Τραμπ: Γιατί προσπαθεί να ενοποιήσει τη διχασμένη Λιβύη

Δυνάμεις από τα αντίπαλα στρατόπεδα της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης — που ήταν εχθροί σε έναν εμφύλιο πόλεμο μέχρι την εκεχειρία του 2020 — εκπαιδεύτηκαν από κοινού για πρώτη φορά σε λιβυκό έδαφος υπό την εποπτεία των ΗΠΑ τον Απρίλιο.

Η άσκηση αποτελεί το πιο πρόσφατο βήμα στην προσπάθεια των ΗΠΑ να γεφυρώσουν το χάσμα της διχασμένης κυβέρνησης της Λιβύης — μια προσπάθεια που έχει αποκτήσει πιο έντονο εμπορικό χαρακτήρα υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Το έπαθλο είναι το πετρέλαιο της Λιβύης: τα μεγαλύτερα αποθέματα της Αφρικής, κοιτάσματα κοντά στην Ευρώπη και ένας κλάδος που, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, θα μπορούσε να προσελκύσει αμερικανικές επενδύσεις και να προσθέσει σημαντική προσφορά, εφόσον η χώρα καταφέρει να παραμείνει ενωμένη.

Οι λιβυκές αρχές ελπίζουν να αυξήσουν την παραγωγή στα 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, από περίπου 1,3 εκατομμύρια σήμερα. Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει να πειστούν οι φατρίες που έχουν επανειλημμένα παραλύσει τη βιομηχανία πετρελαίου, να σταματήσουν να χρησιμοποιούν το αργό πετρέλαιο ως μέσο πίεσης στις διαμάχες τους για την εξουσία και το χρήμα.

Αυτό δεν θα είναι εύκολο. Από την πτώση του Λίβυου δικτάτορα Μουαμάρ Καντάφι, οι προσπάθειες του ΟΗΕ, η ευρωπαϊκή διαμεσολάβηση και οι προηγούμενες προσπάθειες των ΗΠΑ έχουν αποφέρει ελάχιστη πρόοδο. Οι συγκρούσεις εξακολουθούν να απειλούν τις πετρελαϊκές δραστηριότητες: οι τοπικές μάχες μεταξύ πολιτοφυλακών τον περασμένο μήνα στη Ζαουίγια ανάγκασαν το κλείσιμο του μεγαλύτερου λειτουργούντος διυλιστηρίου της Λιβύης.

Η κατάρρευση της Λιβύης την έχει μετατρέψει σε πύλη μετανάστευσης προς την Ευρώπη, σε επαναλαμβανόμενη πηγή διαταραχών στον τομέα της ενέργειας και σε πλατφόρμα ρωσικής επιρροής. Μια πιο σταθερή Λιβύη θα προσφέρει στην Ευρώπη κοντινά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, μεγαλύτερο έλεγχο επί μιας βασικής μεταναστευτικής οδού και την ευκαιρία να περιορίσει την επιρροή της Μόσχας.

Αμερικανικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να εισέρχονται στη χώρα. Η ConocoPhillips έχει υπογράψει νέα συμφωνία, η Chevron επιστρέφει και η Exxon Mobil εξετάζει το ενδεχόμενο επιστροφής, ενώ προσωπικότητες συνδεδεμένες με τον Τραμπ, όπως ο Έρικ Πρινς — ιδρυτής της μισθοφορικής Blackwater — επανεμφανίζονται στον τομέα αυτό.

Το πετρέλαιο αποτελεί τη βάση ολόκληρης της οικονομίας της χώρας, αντιπροσωπεύοντας συνήθως πάνω από το 90% των εξαγωγών και των κρατικών εσόδων. Η παραγωγή μειώθηκε σε 90.000 βαρέλια την ημέρα από πάνω από 1 εκατομμύριο, μετά από έναν αποκλεισμό το 2020 υπό την ηγεσία του Χαλίφα Χάφταρ γεγονός που ώθησε τον ΟΠΕΚ να εξαιρέσει τη Λιβύη από τους περιορισμούς στην παραγωγή.

Ο κορυφαίος σύμβουλος του Τραμπ για την Αφρική, Μασάντ Μπούλος, παρουσίασε την προσέγγιση αυτή στην Τρίπολη τον Ιανουάριο, αναφέροντας ότι οι αμερικανικές εταιρείες «στοιχηματίζουν στο μέλλον της Λιβύης» και ότι οι ασκήσεις στη Σύρτη θα συμβάλουν στην προστασία της κυριαρχίας και της οικονομίας της χώρας.

