Ο γνωστός σχεδιαστής Valentino Garavani πέθανε σε ηλικία 93 ετών στη Ρώμη, την αγαπημένη του πατρίδα επιλογής, όπου είχε επιλέξει να ζει και να εργάζεται από πάντα. Ο θάνατός του ανακοινώθηκε από το ίδρυμά του. «Ο Βαλεντίνο Γκαραβάνι έφυγε από τη ζωή σήμερα στην κατοικία του στη Ρώμη, περιτριγυρισμένος από τα αγαπημένα του πρόσωπα», αναφέρεται στην επίσημη ανακοίνωσή του.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς λάτρης της μόδας για να καταλάβει τι είδους πένθος είναι αυτό για τον κόσμο: η φήμη του Valentino ξεπερνά τις τάσεις, τα γούστα και ακόμη και τις γενιές. Όλοι ξέρουν ποιος ήταν και όλοι γνωρίζουν πόσο οι δημιουργίες και οι ιδέες του σημάδεψαν τα ήθη και την κουλτούρα. «Τι επιθυμούν οι γυναίκες; Να είναι όμορφες».

1

Έτσι συνόψιζε ο ίδιος το όραμά του, εκείνο που από το 1959, τη χρονιά που ίδρυσε τον οίκο του στη Ρώμη, έως το 2007, όταν αποφάσισε να αποσυρθεί, καθοδήγησε κάθε του βήμα. Πριν από τη μόδα, τις επιδείξεις και τα κόκκινα χαλιά, ο Valentino στόχευε να κάνει τις γυναίκες όμορφες. Εκείνες το κατάλαβαν πάντα και γι’ αυτό τον ανέβασαν στον Όλυμπο των δημιουργών από τα πρώτα του κιόλας βήματα.

Η ζωή του Valentino είναι θρύλος. Γεννήθηκε στη Βογκέρα στις 11 Μαΐου 1932 και ήδη από παιδί, όπως θα αφηγηθεί αργότερα, έλκεται από το ωραίο: ένα από τα ανέκδοτα που πέρασαν στον μύθο είναι η επιφοίτηση που έχει όταν, μόλις έφηβος, συνοδεύει την οικογένειά του στην Όπερα της Βαρκελώνης. Εκεί, περιτριγυρισμένος από δεκάδες κομψότατες κυρίες ντυμένες στα κόκκινα, συνειδητοποιεί πόσο αυτό το χρώμα κολακεύει όλες· εκείνη τη στιγμή το επιλέγει ως τη συμβολική του απόχρωση, για πάντα. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να περιορίσει κανείς την κληρονομιά του σε μια απλή χρωματική τονικότητα. Μετά τις σπουδές στο Μιλάνο, το 1949 μετακομίζει στο Παρίσι, όπου φοιτά στην École des Beaux-Arts και στη Chambre Syndicale de la Couture Parisienne.

Είναι μόλις 17 ετών, αλλά τίποτα δεν τον σταματά: την εποχή εκείνη οι Ιταλοί δεν είναι ιδιαίτερα καλοδεχούμενοι πέρα από τις Άλπεις, όμως εκείνος είναι απλώς υπερβολικά ταλαντούχος. Κερδίζει το βραβείο Woolmark (το ίδιο που εκτόξευσε τις καριέρες των Yves Saint Laurent και Karl Lagerfeld, στενού του φίλου), ξεκινά με πρακτική κοντά στον Jean Dessès και έπειτα εργάζεται για τον Guy Laroche, τον οποίο γνωρίζει στο ατελιέ.

Όμως δεν του αρκεί: το 1959 επιστρέφει στην Ιταλία και εγκαθίσταται στη Ρώμη, τότε κοιτίδα της ιταλικής υψηλής ραπτικής. Οι πρώτες «επίσημες» φωτογραφίες τον δείχνουν να δουλεύει πάνω στο νυφικό της αδελφής του, ενώ ένα από τα πρώτα του φορέματα είναι ένα μήκους μέχρι το γόνατο, καλυμμένο με τούλινες τριανταφυλλιές που από το ροζ καταλήγουν στο κόκκινο, ένα διακοσμητικό στοιχείο που θα επιστρέψει με τα χρόνια.

