Ήδη από την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ είχε δοκιμάσει τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας. Στη δεύτερη, δεν τα δοκιμάζει — τα καταργεί, με την απλή λογική του «έτσι θέλω».

Προηγούμενοι πρόεδροι και το Κογκρέσο είχαν, σταδιακά, ιδρύσει περίπου 400 ανεξάρτητους οργανισμούς, συχνά στον απόηχο κρίσιμων εξελίξεων, με τρεις βασικούς στόχους: τη χρήση εξειδικευμένης γνώσης, την ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων και, κυρίως, τη θωράκιση της δημόσιας διοίκησης από κομματικές παρεμβάσεις.

Με ιλιγγιώδη ταχύτητα και με την, κατά κανόνα, τυφλή υποστήριξη της πλειοψηφίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου —την οποία ο ίδιος είχε την τύχη να διορίσει— οι οργανισμοί αυτοί είτε καταργήθηκαν είτε απώλεσαν την ανεξαρτησία τους. Πλέον, όλες σχεδόν οι αποφάσεις τους πρέπει να εγκρίνονται από τον Λευκό Οίκο και ειδικότερα από το Office of Management and Budget (OMB). Ακόμη χειρότερα, σε πολλούς επιβλήθηκε η λεγόμενη sunset clause: αν ένας κανονισμός πρόκειται να ανανεωθεί και το OMB επιλέξει να μην παρέμβει, τότε απλώς εκπνέει. Πρόκειται για τη βαθύτερη και πιο εκτεταμένη μεγέθυνση της εκτελεστικής εξουσίας που γνώρισαν ποτέ οι ΗΠΑ.

Όπως ανέλυσε η στήλη στις 13/1 («Τραμπ, Fed, εκλογές και αγορές: Μικρή μείωση επιτοκίων τον Ιανουάριο»), η ανοιχτή πλέον σύγκρουση του προέδρου των ΗΠΑ με τον πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας δεν οφείλεται σε τεχνοκρατικές διαφορές, αλλά σε καθαρά κομματικούς λόγους. Ο Τραμπ επιδιώκει χαμηλά επιτόκια ώστε να ενισχυθεί ο οικονομικός κύκλος ενόψει εκλογών και να αποτραπεί η απώλεια του Κογκρέσου. Όμως, η Federal Reserve, και ειδικά η FOMC, λαμβάνει αποφάσεις με βάση τα δεδομένα και όχι τις πολιτικές σκοπιμότητες.

Το κρίσιμο πλέον δεν είναι η προσωπική στοχοποίηση του Powell, αλλά το γεγονός ότι ο Τραμπ διατάσσει τη δίωξή του, έχοντας μετατρέψει το υπουργείο Δικαιοσύνης σε εργαλείο πολιτικής εκτέλεσης. Δημιουργείται έτσι ένα ιστορικό προηγούμενο: τίθεται υπό αμφισβήτηση ένας θεμέλιος λίθος της σύγχρονης οικονομικής αρχιτεκτονικής, η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας. Το ότι έντεκα κορυφαίοι κεντρικοί τραπεζίτες παγκοσμίως έσπευσαν δημοσίως να στηρίξουν τον Powell αποτυπώνει το μέγεθος του συστημικού φόβου.

Σε απολύτως πρακτικό επίπεδο, τέσσερις είναι οι εξελίξεις που, λόγω της παγκοσμιοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, θα εξαπλωθούν από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη και κατόπιν παγκοσμίως σαν ομόκεντρα κυματάκια: αστάθεια στην οικονομική πολιτική, ευνοιοκρατικές παρεμβάσεις, υποβάθμιση του κράτους δικαίου και αυξημένη πιθανότητα σοβαρών λαθών. Η καθεμία από μόνη της είναι ανησυχητική. Και οι τέσσερις μαζί συνιστούν τους Τέσσερις Καβαλάρηδες της Αποκάλυψης.

Η ανεξαρτησία της Fed, όπως και άλλων κρίσιμων θεσμών, επιδιώκει ακριβώς αυτή την ισορροπία: μεταξύ θεσμικής σταθερότητας και αναγκαίας προσαρμογής. Είναι συνειδητή επιλογή περιχαράκωσης από τις βραχυχρόνιες κομματικές πιέσεις. Αν αυτή η θωράκιση καταρρεύσει, ο θεσμός παύει να λειτουργεί ως άγκυρα σταθερότητας.

Η αμερικανική οικονομία βρίσκεται σε λεπτό σημείο καμπής: ο πληθωρισμός παραμένει άνω του στόχου, η ανεργία εμφανίζει ανοδικές τάσεις. Βιαστικές μειώσεις επιτοκίων κινδυνεύουν να αναζωπυρώσουν τον πληθωρισμό· υπερβολική σύσφιγξη μπορεί να φρενάρει την ανάπτυξη. Στην Ευρώπη, όμως, η ΕΚΤ εξακολουθεί να δίνει μάχη κατά των πληθωριστικών προσδοκιών. Μια πολιτικά επιβεβλημένη στροφή της Fed θα μεταδοθεί ταχύτατα.

Για την Ελλάδα, που παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη σε πληθωριστικές πιέσεις, το σενάριο είναι δυσοίωνο: είτε θα βρεθεί αντιμέτωπη με νέο κύμα ακρίβειας είτε με επιβράδυνση της ανάπτυξης λόγω υποχρεωτικά αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής στην Ευρωζώνη.

Παρά τα επιτεύγματα των τελευταίων ετών, η ελληνική οικονομία ισορροπεί πάνω σε λεπτή γραμμή, ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη δημοσιονομική πειθαρχία, στο υψηλό χρέος και στο χαμηλό επίπεδο διαβίωσης. Είναι ισορροπία εύθραυστη, με σοβαρές κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Στη θέση της κυβέρνησης, η σύγκρουση Τραμπ–Powell θα ήταν λόγος για βαθιά ανησυχία — και για άυπνες νύχτες.

Διαβάστε επίσης

Τραμπ, Fed, εκλογές και αγορές: Μικρή μείωση επιτοκίων τον Ιανουάριο