Ο κατάλογος των κρίσιμων εξελίξεων είναι μακρύς. Το ερώτημα ως προς τα αίτιά τους πιεστικό. Η εκτίμηση της «αντοχής» –ατόμων και θεσμών– στην πίεση παραμένει άγνωστη, διότι οι συνθήκες είναι πρωτόγνωρες.

Ο πλανήτης βρίσκεται σε γενικευμένη αναταραχή. Από τη Βενεζουέλα έως τις ΗΠΑ και στο σύνολο της αμερικανικής ηπείρου. Από τη Γροιλανδία έως τη Ρωσία και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Από την Κίνα έως την Ιαπωνία και την Αυστραλία, σε όλη την Άπω Ανατολή. Θερμοί και ψυχροί πόλεμοι χωρίς τέλος, επιτάχυνση της κλιματικής κρίσης, ανεξέλεγκτη εξέλιξη, διάχυση και χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, κλιμάκωση της βίας σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Οι λεπτομερείς περιγραφές περιττεύουν—κατά την λογική του «τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται».

Θα μπορούσε να παρατεθεί ένας εξίσου μακρύς κατάλογος αιτίων. Καμία μεμονωμένη εξήγηση δεν αρκεί, το δε άθροισμά τους απλώς γεννά δέος, φόβο και αίσθημα ανημποριάς. Το κρίσιμο συμπέρασμα, που η συντριπτική πλειοψηφία αρνείται όχι να αποδεχθεί αλλά ακόμη και να σκεφθεί, είναι ότι το σύστημα έχει καταρρεύσει. Και «σύστημα» σημαίνει το σύνολο των αρθρώσεων: από την οικογένεια έως τη γειτονιά και την κοινωνία, από τον δήμο έως το κράτος, από τις ενδοκρατικές έως τις περιφερειακές σχέσεις, από τη συμβίωση του ανθρώπου με τη φύση έως την ισορροπία του οικοσυστήματος που αποκαλούμε Πλανήτη Γη.

Συλλογικά έχουμε λησμονήσει ότι δεν υπάρχει Plan B – δεν υπάρχει Πλανήτης Γη Β΄, όπως μας υπενθυμίζει το βιβλίο του Mike Berners-Lee. Μόνο που πλέον το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά οικολογικό– είναι πολιτισμικό, θεσμικό, υπαρξιακό.

Η χώρα μας, προφανώς, δεν εξαιρείται. Ανήκουμε στην παγκόσμια πλειάδα κοινωνιών που αναζητούν απεγνωσμένα την ανάκτηση του αισθήματος ασφάλειας και ελπίδας, της ειρηνικής συνύπαρξης όχι μόνο με τον εαυτό και τον γείτονα, αλλά με το ίδιο το περιβάλλον τους. Καμία, ακόμη και παγκόσμια, σταυροφορία τύπου «σύγκρουσης πολιτισμών», που ήδη εξελίσσεται, δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτό το υπαρξιακό κενό.

Στον πολιτικό μικρόκοσμο της Ελλάδας, η δυνητική άνθιση κομμάτων που υπόσχονται διεξόδους δεν αντανακλά πολιτική ωριμότητα, αλλά κοινωνική ανασφάλεια. Στην πρώτη τετραετία η κυβέρνηση έπαιξε καλά και κέρδισε. Στη δεύτερη παίζει ελλειμματικά και, κυρίως, δεν προσφέρει πειστική προοπτική. Δεν είναι μόνη – γι’ αυτό και η αντιπολίτευση δεν κατακτά αξιοπιστία, γι’ αυτό και αναδύονται διαρκώς νέοι «προφήτες». Το πρόβλημα για την κυβέρνηση δεν είναι πλέον απλώς η διαχείριση, αλλά η απουσία οράματος.

Διότι, όταν καταρρέουν τα συστήματα, το πολιτικό δεν κρίνεται μόνο από την ικανότητα να αποσοβεί την κρίση, αλλά από τη δύναμη να αρθρώνει νόημα. Και όταν εξαντλείται το νόημα, οι κοινωνίες δεν επαναστατούν πάντα –συχνά απλά αποσύρονται. Η ιστορία, όμως, μας διδάσκει ότι τα κενά νοήματος σπάνια μένουν κενά για πολύ.

Διαβάστε επίσης

Η Ελλάδα σε ζώνη κινδύνου από τους Τέσσερις Καβαλάρηδες της Αποκάλυψης του Τραμπ