Το 1960, στη Via Veneto, συναντά τον Giancarlo Giammetti, 22 ετών, (απρόθυμο) φοιτητή αρχιτεκτονικής. Είναι έρωτας με την πρώτη ματιά που οδηγεί στη δημιουργία μιας από τις σημαντικότερες, πιο σταθερές και παραγωγικές συνεργασίες στη μόδα: ο Valentino μπορεί να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη δημιουργία, ενώ ο σύντροφός του, με πολύ πιο αποφασιστικό και αποτελεσματικό χαρακτήρα, αναλαμβάνει τη διοίκηση. Μαζί είναι ασταμάτητοι. Η Diana Vreeland, που μοιράζεται με τον couturier το πάθος για το κόκκινο, τους βαφτίζει «The boys».

Το 1962 το brand κάνει το ντεμπούτο του στη Φλωρεντία, στο Pitti, στη Sala Bianca, αλλά η στιγμή που ο Valentino περνά από το να είναι ένας σημαντικός οίκος μόδας σε σύμβολο μιας εποχής είναι το 1967, όταν παρουσιάζει μια συλλογή εξ ολοκλήρου λευκή. Η ώρα της επίδειξης είναι η χειρότερη δυνατή: η τελευταία της τελευταίας ημέρας, όταν αγοραστές και διεθνής Τύπος έχουν ήδη φύγει.

Όμως διαδίδεται η φήμη ότι πρόκειται για κάτι που δεν πρέπει να χαθεί και στο τέλος όλοι μένουν, μόνο γι’ αυτόν. Ο Valentino θα θυμηθεί αργότερα πόσο φοβόταν να καταργήσει το χρώμα σε μια εποχή αφοσιωμένη στον χίπικο και ψυχεδελικό κόσμο, αλλά ήταν βέβαιος για αυτό που έκανε. Θρίαμβος.

Σιγά σιγά όλες οι σταρ που άξιζαν αυτόν τον τίτλο γίνονται πρώτα πελάτισσές του και έπειτα φίλες του. It girls, ντίβες, τραγουδίστριες, γαλαζοαίματες: όλες αργά ή γρήγορα καταλήγουν, ευτυχισμένες, στην αυλή του αυτοκράτορα. Η Jackie Kennedy φορά ένα φόρεμά του τόσο στην κηδεία του πρώτου της συζύγου, John Kennedy, όσο και στον γάμο της με τον Αριστοτέλη Ωνάση (από τη συλλογή Bianca): «δεν είχαμε ιδέα, ξέραμε μόνο ότι είχε αγοράσει κάποια ρούχα», θα πει χρόνια αργότερα ο Giammetti.

«Ύστερα ένα πρωί μας ξύπνησαν δημοσιογράφοι σε κατάσταση υστερίας που ήθελαν να μάθουν τα πάντα για τον γάμο». Η Jackie γίνεται ένα από τα πιο κοντινά πρόσωπα στον σχεδιαστή, σχεδόν σαν άτυπη μούσα του. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα της ικανότητας του Valentino να ντύνει τις γυναίκες φαίνεται ακριβώς σε ένα από τα πιο διάσημα φορέματα που φόρεσε η Jackie: ένα είδος μονόωμου σαρί από σατέν duchesse σε χρώμα μέντας, με στριφώματα καλυμμένα με κρύσταλλα. Αφού το φόρεσε εκείνη, το ίδιο μοντέλο φόρεσε η Jennifer Lopez στα Όσκαρ του 2002. Δύο ομορφιές στα αντίθετα άκρα, αλλά το φόρεμα έδειχνε υπέροχο και στις δύο. Δεν είναι εύκολο αυτό.

Παρότι η ερωτική τους σχέση είχε τελειώσει μετά από δέκα χρόνια, το 1970, ο Valentino και ο Giammetti παραμένουν ενωμένοι: η δική τους γίνεται μια οικογένεια εκλογής ολοένα και πιο διευρυμένη, στην οποία με τον καιρό προστίθενται φίλοι, σύντροφοι, ανίψια και παιδιά. Ένα είδος δεμένου και εξαιρετικά κομψού κλαν. Ο Valentino, στο μεταξύ, επιλέγει το Παρίσι ως πόλη εκλογής για τη μόδα του.

