Τατόι: Λύνοντας τους γρίφους – Χιλιάδες αντικείμενα έτοιμα για έκθεση

Είναι «γρίφος» τα κειμήλια, τα έργα τέχνης, τα αντικείμενα πολιτιστικής κληρονομιάς; Η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι καταφατική για πολλούς λόγους αλλά και για έναν ακόμη. Ότι απαιτούν σύνθετα εγχειρήματα για την  διάσωσή τους, τη συντήρηση και εν τέλει την διαχείρισή τους ώστε να διατηρηθούν στο χρόνο. Εύστοχος λοιπόν ο τίτλος της ημερίδας που έγινε στην Εθνική Πινακοθήκη «Συντήρηση της Συλλογής Τατοΐου: Λύνοντας τους γρίφους», καθώς επικεντρώθηκε ακριβώς στις απαιτήσεις του δύσκολου έργου της ιστορικής τεκμηρίωσης, της διάσωσης και της αποκατάσταση δεκάδων χιλιάδων αντικειμένων τέχνης,  τα οποία συνιστούν πολύτιμα τεκμήρια  της νεότερης Ελληνικής και Ευρωπαϊκής ιστορίας.

Η ημερίδα που διοργάνωσε η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού ανέδειξε έτσι, το λιγότερο ορατό, αλλά θεμελιώδες σκέλος στο συνολικό σχέδιο αποκατάστασης του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου.  «Πρόκειται για ένα κομβικό αλλά σε σημαντικό βαθμό αθέατο κεφάλαιο αυτού του μεγάλου εγχειρήματος», όπως επισήμανε η υπουργός Πολιτισμού Λία Μενδώνη κατά την ομιλία της. «Γιατί  κάθε αντικείμενο υπήρξε ένας ξεχωριστός  “γρίφος”, που απαιτούσε αναγνώριση υλικών, αξιολόγηση φθοράς και επιλογή κατάλληλης μεθοδολογίας».

Η συντήρηση της συλλογής

Περισσότερα από εκατό χιλιάδες αντικείμενα –έπιπλα, έργα τέχνης, ενδύματα, χρηστικά αντικείμενα, βιβλία, φωτογραφίες, έγγραφα, άμαξες και αυτοκίνητα, που αφηγούνται όχι μόνο την επίσημη ιστορία αλλά και την καθημερινότητα, την αισθητική και τις πρακτικές ζωής σε διάστημα δύο αιώνων μπήκαν κάτω από το μικροσκόπιο των επιστημόνων. «Το έργο της συντήρησης συνδέεται άρρηκτα με το έργο της ψηφιοποίησης και τεκμηρίωσης, ώστε κάθε αντικείμενο να αποκτήσει τη δική του θέση και «φωνή» σε ένα ευρύτερο αφήγημα που συνδέει το παρελθόν με το παρόν, προσφέροντας εργαλεία για την έρευνα, την εκπαίδευση και τον περαιτέρω πολιτιστικό σχεδιασμό», επισήμανε η κυρία Μενδώνη.

Προσθέτοντας, ότι η συντήρηση αυτής της κινητής συλλογής από το υπουργείο Πολιτισμού αποτελεί έργο εξαιρετικά απαιτητικό, όχι μόνο ως προς την έκτασή του αλλά και ως προς τη φύση του.

Μια τεράστια πρόκληση  το όλο εγχείρημα, χωρίς αμφιβολία, στο πλαίσιο του οποίου από τον Μάρτιο του 2022 έως σήμερα, πραγματοποιήθηκαν εργασίες προληπτικής συντήρησης σε περίπου 45.000 αντικείμενα ενώ 8.300 προετοιμάστηκαν για να συμπεριληφθούν στις μόνιμες εκθέσεις των Μουσείων του Τατοΐου. Στο έργο μάλιστα απασχολήθηκαν 43 εξειδικευμένοι εργαζόμενοι σε συνεργασία με τα στελέχη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεότερων Μνημείων, καθώς και δεκάδες ανάδοχοι ενώ η χρηματοδότηση ύψους 3 εκατ. ευρώ ήρθε από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η ιστορία παρούσα

«Το κτήμα Τατοΐου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ιστορικούς τόπους του νεότερου Ελληνισμού συμπυκνώνοντας, μέσα στο φυσικό του κάλλος, τη μνήμη της νεότερης πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας της πατρίδας μας», όπως είπε η υπουργός Πολιτισμού. Επισημαίνοντας ότι «Στους χώρους του ανεξίτηλα αποτυπώθηκαν οι ζωές και οι πράξεις των μελών της βασιλικής δυναστείας που το δημιούργησε και το κατοίκησε, καθώς και τα πολιτικά γεγονότα, οι ιδεολογικές εξελίξεις, οι κοινωνικές ανακατατάξεις και οι πολιτισμικές μεταβολές που σημάδεψαν την Ελλάδα τον 19ο και τον 20ό αιώνα».

Ωστόσο, όπως τόνισε η ίδια  «η ιστορική αυτή σημασία δεν συνοδεύτηκε, επί δεκαετίες από την ανάλογη μέριμνα και φροντίδα». Μετά την πολιτειακή μεταβολή του 1974 και έως την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του Στρασβούργου το 2003, «το κτήμα, τα κτήριά του και τα κινητά αντικείμενά του παρέμειναν εγκαταλελειμμένα, παραμελημένα, στο έλεος των καιρικών φαινομένων και της ανθρώπινης ιδεοληψίας και ματαιοδοξίας, με δεκάδες χιλιάδες αντικείμενα υψηλής ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας στοιβαγμένα σε ακατάλληλες συνθήκες».

Ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα

Όλα αυτά άλλαξαν από το 2019, σημείωσε η ίδια, ύστερα από την απόφαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη να συμπεριλάβει την προστασία, την συντήρηση και την ανάδειξη του Τατοΐου στα έργα της κυβέρνησης. Το υπουργείο Πολιτισμού έτσι, σχεδίασε και υλοποιεί αυτό το πολυεπίπεδο πρόγραμμα με χρηματοδότηση, εκτός από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, από το ΕΣΠΑ, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και ιδιωτικές δωρεές, με ορίζοντα ολοκλήρωσης της πρώτης και κύριας φάσης, το 2026.

«Το σύνολο των παρεμβάσεων εντάσσεται σε ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο σχέδιο για τη μετατροπή του Τατοΐου σε ανοιχτό και προσβάσιμο περιαστικό χώρο πρασίνου πολλαπλών δραστηριοτήτων, χώρο ιστορικής μνήμης, πολιτισμού, εκπαίδευσης, περιβαλλοντικής αγωγής και αναψυχής, με απόλυτο σεβασμό στο ιδιαίτερο φυσικό τοπίο και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του», είπε η κυρία Μενδώνη κάνοντας και ιδιαίτερη μνεία στην πυρκαγιά του 2021, η οποία «ανέδειξε με δραματικό τρόπο την ευθραυστότητα του εγχειρήματος και την ανάγκη άμεσης προσαρμογής και επαναπροσδιορισμού προτεραιοτήτων».

Διαβάστε επίσης

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Μουσείων – Ελληνίδα η γραμματέας στο νέο ΔΣ

Κλοπή στο Λούβρο – Σε γκαράζ θεάθηκαν τελευταία φορά τα κλεμμένα κοσμήματα

Το «εγκαίνιο» ενός κτηρίου στις Κυκλάδες πριν 2.600 χρόνια