Στενά του Ορμούζ: Πώς οι μυστικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ επαναφέρουν τις ροές πετρελαίου – Οι κίνδυνοι που παραμονεύουν

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προβάλλουν τις επιτυχίες τους στο Στενό του Ορμούζ, επιδιώκοντας να δείξουν ότι οι πολυεβδομαδιαίες, σύνθετες στρατιωτικές επιχειρήσεις που διεξάγονται υπό καθεστώς μυστικότητας έχουν επαναφέρει τις ροές πετρελαίου κοντά στα προπολεμικά επίπεδα και έχουν περιορίσει έναν βασικό μοχλό πίεσης του Ιράν. Όλα αυτά, ενώ παραμένει η απειλή επιστροφής σε γενικευμένο πόλεμο μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ την επόμενη εβδομάδα.

Η αύξηση της ναυσιπλοΐας και το μικρό ποσοστό πλοίων που έχουν ακινητοποιηθεί από ιρανικά πλήγματα αποτελούν ενδείξεις που «καταδεικνύουν σαφώς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περιφερειακοί εταίροι τους ελέγχουν τη διεθνή αυτή θαλάσσια οδό», ανέφερε σε ανακοίνωσή της αυτή την εβδομάδα η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), γνωστοποιώντας ότι ο επικεφαλής της, Μπραντ Κούπερ, επισκέφθηκε το Στενό.

Ωστόσο, παρότι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο, καθώς και εταιρείες πετρελαίου και ναυτιλίας, έχουν υποδεχθεί θετικά τις επιχειρήσεις, παραμένουν σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο μπορούν να συνεχιστούν απέναντι στην κλιμάκωση των ιρανικών επιθέσεων. Αυτό ανέφεραν δύο πρόσωπα με γνώση της υπόθεσης και δύο δυτικοί αξιωματούχοι που βρίσκονται στην περιοχή, στο Washington post.

Παραμένει επίσης ασαφές, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εάν ο αμερικανικός στρατός θα μπορούσε να διατηρήσει τις επιχειρήσεις στο Στενό παράλληλα με την επανέναρξη εκτεταμένων πληγμάτων στο ιρανικό έδαφος μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, όπως έχει απειλήσει ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.

Πέρα από την αύξηση των επιθέσεων κατά πλοίων, η Τεχεράνη φαίνεται ότι τις τελευταίες εβδομάδες έχει προσαρμόσει και τη στόχευσή της. Σύμφωνα με ένα από τα πρόσωπα που γνωρίζουν την υπόθεση και διατηρεί στενές επαφές με τον ναυτιλιακό κλάδο, οι επιθέσεις στρέφονται όλο και περισσότερο στα μηχανοστάσια, με στόχο την ακινητοποίηση των πλοίων και όχι απλώς την πρόκληση ζημιών. Στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών δείχνουν ότι δύο πλοία βυθίστηκαν αυτόν τον μήνα εξαιτίας ιρανικών επιθέσεων.

Οι αμερικανικές επιχειρήσεις που επέτρεψαν τη θεαματική αύξηση των εξαγωγών πετρελαίου συγκαταλέγονται στις πιο σύνθετες του πολέμου, σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο ασφαλείας και τα δύο πρόσωπα με γνώση της υπόθεσης.

Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν συνδυάσει συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, μαχητικά αεροσκάφη, drones και πολεμικά πλοία, δημιουργώντας διαδοχικά επίπεδα προστασίας για τα σκάφη που διασχίζουν τη θαλάσσια οδό. Οι ναυτικοί καλούνται να περάσουν μέσα από ένα εξαιρετικά επικίνδυνο περιβάλλον ιρανικών επιθέσεων, αντιμετωπίζοντας κινδύνους πολύ πέρα από εκείνους που συνήθως αναλαμβάνουν στο πλαίσιο της εργασίας τους.

Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος ασφαλείας παρομοίασε τις επιχειρήσεις με τη δημιουργία μιας «φούσκας» προστασίας, η οποία μετακινείται κατά μήκος του Στενού μαζί με τα διερχόμενα πλοία.

Οι ιρανικές επιθέσεις έχουν καταστήσει τον Οκτώβριο τον πιο βίαιο μήνα στη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό από την έναρξη του πολέμου. Τουλάχιστον 25 πλοία έχουν πληγεί στο Στενό μέσα στον μήνα, σύμφωνα με στοιχεία της βρετανικής Υπηρεσίας Ναυτιλιακού Εμπορίου (UKMTO), φορέα παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας που συνδέεται με τις βρετανικές ένοπλες δυνάμεις.

