Συγκλονισμένη η Τουρκία με το σκάνδαλο των $18 δισ. – Στο επίκεντρο και ο ανιψιός του Ερντογάν

Νέα ερωτήματα για τη λειτουργία της τουρκικής κεφαλαιαγοράς, αλλά και για επιχειρηματικές διασυνδέσεις που φέρονται να φτάνουν μέχρι πρόσωπα του ευρύτερου κύκλου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προκαλεί η μεγάλη κρίση που έχει ξεσπάσει στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης. Οι τουρκικές αρχές διερευνούν ύποπτες συναλλαγές και πιθανή χειραγώγηση μετοχών, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές έχουν εγκλωβιστεί στη διαδικασία ρευστοποίησης επενδυτικών κεφαλαίων.

Σύμφωνα με στοιχεία της τουρκικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SPK), 455.758 επενδυτές επηρεάζονται από τη διαδικασία, ενώ η συνολική αξία των κεφαλαίων που βρίσκονται στο επίκεντρο της αναταραχής υπολογίζεται σε περίπου 18 δισ. δολάρια. Οι αρχές έχουν προχωρήσει στην εκκαθάριση 131 funds, καθώς παράλληλα διευρύνεται η δικαστική έρευνα για ύποπτες χρηματιστηριακές συναλλαγές.

Η υπόθεση αφορά καταγγελίες για πρακτικές μέσω των οποίων επενδυτικά κεφάλαια δημιουργούσαν μεγάλες θέσεις σε μετοχές περιορισμένης εμπορευσιμότητας, συμβάλλοντας στην απότομη άνοδο των αποτιμήσεών τους. Η εικόνα ανατράπηκε όταν αυξήθηκαν απότομα οι αιτήσεις εξαγοράς μεριδίων και τα funds βρέθηκαν αντιμέτωπα με σοβαρές ανάγκες ρευστότητας, με αποτέλεσμα να ενταθούν οι πιέσεις στις τιμές των μετοχών.

Η κρίση έχει οδηγήσει σε συλλήψεις και διεύρυνση των ερευνών, ενώ οι πολιτικές προεκτάσεις έγιναν εντονότερες μετά την παραίτηση της αντιπροέδρου του κυβερνώντος AKP και πρώην υπουργού Οικογένειας Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, έπειτα από καταγγελίες σχετικά με χρηματιστηριακές συναλλαγές της ίδιας και του συζύγου της. Η ίδια δήλωσε ότι αποχωρεί ώστε να διερευνηθούν οι ισχυρισμοί χωρίς η κομματική της θέση να επισκιάζει τη διαδικασία.

Στο επίκεντρο η 1000 Yatırımlar

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ιδιαίτερη προσοχή συγκεντρώνουν και οι εταιρικές διασυνδέσεις της 1000 Yatırımlar Holding, η οποία ιδρύθηκε το 2022 και εισήχθη στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης τον Νοέμβριο του 2023.

Στο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας συμμετέχει ο Üsame Erdoğan, ενώ επίσημα εταιρικά στοιχεία επιβεβαιώνουν επίσης τη συμμετοχή της Lydia Yatırım Holding. Η 1000 Yatırımlar έχει αναπτύξει ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο δραστηριοτήτων, που εκτείνεται μεταξύ άλλων στην τεχνολογία, την ενέργεια, τις μεταφορές και τη μικροκινητικότητα, το λογισμικό και τις ψηφιακές υπηρεσίες. \

Οι εταιρικές αυτές σχέσεις έχουν βρεθεί στο επίκεντρο δημοσιευμάτων που επιχειρούν να χαρτογραφήσουν ένα ευρύτερο δίκτυο επιχειρηματικών και πολιτικών διασυνδέσεων. Ωστόσο, είναι κρίσιμο να διαχωρίζονται οι εταιρικές σχέσεις από την ποινική έρευνα: από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει ότι η 1000 Yatırımlar ή ο Üsame Erdoğan περιλαμβάνονται μεταξύ των προσώπων ή εταιρειών σε βάρος των οποίων έχουν ανακοινωθεί κατηγορίες στη συγκεκριμένη υπόθεση.