Έχει βάση στην Place Vendôme, και αυτό για εκείνον βγάζει νόημα: είναι ο πιο «γαλλικός» από τους Ιταλούς δημιουργούς, αυτός που, και λόγω εμπειρίας, βρίσκεται πιο κοντά στην ευαισθησία της γαλλικής haute couture. Η καριέρα του προχωρά σαν τρένο: ντύνει την Liz Taylor στον γάμο της και διάφορες γαλαζοαίματες (όπως τη Marie-Chantal της Ελλάδας), και καυχιέται ότι έξι ηθοποιοί κέρδισαν Όσκαρ φορώντας δημιουργίες του: Julia Roberts (με vintage του 1992), Jessica Lange, Cate Blanchett, Mercedes Ruehl, Sophia Loren, Jessica Tandy. Γιορτάζει με τον Andy Warhol και τη Madonna, κάνει σκι στο Gstaad, δουλεύει στο Palazzo Mignanelli στη Ρώμη, περιτριγυρισμένος από τους πανταχού παρόντες και λατρεμένους παγκ — σύμβολό του όσο και το κόκκινο. Στο απίστευτο château του λίγο έξω από το Παρίσι οργανώνει θρυλικά πάρτι. Είτε προς τιμήν της Gwyneth Paltrow είτε της Kim Kardashian, δεν έχει σημασία: είναι πάντα τέλεια.

Ο Valentino ενσαρκώνει το όνειρο σε όλα, από τον τρόπο που στρώνει τα τραπέζια του (όχι τυχαία, πριν από λίγα χρόνια έγραψε βιβλίο πάνω στο θέμα) μέχρι τις επιδείξεις του, στο τέλος των οποίων βγαίνει άψογος να χαιρετήσει το κοινό σηκώνοντας το ένα του χέρι. Το 1998 —πριν από πολλούς άλλους— πουλά το brand του για 300 εκατομμύρια δολάρια. Εκείνος και ο Giammetti διατηρούν τους ρόλους τους, και το ίδιο συμβαίνει το 2002, όταν το brand αποκτάται από τον όμιλο Marzotto.

Το 2006 στο Παρίσι λαμβάνει τη Λεγεώνα της Τιμής και, προς χαρά όλων, κάνει ένα cameo δίπλα στη Meryl Streep στο Ο Διάβολος Φοράει Prada. Το 2007 ανακοινώνει την απόσυρσή του στην ιδιωτική ζωή: ο Giammetti φυσικά τον ακολουθεί, και παρότι γίνεται λόγος για δική του απόφαση, φαίνεται ξεκάθαρο ότι ήταν ο Matteo Marzotto, τότε επικεφαλής της εταιρείας, που πίεσε για κάποιον νεότερο. Για το αντίο του στις σκηνές, που συμπίπτει με τα 45 χρόνια του οίκου, επιλέγει τη Ρώμη, με ένα τριήμερο θεαματικό που περιλαμβάνει Τύπο, φίλους και σταρ. Με ένα πάρτι μπροστά στο Κολοσσαίο, μια έκθεση στο Ara Pacis που έμεινε στην ιστορία και μια επίδειξη υψηλής ραπτικής που, παράξενα, δεν κλείνει με κόκκινο φόρεμα, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά με μια ακολουθία από ροζ φορέματα, υπέροχα.

Η πικρία για όσα συνέβησαν γίνεται γνωστή στο ευρύ κοινό μόλις το 2009, με την κυκλοφορία του Valentino – The Last Emperor, ντοκιμαντέρ του Matt Tyrnauer που ακολούθησε τον Valentino και τον Giammetti τον τελευταίο χρόνο πριν από την απόσυρση. Η παραγωγή δεν είναι εύκολη, συχνά ο σχεδιαστής απειλεί να μπλοκάρει τα γυρίσματα, αλλά ο Tyrnauer δεν τα παρατά — και δικαιώνεται.