Την ίδια περίοδο, όμως, οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν επίσης αυξηθεί σημαντικά. Οι εκτιμήσεις διαφέρουν, ωστόσο η εταιρεία ναυτιλιακών αναλύσεων Kpler υπολόγισε ότι οι μέσες ημερήσιες εξαγωγές έφτασαν τα 14 εκατ. βαρέλια την εβδομάδα που ολοκληρώθηκε στις 18 Οκτωβρίου, περίπου στο 80% των προπολεμικών επιπέδων.

Η ανάκαμψη είναι εντυπωσιακή: τον Ιούλιο, ο μέσος ημερήσιος όγκος σε περιόδους επτά ημερών είχε υποχωρήσει ακόμη και στα 7 εκατ. βαρέλια. Η CENTCOM δεν δημοσιοποιεί ημερήσιους μέσους όρους, αλλά ανακοίνωσε ότι «από το καλοκαίρι» οι εξαγωγές πετρελαίου μέσω του Στενού έχουν φτάσει συνολικά το 1,5 δισ. βαρέλια.

Η επίλεκτη 82η Αερομεταφερόμενη Μεραρχία του αμερικανικού Στρατού ηγείται της αποστολής και διευθύνει κοινό κέντρο επιχειρήσεων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με μία από τις πηγές με γνώση της υπόθεσης.

Η πρεσβεία των ΗΑΕ στην Ουάσιγκτον δεν απάντησε άμεσα σε αίτημα σχολιασμού για τον ρόλο της χώρας στις επιχειρήσεις στο Ορμούζ.

Τουλάχιστον 30 πλοία την ημέρα έχουν διασχίσει το Στενό μέχρι στιγμής αυτόν τον μήνα, σύμφωνα με τα δύο πρόσωπα που γνωρίζουν την υπόθεση. Η CENTCOM έχει δημοσιοποιήσει ελάχιστες πληροφορίες για τις προσπάθειες προστασίας της ναυσιπλοΐας, αλλά την Κυριακή ανακοίνωσε ότι περισσότερα από 3.000 εμπορικά πλοία έχουν περάσει από τη θαλάσσια οδό τους τελευταίους έξι μήνες.

Σε βίντεο που αναρτήθηκε στα κοινωνικά δίκτυα την Παρασκευή, ο Κούπερ δήλωσε ότι κατά την επίσκεψή του διαπίστωσε επανέναρξη της ναυσιπλοΐας, χωρίς να δει παρουσία των Φρουρών της Επανάστασης.

«Όταν πέταξα πάνω από το Στενό, είδα δεκάδες εμπορικά πλοία να διέρχονται, κάθε είδους — φορτηγά, πλοία μεταφοράς αργού πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου», ανέφερε. «Δεν είδα καθόλου τους Φρουρούς της Επανάστασης εκεί».

Η αποκατάσταση της κυκλοφορίας στο Στενό, η οποία είχε σχεδόν σταματήσει εν μέσω του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, προσφέρει κρίσιμη ανάσα στους Αμερικανούς συμμάχους στον Περσικό Κόλπο, καθώς και στους κλάδους της ναυτιλίας και της ενέργειας.

«Όλοι το ήθελαν αυτό», δήλωσε το δεύτερο πρόσωπο με γνώση της υπόθεσης, το οποίο βρίσκεται σε επαφή με επιχειρηματικούς παράγοντες και κυβερνητικούς αξιωματούχους.

Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι ο ιδιωτικός τομέας και οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή αντιμετωπίζουν την προσπάθεια ως ένα ατελές, προσωρινό μέτρο. Οι δύο δυτικοί αξιωματούχοι που βρίσκονται στην περιοχή ανέφεραν ότι έχουν ακούσει ανάλογες ανησυχίες.

Από τον Αύγουστο, όταν εντάθηκαν οι αμερικανικές επιχειρήσεις, επτά ναυτικοί έχουν χάσει τη ζωή τους και 18 έχουν τραυματιστεί, σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών.

Ο κίνδυνος είναι πλέον τόσο υψηλός, ώστε σχεδόν όλα τα πλοία που είναι διατεθειμένα να πραγματοποιήσουν το ταξίδι βρίσκονται υπό κρατική ιδιοκτησία και διαχείριση. Οι περισσότερες ιδιωτικές εταιρείες εξακολουθούν να αρνούνται τη διέλευση από το Στενό, ακόμη και υπό αμερικανική προστασία, σύμφωνα με τις πηγές και τους αξιωματούχους.

