Το φθηνό drone και ο ακριβός Patriot έχουν γίνει το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο ενός πολέμου χαμηλού κόστους για τον επιτιθέμενο και εξαιρετικά ακριβού για τον αμυνόμενο.

Στον Κόλπο, αυτό το κόστος δεν το πληρώνουν ούτε η Τεχεράνη ούτε η Ουάσινγκτον, αλλά οι αραβικές χώρες και οι ενεργειακές τους υποδομές και τελικά, όλος ο πλανήτης.

1

Τα ξημερώματα της Μεγάλης Δευτέρας, η ελληνική πυροβολαρχία Patriot που επιχειρεί στη Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο της αποστολής ΕΛΔΥΣΑ (Ελληνική Δύναμη Σαουδικής Αραβίας) εντόπισε και κατέρριψε ένα UAV ιρανικής προέλευσης, ακολουθώντας τους κανόνες εμπλοκής του προγράμματος Integrated Air and Missile Defense.

Η αναχαίτιση έγινε με μία βολή, από σύστημα PAC-3 που έχει ήδη αποδείξει την αξία του λίγες εβδομάδες νωρίτερα, όταν δύο ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι καταρρίφθηκαν πριν πλήξουν εγκαταστάσεις της Aramco.

Την ώρα που το πλήρωμα του Patriot παίρνει την απόφαση, η εικόνα είναι απλή: ένας στόχος κινείται προς κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις ή κατοικημένη περιοχή και πρέπει να σταματήσει.

Στο τακτικό επίπεδο, δεν υπάρχουν περιθώρια για συζήτηση περί κόστους. Υπάρχουν μόνο δευτερόλεπτα για τη διάκριση φίλου–εχθρού και την εκτέλεση βολής.

Πόσο κοστίζει «να σωθεί» μια δεξαμενή LNG

Εκεί όμως που το κόστος επιστρέφει επιτακτικά είναι στο στρατηγικό επίπεδο. Ένα βλήμα Patriot PAC-3 κοστολογείται περίπου στα 4 εκατ. δολάρια, ενώ ενώ ένα μη επανδρωμένο Shahed‑136 εκτιμάται πλέον ότι κοστίζει περίπου 70.000–150.000 δολάρια ανά μονάδα, ανάλογα με τη διαμόρφωση και τον τόπο παραγωγής.

Η αναλογία είναι συντριπτικά ασύμμετρη: για κάθε 1 δολάριο που ξοδεύει ο επιτιθέμενος, ο αμυνόμενος μπορεί να αναγκάζεται να ξοδέψει 25–55 δολάρια για να εξουδετερώσει την απειλή.

Η οικονομία αυτής της σύγκρουσης γίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρη αν δει κανείς τις επιπτώσεις των ιρανικών επιθέσεων στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου.

Στο Ρας Λαφάν του Κατάρ, οι πυραυλικές επιθέσεις μείωσαν τη δυναμικότητα εξαγωγών LNG κατά περίπου 17%, προκαλώντας εκτιμώμενη απώλεια εσόδων της τάξης των 20 δισ. δολαρίων ετησίως και ζημιές σε μονάδες που κόστισαν περίπου 26 δισ. δολάρια για να κατασκευαστούν.

Επιπλέον, η πλήρης αποκατάσταση εκτιμάται ότι μπορεί να απαιτήσει μέχρι και πέντε χρόνια, κάτι που σημαίνει μακροχρόνια αφαίμαξη εσόδων και επενδυτικών σχεδίων.

Η στρατηγική της Τεχεράνης

Η στρατηγική της Τεχεράνης είναι σαφής: πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές των συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο, από τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ μέχρι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ.

Για τις αραβικές χώρες, ο πόλεμος αυτός δεν ξεκίνησε από δική τους πρωτοβουλία, αλλά οι ίδιες σηκώνουν το βάρος τόσο της φυσικής προστασίας των εγκαταστάσεων όσο και των οικονομικών απωλειών όταν αυτή η προστασία δεν επαρκεί.

Η εικόνα είναι διπλά επώδυνη: όταν ένα drone περνάει, χτυπά διυλιστήρια, τερματικούς σταθμούς LNG, δεξαμενές, με ζημιές δισεκατομμυρίων. Όταν αναχαιτίζεται, το τίμημα εξακολουθεί να είναι βαρύ, καθώς χρειάζονται πανάκριβα βλήματα, χειριστές υψηλής εξειδίκευσης και αδιάκοπη διαθεσιμότητα συστημάτων υψηλής τεχνολογίας.

Σε κάθε περίπτωση, ο λογαριασμός καταλήγει στις οικονομίες αυτών των χωρών, ενώ η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν διατηρεί τη δυνατότητα να παράγει και να εκτοξεύει φθηνά επιθετικά όπλα σε βιομηχανική κλίμακα.

Το δίλημμα των ακριβών βλημάτων και η θέση της Ελλάδας

Η κριτική ότι «ρίξαμε ένα βλήμα εκατομμυρίων για ένα drone λίγων χιλιάδων» έχει θέση σε ένα τραπέζι στρατηγικής ανάλυσης, αλλά δεν είναι δίκαιη όταν στρέφεται στους χειριστές.