Η ταινία κάνει πρεμιέρα στη Βενετία: ο ίδιος ο Giammetti θυμάται πόσο ανησυχούσαν και οι δύο μήπως το κοινό γελάσει μαζί τους ή κρίνει τη σχέση τους. Τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει. Το παρατεταμένο standing ovation της πρεμιέρας επαναλαμβάνεται σε όλο τον κόσμο, όπου η ταινία γίνεται εισπρακτική επιτυχία, επιτρέποντάς τους να πάρουν μια εκδίκηση από όσους τους είχαν υποτιμήσει. Στο μεταξύ, και στο μέτωπο της μόδας, ο Valentino αποδεικνύει ότι είχε δίκιο όταν υπέδειξε ποιοι έπρεπε να τον διαδεχθούν: αρχικά ακούγεται το όνομα του Ρωμαίου Giambattista Valli, αλλά τελικά έρχεται η Alessandra Facchinetti, επιλογή του Marzotto. Μετά από μόλις δύο σεζόν η σχεδιάστρια αποχωρεί και στη θέση της καταφθάνουν ο Pierpaolo Piccioli και η Maria Grazia Chiuri, που εργάζονταν χρόνια με τον Valentino στα αξεσουάρ.

Ήταν αυτοί η επιλογή του από την αρχή. Συλλογή με συλλογή, οι δυο τους οδηγούν τον οίκο σε μια δεύτερη νεότητα. Το 2015 η Maria Grazia Chiuri φεύγει για να αναλάβει τον Dior, ο Piccioli μένει μόνος στον Valentino. Το γεγονός ότι δύο από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης μόδας είναι «δημιουργήματά» του αποτελεί άλλη μια απόδειξη της διορατικότητάς του. Όμως η αποχώρηση από τις πασαρέλες δεν σημαίνει απομόνωση: χάρη και στα social media (ο Giammetti, ανέκαθεν παθιασμένος με τη φωτογραφία, είναι πολύ ενεργός στο Instagram και τον εισάγει στα νέα μέσα), οι δημιουργίες και η ζωή του ανακαλύπτονται από ολοένα περισσότερους ανθρώπους. Σε ένα πράγμα όμως παραμένει ανένδοτος: την άρνησή του απέναντι στις influencers, που κατά τη γνώμη του «προτείνουν γελοίες επιλογές και διαδίδουν την κακογουστιά».

Ίσως όμως μία από τις πιο όμορφες σκηνές εκτυλίχθηκε τον Ιούλιο του 2019 στο Παρίσι, στο τέλος της επίδειξης υψηλής ραπτικής του Pierpaolo Piccioli: ο Valentino και ο Giammetti βρίσκονταν, όπως πάντα, στην πρώτη σειρά, καθισμένοι δίπλα στη Céline Dion (σε δάκρυα στο τέλος του show) και τη Naomi Campbell. Ο Piccioli βγαίνει να χαιρετήσει το κοινό, καθισμένος στις αίθουσες του Hôtel de Rothschild, περιτριγυρισμένος από τις μοδίστρες του ατελιέ του. Σχεδόν όλες εργάζονται εδώ και δεκαετίες για τον οίκο, κάποιες από τότε που ήταν έφηβες. Είναι μια στιγμή: μόλις αντιλαμβάνονται τον Valentino στο κοινό, τρέχουν όλες μαζί να τον αγκαλιάσουν και να τον χαιρετήσουν. Η χαρά τους είναι ανεξέλεγκτη, ο σχεδιαστής έχει δάκρυα στα μάτια. Θα λείψει πολύ.

Διαβάστε επίσης:

Ιράν: Τριήμερη προθεσμία παράδοσης σε νέους που ενεπλάκησαν στις ταραχές

Ισπανία: Σπασμένος σύνδεσμος στις ράγες εντοπίστηκε στην έρευνα για τη σιδηροδρομική τραγωδία

Ελεύθερο το γνωστό μοντέλο που κατηγορείται για συμμετοχή σε ληστείες σε μίνι μάρκετ και βενζινάδικα