικές επενδύσεις.

Η Ιταλία έχει επίσης εξασφαλίσει την έγκριση της ΕΕ για να δαπανήσει 23,5 δισ. ευρώ πέραν του 2026.

Τέτοιες παρατάσεις, που δίνουν στις χώρες περισσότερο χρόνο για να χρησιμοποιήσουν τα κεφάλαια, είναι λογικές, δήλωσε ο Καρστέν Μπρέζσκι, οικονομολόγος στην ING.

“Ένας εύκολος τρόπος για να διασφαλιστεί ότι τα χρήματα θα φτάσουν στην οικονομία θα ήταν να επεκταθούν τα προγράμματα κατά 1-2 χρόνια”, είπε ο Μπρέζσκι. “Γιατί να μην επιτρέπεται στις χώρες να αποκλίνουν από τους δημοσιονομικούς κανόνες αν εφαρμόζουν δομικές μεταρρυθμίσεις που φέρνουν ανακούφιση στα δημόσια οικονομικά μακροπρόθεσμα;”

Διαβάστε επίσης:

Airbnb: Ρεκόρ εσόδων το 2025 και «φρένο» σε Αθήνα – Θεσσαλονίκη

Μοίρασε λεφτά με 2 ταμεία το ΜΟΝΟΒΕΤ!

ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ: Ξεκινά η παραχώρηση του ΒΟΑΚ – Η επίσημη ανακοίνωση