Πολιτισμός 2026: Δυναμική χρονιά με καταιγισμό νέων έργων

Νέα μουσεία που παραδίδονται ολοκληρωμένα, αρχαιολογικοί χώροι με αναβαθμισμένες υποδομές, αποκατάσταση μνημείων, έργα σύνθετης και πρωτότυπης σύλληψης στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς, στρατηγικό σχέδιο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, ενίσχυση των ψηφιακών τεχνολογιών, θεσμοί και δράσεις για την συμμετοχή του πολίτη στον πολιτισμό.

Το 2026 μπαίνει δυναμικά για τον πολιτισμό με την Αθήνα να βλέπει πλέον την Ακρόπολη χωρίς σκαλωσιές –μετά παρέλευση πενήντα ετών- και το Παλαιό Μουσείο του ιερού βράχου και πάλι ανοικτό, ύστερα από 18 χρόνια που παρέμενε κλειστό, έτοιμο να υποδεχθεί τους επισκέπτες. Ακόμη, ένα εντυπωσιακό Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων αναμένεται να γίνει το νέο hot spot για τους επισκέπτες της χώρας και βέβαια το Τατόι, ένα πραγματικό στοίχημα σύζευξης ιστορίας, πολιτισμού και αναψυχής. Όσο για την Θεσσαλονίκη με γρήγορους ρυθμούς ολοκληρώνεται το Μουσείο των ευρημάτων του Μετρό στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά ενώ άλλες μουσειακές υποδομές και αρχαιολογικοί χώροι αναμένονται σε όλη την Ελλάδα.

Αλλά δεν είναι μόνον αυτά, καθώς περισσότερα από 850 έργα, συνολικού προϋπολογισμού άνω του 1,3 δισ. ευρώ, όπως έχει ανακοινώσει η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη βρίσκονται σε εξέλιξη με καταληκτικές πλέον ημερομηνίες ενώ είναι σημαντικό να αναφερθεί ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης στον όλο σχεδιασμό, καθώς εντάχθηκαν σε αυτό 214 έργα και δράσεις με συνολικό προϋπολογισμό 610 εκατομμυρίων ευρώ.

Είναι γεγονός, ότι ο πολιτιστικός χάρτης της χώρας έχει αλλάξει θεαματικά και ουσιαστικά τα τελευταία χρόνια με τις μεγάλες παρεμβάσεις όπως αυτές που προαναφέρθηκαν να πλαισιώνονται από εκατοντάδες άλλες μικρότερες στο πλαίσιο ενός μακρόπνοου προγραμματισμού, που στόχευσε εξ αρχής στην κάλυψη των μεγάλων ελλείψεων, στην αποκατάσταση δυσλειτουργιών και τον εκσυγχρονισμό επιδιώκοντας στη συνέχεια ένα άλμα προς τα εμπρός. Αυτό που απαιτεί η βαριά κληρονομιά που φέρουμε όλοι αλλά και απαιτείται από την εποχή μας.

Μουσεία αναφοράς

Στην παλιά Σιταποθήκη του Πειραιά το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων, ένα έργο που είχε ανακοινωθεί αρχικά πριν από μία δεκαπενταετία για να υλοποιηθεί όμως σήμερα με εκπληκτική ταχύτητα παρά τις ιδιαίτερες κτηριακές δυσκολίες πρόκειται να στεγάσει αρχαιότητες που έχουν ανασυρθεί από τις ελληνικές θάλασσες. Ναυάγια κυρίως αλλά και καταβυθισμένους οικισμούς, σκαριά και φορτία εμπορικών πλοίων, πλαισιωμένα από χάρτες, ομοιώματα πλοίων και βέβαια με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών. Περισσότερα από 2.500 αρχαία θα εκτεθούν συνολικά συνθέτοντας μία πρωτοποριακή παρουσίαση με χρονοκάψουλες ιστορίας. Το έργο έχει χρηματοδοτηθεί με το ποσόν των 93 εκατ. ευρώ από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

Στην Αθήνα το ενδιαφέρον συγκεντρώνει το Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης, κλειστό από την εποχή της μεταφοράς των πολύτιμων αρχαιοτήτων του το 2007 στο νέο, λαμπρό μουσείο στην Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Με εκθεσιακή πάντα χρήση αλλά περισσότερο σύνθετη το Παλαιό Μουσείο έχει, μεταξύ άλλων, έναν ενδιαφέροντα στόχο, συγκεκριμένα την παρουσίαση και ανάδειξη θεμάτων, που έχουν σχέση με την ιστορία και την αρχαιολογία της πόλης των Αθηνών. Αξιοποιώντας έτσι, τα χιλιάδες ευρήματα που έχουν προκύψει από τις ανασκαφές, που γίνονται καθημερινά στην Αθήνα. Παράλληλα θα διοργανώνονται και εκθέσεις σύγχρονης τέχνης αλλά με πηγή έμπνευσης την αρχαιότητα.

Ευτυχές έλλειμμα πάντως, θα συνεχίσει να αποτελεί η αφαίρεση των σκαλωσιών από τα μνημεία της Ακρόπολης, καθώς τα μεγάλα αναστηλωτικά έργα έχουν υλοποιηθεί κατά κύριο λόγο, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει, ότι δεν συνεχίζονται οι απαιτούμενες επεμβάσεις.

Το Τατόι σε πρώτο πλάνο

Στην Αρχαία Αγορά η αποκατάσταση της οδού των Παναθηναίων μαζί με όλο το αρχαίο δίκτυο συνθέτουν μία σημαντική παρέμβαση καθώς έτσι, προβάλλεται ο εμβληματικός άξονας της αρχαίας Αθήνας προσφέροντας την καλύτερη κατανόηση του χώρου και της ιστορίας. Ενώ και το νέο δίκτυο διαδρομών στον Κεραμεικό, όπως και οι νέες διαμορφώσεις και βέβαια η δημιουργία νέας εισόδου στοχεύουν στην καλύτερη δυνατή ανάδειξη αυτού του σπουδαίου αρχαιολογικού χώρου, που από πλευράς επισκεψιμότητας δεν έχει ευτυχήσει ως σήμερα.

Το μεγάλο ενδιαφέρον όλων όμως, αναμένεται να συγκεντρώσει το Τατόι, χάρις στο τεράστιο πλάνο επεμβάσεων, ανάδειξης και αξιοποίησης που εκτελείται με τρία μουσεία, εννέα αποκατεστημένα κτήρια και σύγχρονα δίκτυα για την λειτουργία και την επίσκεψή του. Όπως έχει ανακοινώσει η υπουργός Πολιτισμού στο τέλος της χρονιάς πρόκειται να παραδοθούν το Ανάκτορο με τους κήπους, τα Μαγειρεία, το Παλαιό και το Νέο Βουστάσιο, κτήρια υποστηρικτικών λειτουργιών για το κοινό, η εκκλησία, το νεκροταφείο και το σύνολο των δικτύων, όλα ευρισκόμενα στον ιστορικό πυρήνα, που αποτελεί αρμοδιότητα του ΥΠΠΟ. Όπως είναι γνωστό εξάλλου, έχει ήδη προκηρυχθεί μέσω του ΤΑΙΠΕΔ ο διαγωνισμός για την μακροχρόνια μίσθωση άλλων 24 κτηρίων, ώστε να χρησιμοποιηθούν ως χώροι φιλοξενίας, εστίασης και αναψυχής (οι χρήσεις έχουν καθορισθεί από το υπουργείο Πολιτισμού και το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Όλη η Ελλάδα

Αν οι αρχαιολογικές αποθήκες γέμισαν στην Θεσσαλονίκη από τα ευρήματα των ανασκαφών, που πραγματοποιήθηκαν για την κατασκευή του μετρό έφθασε η ώρα για την ανάδειξή τους, προκειμένου να παρουσιαστεί η ιστορία της πόλης, όπως κρυβόταν βαθιά στο χώμα. Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η δημιουργία του μουσείου σε κτήριο του πρώην Στρατοπέδου Παύλου Μελά, ένα κτίσμα του 1895. Με πόρους 14,5 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, το κτήριο, επιφάνειας 3.000 τ.μ. διαθέτει και τεράστιο περιβάλλοντα χώρο όπου θα αναδειχθούν μεταξύ άλλων τα ψηφιδωτά δάπεδα και τα υπόκαυστα από την έπαυλη της ύστερης Αρχαιότητας, που ήρθε στο φως στον Σταθμό «Αγία Σοφία» και δύο σαρκοφάγοι από τη δυτική νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης, που εντοπίσθηκαν στον Σταθμό «Δημοκρατία».

Μουσειακές υποδομές αναμένονται επίσης στο Αγαθονήσι, την Χάλκη, το Αργοστόλι και το Άργος, η ολοκλήρωση των μνημείων της Μεσαιωνικής πόλης της Ρόδου είναι γεγονός, επίσης το τέμενος Βαγιαζήτ και οι τρεις μεταβυζαντινές εκκλησίες στο Διδυμότειχο, η Σχολή Μαρμαροτεχνίας στην Τήνο, το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο στους Δελφούς αλλά και μία μία εντελώς ιδιαίτερη όσο και σημαντική κατασκευή – κέλυφος υλοποιείται αυτή τη στιγμή στην Εσπλανάδα του Φαλήρου, προκειμένου να προστατεύσει το δραματικό εύρημα των «Δεσμωτών» και να εξασφαλίσει τη διάρκειά του στο χρόνο.

Η προστασία των έργων τέχνης

Θεσμικά η αντιμετώπιση δια νόμου της πλαστότητας έργων τέχνης συνιστά ένα σημαντικό βήμα στην προστασία πολιτιστικών αγαθών, που γίνονται συχνά αντικείμενο εγκληματικών πράξεων διεθνώς. Με το νομοσχέδιο που έχει καταρτισθεί θεσπίζεται ειδικό αδίκημα για την κατασκευή, την παραποίηση, την έκθεση και διακίνηση έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων γενικότερα, με σκοπό την παραπλάνηση. Όπως και ιδιαίτερο αδίκημα επίσης, για την φθορά έργων τέχνης σε δημόσιους ή κοινόχρηστους χώρους, συμπεριλαμβανομένων των μουσείων. Η διακίνηση πλαστών θα παρακολουθείται μάλιστα, από ειδική υπηρεσία του ΥΠΠΟ.

Και φυσικά άλλοι θεσμοί, όπως ο άκρως επιτυχημένος «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» συνεχίζονται δυναμικά, με τον συγκεκριμένο να διανύει φέτος την έβδομη διοργάνωσή του με 95 εκδηλώσεις.

Εντατικά τέλος θα συνεχισθεί μέσα στο 2026 η προετοιμασία του μεγάλου έργου της επέκτασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, το οποίο φυσικά έχει να διανύσει ακόμη πολύ δρόμο.

Διαβάστε επίσης:

Τα πιο εντυπωσιακά εγκαίνια μουσείων της νέας χρονιάς – Σε Δύση και Ανατολή

Πέθανε ο σπουδαίος σκηνοθέτης Μπέλα Ταρ – Ο «δάσκαλος» του ουγγρικού κινηματογράφου

Διονυσίου Αρεοπαγίτου: Ένα νέο κτήριο για τους επισκέπτες της Ακρόπολης