Τον Ιανουάριο, η Λιβύη υπέγραψε μια 25ετή συμφωνία ανάπτυξης με τις εταιρείες ConocoPhillips και TotalEnergies μέσω της κρατικής Waha Oil Co., η οποία, σύμφωνα με Λίβυους αξιωματούχους, θα αποφέρει ξένες επενδύσεις ύψους άνω των 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Chevron κέρδισε ένα νέο τεμάχιο εξερεύνησης στη λεκάνη της Σύρτης, στον πρώτο γύρο αδειοδότησης της Λιβύης από το 2007. Η Exxon υπέγραψε πέρυσι μνημόνιο για τη μελέτη τεσσάρων υπεράκτιων τεμαχίων μετά από μια δεκαετή παύση. Η ιταλική Eni SpA, η QatarEnergy και η ισπανική Repsol SA απέκτησαν επίσης δικαιώματα τον Φεβρουάριο. Τα τεμάχια που τέθηκαν σε δημοπρασία διαθέτουν εκτιμώμενους διαθέσιμους πόρους 10 δισεκατομμυρίων βαρελιών και 18 δισεκατομμύρια βαρέλια που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί.

Εκτός από τις μεγάλες εταιρείες, κινούνται και γνωστοί μεσάζοντες. Ο Πρινς — ο ιδρυτής της Blackwater — δραστηριοποιείται μέσω της Freedom First, μιας ενεργειακής επιχείρησης που συνίδρυσε μετά από χρόνια καλλιέργειας σχέσεων με το στρατόπεδο του Χάφταρ. Η εταιρεία δηλώνει ότι είναι ιδιωτική και δεν συνδέεται με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, και έχει συζητήσει θέματα λιμενικών εγκαταστάσεων, τερματικών σταθμών πετρελαίου και εισαγωγών καυσίμων. Μια έκθεση του ΟΗΕ του 2021 κατηγόρησε τον Πρινς ότι συνέβαλε στην παράκαμψη ενός εμπάργκο όπλων στη Λιβύη το 2019 — μια κατηγορία που ο Πρινς αρνήθηκε σε συνέντευξή του.

Η πίεση των ΗΠΑ για ενοποίηση των φατριών, όμως έχει ήδη συναντήσει αντίσταση. Το σχέδιο του Μπούλος να συγχωνεύσει τις αντίπαλες αρχές χωρίς εκλογές, μοιράζοντας τις κορυφαίες θέσεις μεταξύ των στρατοπέδων, απορρίφθηκε στις 6 Απριλίου από το Ανώτατο Συμβούλιο του Κράτους της Λιβύης, καθώς θεωρήθηκε εκτός της υφιστάμενης διαδικασίας και χωρίς νομιμοποίηση.

Η ξένη εμπλοκή, σύμφωνα με το Bloomberg, περιπλέκει επίσης τις συνομιλίες: η Τουρκία υποστήριζε προηγουμένως την Τρίπολη, ενώ η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ρωσία υποστήριζαν τον Χάφταρ. Στο περιθώριο της άσκησης, ο πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου στη Λιβύη, Μάρτιν Ρέινολντς, εξέφρασε ανησυχία για την παρουσία της Ρωσίας και δήλωσε ότι η Λιβύη χρειάζεται μια κυβέρνηση που «δεν θεωρεί απαραίτητη την εμπλοκή ξένων δυνάμεων».

Ένα πιο βασικό πρόβλημα είναι ότι οι δύο πλευρές ενδέχεται να μην επιθυμούν την επανένωση. Στην ανατολή, ο Χάφταρ έχει επιβάλει ένα αυταρχικό αλλά πιο οργανωμένο σύστημα μετά από χρόνια χάους, ενώ οι πολιτοφυλακές και οι αξιωματούχοι των αντίπαλων κυβερνήσεων επωφελούνται από την τρέχουσα κατάσταση.

Το χάσμα μεταξύ ανατολής και δύσης αποτελεί, εν τέλει, μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Σε ολόκληρη τη Λιβύη, ένοπλες ομάδες έχουν ενσωματωθεί στο κράτος και ελέγχουν την πρόσβαση σε πεδία εξόρυξης, αγωγούς και τερματικούς σταθμούς, επιτρέποντας στις φατρίες να χρησιμοποιούν το πετρέλαιο ως μέσο πίεσης στις πολιτικές διαμάχες.

Διαβάστε επίσης:

Ρουμανία: Bαθαίνει η πολιτική κρίση μετά την κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού – Μπροστά σε αξιολόγηση «junk»

Μελόνι: Εξετάζει το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών τον Απρίλιο του 2027

Ψηφιακό ευρώ: «Πράσινο φως» στην ΕΚΤ από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο