Παρουσιάζονται σήμερα οι φωτογραφίες της εκτέλεσης των αγωνιστών στην Καισαριανή

Τις φωτογραφίες της Καισαριανής, που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των 200 Ελλήνων αγωνιστών που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς κατά την διάρκεια της Κατοχής παρουσιάζει σήμερα το υπουργείο Πολιτισμού ολοκληρώνοντας έτσι την μαραθώνια διαδικασία των τελευταίων ημερών, κατά την διάρκεια των οποίων επέτυχε την απόκτησή τους. Η συλλογή, κτήμα του Γερμανού λοχία Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος είχε τραβήξει τις φωτογραφίες, αφού άλλαξε δύο φορές χέρια μετά τον θάνατό του, είχε εντοπισθεί από τον Βέλγο συλλέκτη και έμπορο Τιμ ντε Κράνε σε ένα παζάρι της Αμβέρσας, σύμφωνα με τον ίδιο.

Στο σύνολό της αποτελείται από 262 φωτογραφίες με το ιδιαίτερο ενδιαφέρον ωστόσο, να εντοπίζεται σε αυτές που καταγράφουν το δραματικό γεγονός της εκτέλεσης των Ελλήνων κρατουμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, ως αντίποινα για την εκτέλεση του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ και μελών της συνοδείας του. Ανάμεσά τους, συνταρακτικότερες όλων, τρεις λήψεις που αποτυπώνουν ακριβώς την στιγμή της εκτέλεσης και του θανάτου των αγωνιστών. Εικόνες σκληρές, που ανακαλούν την ωμότητα και την αγριότητα του πολέμου, υπενθυμίζοντας τα δεινά που υπέφεραν οι Έλληνες κατά τη γερμανική κατοχή από το ναζιστικό καθεστώς αλλά πολύ περισσότερο οδυνηρές για τους συγγενείς απογόνους των μαρτύρων, οι οποίοι καλούνται, 82 χρόνια μετά, να αναγνωρίσουν τους προσφιλείς τους νεκρούς.

Αλλά και οι υπόλοιπες φωτογραφίες, φαινομενικά «αθώες», καθώς απεικονίζουν τοπία και στιγμές της καθημερινότητας είναι επίσης σημαντικές, γιατί επεκτείνουν την εικόνα του δράματος της κατεχόμενης Ελλάδας μέσα από το ψυχρό βλέμμα του κατακτητή, ο οποίος τις χρησιμοποιούσε για προπαγανδιστικούς σκοπούς.

Τεκμήρια ιστορίας

Άκρως σημαντικό, ιστορικό τεκμήριο της νεότερης ελληνικής ιστορίας οι φωτογραφίες των 200 της Καισαριανής εμφανίσθηκαν προς πώληση, όπως είναι γνωστό ξαφνικά στις 14 Φεβρουαρίου στην πλατφόρμα eBay.de της εταιρείας Crain’s Militaria του Τιμ ντε Κράνε. Όλες πλην των τριών που καταγράφουν την στιγμή της εκτέλεσης των αγωνιστών. Δύο ημέρες αργότερα και έχοντας μεσολαβήσει τεράστια αναστάτωση στην Ελλάδα από την δημοσιοποίησή τους, ο ίδιος απέσυρε τις επίμαχες φωτογραφίες από τη δημοπράτησή τους ενώ το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού κινούμενο με αξιοσημείωτη ταχύτητα και οργάνωση ακολουθώντας τις εντολές της υπουργού Λίνας Μενδώνη προγραμμάτισε την απόκτησή τους.