Το πλέγμα των εταιρικών συμμετοχών

Σημαντικός κρίκος στο εταιρικό πλέγμα είναι η Lydia Yatırım Holding. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της 1000 Yatırımlar, η EC Yatırımlar Holding συγχωνεύθηκε με τη Lydia το 2024, μεταβιβάζοντας σε αυτήν τα δικαιώματα και τα περιουσιακά της στοιχεία. Σε μεταγενέστερα στοιχεία, η Lydia εμφανίζεται να διαθέτει συμμετοχή 11,97% στην 1000 Yatırımlar.

Η ίδια η Lydia παρουσιάζει την 1000 Yatırımlar ως έναν όμιλο με δραστηριότητες σε διαφορετικούς κλάδους, μεταξύ των οποίων η ενέργεια, η κινητικότητα, οι σταθμοί φόρτισης, το λογισμικό, η μηχανική και η τεχνολογία.

Οι επιχειρηματικές αυτές διασυνδέσεις αποκτούν αυξημένο ενδιαφέρον εξαιτίας της ευρύτερης έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη στην τουρκική κεφαλαιαγορά. Δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους τεκμήριο συμμετοχής στις πρακτικές που διερευνούν οι αρχές.

Η εκρηκτική ανάπτυξη και τα οικονομικά μεγέθη

Ιδιαίτερη προσοχή έχει συγκεντρώσει παράλληλα η ταχεία μεταβολή των οικονομικών μεγεθών της 1000 Yatırımlar. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, στο πρώτο τρίμηνο του 2025 η εταιρεία εμφάνισε καθαρά κέρδη περίπου 5,05 δισ. τουρκικών λιρών, έναντι 827.727 λιρών έναν χρόνο νωρίτερα.

Μεγάλο μέρος της αύξησης αυτής συνδεόταν με επενδυτικές δραστηριότητες και μεταβολές στην αποτίμηση χρηματοοικονομικών συμμετοχών και όχι αποκλειστικά με έσοδα από την πώληση προϊόντων και υπηρεσιών. Πρόκειται για σημαντική διάκριση, καθώς τα λογιστικά κέρδη που προκύπτουν από αναπροσαρμογές της αξίας επενδύσεων δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκη αντίστοιχες ταμειακές εισροές.

Στο πρώτο εξάμηνο του 2026, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτεις, η εταιρεία εμφάνισε έσοδα από επενδυτικές δραστηριότητες 898,45 εκατ. λιρών, ενώ οι χρηματοοικονομικές επενδύσεις της ξεπερνούσαν τα 18,1 δισ. λίρες στο τέλος Ιουνίου.

Πού επικεντρώνονται οι έρευνες

Οι έρευνες των τουρκικών αρχών έχουν επικεντρωθεί σε διαφορετικές επενδυτικές και χρηματιστηριακές εταιρείες. Η υπόθεση κλιμακώθηκε μετά την αδυναμία εξυπηρέτησης αιτημάτων εξαγοράς από funds που βρέθηκαν αντιμέτωπα με μαζικές εκροές.

Η Tera Portföy ανέφερε σε επίσημη ανακοίνωσή της ότι τα αιτήματα εξόδου είχαν φτάσει συνολικά περίπου τα 300 δισ. τουρκικές λίρες σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, δημιουργώντας εξαιρετικά μεγάλες ανάγκες ρευστότητας. Η εταιρεία γνωστοποίησε επίσης ότι μετά την επιβολή περιορισμών και δεσμεύσεων στον λογαριασμό της στην Takasbank στις 18 Σεπτεμβρίου δεν ήταν δυνατό να συνεχιστούν ορισμένες πληρωμές.

Οι δικαστικές αρχές έχουν παράλληλα προχωρήσει σε συλλήψεις στο πλαίσιο της έρευνας. Μεταξύ των προσώπων που τέθηκαν υπό κράτηση βρίσκεται και ο πρόεδρος της Tera Yatırım Holding, Emre Tezmen.