Ο Έλληνας πυροβολητής στον Κόλπο δεν κάνει λογαριασμό κόστους–οφέλους όταν βλέπει ένα άγνωστο drone να κατευθύνεται προς ένα συγκρότημα δεξαμενών ή μια κατοικημένη περιοχή.

Το πραγματικό δίλημμα ανήκει στους σχεδιαστές αμυντικής πολιτικής και στις κυβερνήσεις: πόσα Patriots, πόσα αντιαεροπορικά βλήματα και πόσες βάρδιες προσωπικού μπορεί να αντέξει  έναντι ενός αντιπάλου που μπορεί να στέλνει δεκάδες ή και εκατοντάδες φθηνά drones την ημέρα.

Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς μέσα σε αυτό το δίλημμα, ως χώρα που συμμετέχει στην αρχιτεκτονική αεράμυνας του Κόλπου, αλλά και ως τεχνολογικός πάροχος μιας εναλλακτικής λύσης.

Ο «Κένταυρος»: μια διαφορετική φιλοσοφία άμυνας

Η ελληνική απάντηση στο πρόβλημα της ασύμμετρης οικονομίας των drones ονομάζεται «Κένταυρος».

Πρόκειται για ένα σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου ελληνικής σχεδίασης και κατασκευής από την ΕΑΒ, το οποίο δεν επιχειρεί να καταρρίψει το drone με βλήμα, αλλά να το εξουδετερώσει «μαλακά», μέσω παρεμβολών στις επικοινωνίες, στην πλοήγηση και στον έλεγχο.

Ο «Κένταυρος» έχει ήδη ενσωματωθεί στο ισραηλινό σύστημα αεράμυνας Barak MX, δημιουργώντας ένα ενιαίο πλαίσιο στο οποίο τα ραντάρ του Barak εντοπίζουν έγκαιρα τις απειλές και στη συνέχεια επιλέγεται αν θα χρησιμοποιηθεί ακριβός αναχαιτιστής ή φθηνότερη, soft-kill λύση.

Η λογική είναι απλή και οικονομικά ορθολογική: κρατάς τα ακριβά βλήματα για αεροσκάφη, πυραύλους cruise ή βαλλιστικές απειλές και αφήνεις τα φθηνά μέσα να αναλάβουν τον «όγκο εργασίας» απέναντι σε μαζικά σμήνη drones.

Το προφανές ερώτημα είναι γιατί δεν χρησιμοποιήθηκε ο «Κένταυρος» στη συγκεκριμένη αναχαίτιση στη Σαουδική Αραβία, εφόσον αποτελεί πιο οικονομική και εξειδικευμένη λύση για UAV. Η απάντηση είναι περισσότερο οργανωτική παρά τεχνολογική: ο «Κένταυρος» έχει σχεδιαστεί πρωτίστως για να τοποθετείται σε πλοία του Πολεμικού Ναυτικού και σε ελληνικές χερσαίες εγκαταστάσεις, ενώ η αποστολή ΕΛΔΥΣΑ έχει ως οργανικό μέσο το σύστημα Patriot, στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας με το Ριάντ που καλύπτει και την αναβάθμιση των ελληνικών συστημάτων σε PAC-3.

Η ανάπτυξη ενός τέτοιου συστήματος σε ξένη χώρα απαιτεί πολιτική συμφωνία, υποδομές, εκπαίδευση και ενσωμάτωση στη συνολική αρχιτεκτονική διοίκησης και ελέγχου, κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει αποφασιστεί για τον χώρο της Σαουδικής Αραβίας.

Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι ήδη εξετάζεται η ευρύτερη χρήση του μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων και ότι υπάρχει ενδιαφέρον από χώρες όπως η Κύπρος και η Βουλγαρία δείχνει πως το ζήτημα δεν είναι πλέον τεχνικό, αλλά πολιτικό και οικονομικό.

Όσο το Ιράν μπορεί να εκτοξεύει φθηνά drones και πυραύλους εναντίον ενεργειακών υποδομών και οι χώρες του Κόλπου αναγκάζονται να απαντούν με πανάκριβα συστήματα αναχαίτισης, ο πόλεμος αυτός παραμένει κερδοφόρος για τον επιτιθέμενο και καταστροφικός για τους αμυνόμενους.

Η ελληνική πυροβολαρχία στη Σαουδική Αραβία έκανε αυτό που όφειλε.

Το ερώτημα είναι αν η διεθνής αρχιτεκτονική αεράμυνας θα προσαρμοστεί ώστε να εξισορροπήσει, επιτέλους, την εξίσωση κόστους μεταξύ ενός φθηνού drone και ενός ακριβού Patriot.

Διαβάστε επίσης: 

Από το Ορμούζ στις Πύλες των Δακρύων – Τι σημαίνει το χτύπημα στο South Pars

Μέση Ανατολή: Ποια λιμάνια και ενεργειακές υποδομές έχουν πληγεί από τον πόλεμο στο Ιράν

Όλη η αλήθεια για τα Στενά του Ορμούζ: Πώς η εκτίναξη του πετρελαίου φέρνει σε δύσκολη θέση τον Τραμπ και αλλάζει τη ρητορική του