Αρχικά και άμεσα το Κεντρικό Συμβούλιο Νεοτέρων Μνημείων κήρυξε ως μνημείο το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών «λόγω της ιδιαίτερης ιστορικής αξίας της ως τεκμήριο διαμόρφωσης αντιλήψεων και στάσεων με εργαλείο την εικόνα, από την πλευρά των προπαγανδιστικών μηχανισμών των στρατευμάτων Κατοχής, στην Ελλάδα». Εν συνεχεία, στις 18 Φεβρουαρίου κλιμάκιο εμπειρογνωμόνων ταξίδεψε στο Βέλγιο και συνάντησε τον συλλέκτη στην έδρα του στο Έβεργκεμ, προκειμένου να εξετάσει και εκ του σύνεγγυς την αυθεντικότητα των φωτογραφιών, να λάβει τις απαραίτητες πληροφορίες για την προέλευση και την απόκτησή τους, να εξασφαλίσει ώστε να μην διασπαστούν ως σύνολο και εν τέλει να διαπραγματευθεί την αγορά τους για να μεταβιβασθούν στο ελληνικό δημόσιο. Η συμφωνία οριστικοποιήθηκε σ΄ εκείνη τη συνάντηση ενώ η αγορά ολοκληρώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου στο προξενείο .

Η γερμανική προπαγάνδα

Μαζί με τις φωτογραφίες περιλαμβάνονται εξάλλου, 16 έγγραφα, όπως και τέσσερα παλαιά χαρτονομίσματα. Όσο για το κόστος της αγοράς φέρεται να ανήλθε στις 100 χιλιάδες ευρώ, ποσό που ζήτησε, πάντα κατά πληροφορίες ο ίδιος ο συλλέκτης. Αν και όπως ανέφερε σε πρόσφατη ανακοίνωσή του είχε δεχθεί πολύ υψηλότερες προσφορές από ιδιώτες για τις φωτογραφίες μόνον της Καισαριανής που είχαν αναρτηθεί στον ιστότοπο. Στην ίδια ανακοίνωση πάντως διαβεβαίωνε, ότι το ιστορικό μέγεθος των εκτελέσεων που καταγράφονταν σ’ αυτές τις φωτογραφίες δεν του απολύτως σαφές από την αρχή.

Υπηρετώντας στο στρατόπεδο της Μαλακάσας την περίοδο 1943-44 ο Χέρμαν Χόιερ είχε λάβει εντολή να παρακολουθήσει την εκτέλεση των 200 Ελλήνων κρατουμένων που μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944. Οι κρατούμενοι μάλιστα γνώριζαν ήδη την απόφαση της εκτέλεσής τους από εφημερίδες που έμπαιναν λαθραία στο Χαϊδάρι. Όσο για τον Χόιερ ενδέχεται ωστόσο να είχε κληθεί και για να συνδράμει στην εκτέλεση αν και αυτό δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί. Ως ερασιτέχνης φωτογράφος χρησιμοποίησε μία απλή φωτογραφική μηχανή από αυτές που προμηθεύονταν στους Γερμανούς στρατιώτες με φιλμ ασπρόμαυρο κυρίως, στο πλαίσιο της οργάνωσης των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς, ο οποίος δημιουργούσε –και με τον κινηματογράφο- πλασματικά τεκμήρια των «θριάμβων» του γερμανικού στρατού.

Από την Ελλάδα συγκεκριμένα, οι φωτογραφίες της συλλογής Χόιερ περιλαμβάνουν λήψεις από την Αθήνα, τον Πειραιά, την Μαλακάσα, το Χαϊδάρι, τον Ωρωπό, τα Ίσθμια, την Κόρινθο και το Λουτράκι, κυρίως αρχαιολογικών χώρων, μνημείων και άλλων αξιοθέατων με μία απλή σημείωση της ημερομηνίας στην πίσω πλευρά τους.

Διαβάστε επίσης:

Σε καθορίζει ό,τι φοράς; Η απάντηση στην έκθεση του Μουσείου Μπενάκη

Cenergy Holdings: Η Σωληνουργεία Κορίνθου εξαγοράζει μονάδα σωλήνων στη Βρετανία για 11,49 εκατ.

YΠΕΞ: Επέστρεψαν οι πρώτοι 162 Έλληνες από την Μέση Ανατολή με ειδική πτήση της Aegean