Το βασικό ερώτημα για τις αρχές είναι εάν υπήρξε συντονισμένη προσπάθεια τεχνητής διόγκωσης των τιμών συγκεκριμένων μετοχών και, εφόσον υπήρξε, ποια πρόσωπα και εταιρείες συμμετείχαν σε αυτή.

Ο Ερντογάν επιχειρεί να περιορίσει τις επιπτώσεις

Η υπόθεση έχει πλέον μετατραπεί και σε πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχείρησε να καθησυχάσει επενδυτές και αγορές, δηλώνοντας ότι η τουρκική οικονομία παραμένει ισχυρή και ότι όσοι αποδειχθεί πως εμπλέκονται σε παράνομες πρακτικές θα λογοδοτήσουν.

Μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, ο Τούρκος πρόεδρος ανέφερε ότι οι αρμόδιες αρχές διερευνούν τις συναλλαγές και ότι θα ληφθούν μέτρα για να περιοριστεί ο κίνδυνος επανάληψης αντίστοιχων φαινομένων.

Η πολιτική πίεση εντάθηκε μετά την παραίτηση της Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά. Η πρώην υπουργός και αντιπρόεδρος του AKP βρέθηκε αντιμέτωπη με καταγγελίες ότι είχε πραγματοποιήσει ιδιαίτερα κερδοφόρες χρηματιστηριακές συναλλαγές πριν από τη μεγάλη πτώση της αγοράς. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτελούν αντικείμενο δημόσιας και δικαστικής διερεύνησης και δεν συνιστούν από μόνοι τους απόδειξη παρανομίας.

Σύμφωνα με τους Financial Times, ο αναλυτής της GlobalSource Partners Ατίλα Γεσιλάντα εκτίμησε ότι οι εξελίξεις ενισχύουν στην τουρκική κοινή γνώμη την αντίληψη ότι ο Ερντογάν ή στενοί συνεργάτες του ενδέχεται να γνώριζαν για προβληματικές πρακτικές στην αγορά.

Πρόκειται για εκτίμηση του συγκεκριμένου αναλυτή και όχι για διαπιστωμένο γεγονός ή συμπέρασμα των ερευνών.

Αγώνας για να περιοριστούν οι απώλειες των επενδυτών

Στο χρηματοοικονομικό σκέλος, οι τουρκικές αρχές έχουν θέσει σε εφαρμογή σχέδιο εκκαθάρισης των επηρεαζόμενων κεφαλαίων. Η İşbank και η κρατική Ziraat Bank έχουν αναλάβει ρόλο στη διαδικασία, η οποία ενδέχεται να διαρκέσει έως και έξι μήνες. Financial Times

Συνολικά, η SPK έχει προσδιορίσει σε 455.758 τους ιδιώτες επενδυτές που επηρεάζονται, ενώ η υπόθεση αφορά 131 funds και κεφάλαια συνολικής αξίας περίπου 18 δισ. δολαρίων.

Η αναταραχή έχει ήδη προκαλέσει ισχυρές πιέσεις στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, οδηγώντας παράλληλα σε αλλαγές στους χρηματιστηριακούς δείκτες και στους κανόνες ένταξης εταιρειών σε αυτούς.

Παρά το μέγεθος της κρίσης, η αγορά συναλλάγματος έχει μέχρι στιγμής επιδείξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει την υπόθεση ως ελεγχόμενη και περιορισμένης έκτασης, ενώ οι έρευνες συνεχίζονται.

 

Διαβάστε επίσης

Αυστραλία: Σε υψηλό 15ετίας αύξησε τα επιτόκια η Κεντρική Τράπεζα

Προϋπολογισμός ΕΕ: «Μπλόκο» από Γερμανία και πέντε χώρες – Ζητούν περικοπές εκατοντάδων δισ. ευρώ

Κάλας: Δύο επιπλέον χώρες θα συμμετάσχουν στην αποστολή πλοίων για την αντιμετώπιση των επιθέσεων των Χούθι