«Η κατάσταση είναι εντελώς μη βιώσιμη», δήλωσε ένας από τους δυτικούς αξιωματούχους στην περιοχή. Παρότι η κίνηση των πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο έχει αυξηθεί, ελάχιστα πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου έχουν αναλάβει το ρίσκο, επισήμανε.

«Αν χτυπηθεί ένα από αυτά, δεν πρόκειται απλώς για πετρελαιοκηλίδα· πρόκειται για έκρηξη», ανέφερε.

Το γεγονός ότι το Ιράν έχει κλιμακώσει τις επιθέσεις του κατά της ναυσιπλοΐας αποτελεί από μόνο του ένδειξη των αμερικανικών επιτυχιών στη θαλάσσια οδό, σύμφωνα με τον Γκρέγκορι Μπρου, αναλυτή για την ενέργεια και το Ιράν στην εταιρεία συμβούλων πολιτικού κινδύνου Eurasia Group.

«Οι ΗΠΑ έχουν πετύχει κάτι αρκετά σημαντικό, ξεπερνώντας το κλείσιμο του Στενού που είχε επιβάλει το Ιράν νωρίτερα φέτος, αλλά αυτό δεν αρκεί», δήλωσε, αναφερόμενος στις τιμές της ενέργειας που παραμένουν υψηλές παρά την αύξηση της ναυσιπλοΐας.

Κατά τον Μπρου, το Ιράν έχει δείξει ότι δεν χρειάζεται να κλείσει εντελώς τη θαλάσσια οδό για να διατηρεί τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Αντίστοιχα, οι ΗΠΑ έχουν διαπιστώσει ότι ακόμη και η μερική επαναλειτουργία του Στενού δεν επηρεάζει τις αγορές ενέργειας στον βαθμό που επιθυμούν.

«Όσο το Στενό παραμένει πεδίο αντιπαράθεσης, το Ιράν πετυχαίνει τον στόχο του», ανέφερε.

Διαφορετική είναι η εκτίμηση του αντιναυάρχου εν αποστρατεία Κέβιν Ντόνεγκαν, ο οποίος είχε υπηρετήσει στο Μπαχρέιν ως διοικητής του 5ου Στόλου του αμερικανικού Ναυτικού. Σε σύγκριση με τις επιχειρήσεις συνοδείας κατά τους «πολέμους των τάνκερ» τη δεκαετία του 1980, οι σημερινές αμερικανικές επιχειρήσεις έχουν μικρότερο αποτύπωμα και μεγαλύτερη ευελιξία, υποστήριξε.

«Στους πολέμους των τάνκερ, τα πλοία σχημάτιζαν ουρές και συνοδεύονταν από πολλά πολεμικά πλοία, σε μεγάλες νηοπομπές», δήλωσε. «Εξασφαλίζαμε τη διέλευσή τους σε ομάδες με μαζική χρήση ισχύος. Αυτό δεν συμβαίνει τώρα».

Ο Ντόνεγκαν ανέφερε ότι δεν μπορούσε να αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες, αλλά περιέγραψε τις επιχειρήσεις ως «μια μορφή ναυτικής υπεροχής» που μπορεί να ενεργοποιείται, να απενεργοποιείται και να μεταφέρεται στα σημεία όπου τα πλοία είναι περισσότερο ευάλωτα.

«Σκεφτείτε το σαν ένα κινητό καταφύγιο», είπε.

Κάθε ημέρα, τα πλοία που έχουν δηλωθεί για τη διέλευση συγκεντρώνονται ανοιχτά των ακτών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και λαμβάνουν οδηγίες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η απενεργοποίηση των πομπών του Αυτόματου Συστήματος Αναγνώρισης (AIS), που μεταδίδουν τη θέση των πλοίων μέσω δορυφορικών και ραδιοσημάτων.

Στη συνέχεια, τους δίνονται συντεταγμένες που οριοθετούν την ασφαλή διαδρομή, με καθορισμένα σημεία ελέγχου που φέρουν ονομασίες από το φωνητικό αλφάβητο του ΝΑΤΟ.

Μετά την έξοδό τους από το Στενό, τα πλοία μεταφέρουν το φορτίο τους σε σκάφη ιδιωτικής ιδιοκτησίας στον Κόλπο του Ομάν και επιστρέφουν στον Περσικό Κόλπο για να φορτώσουν ξανά. Καθώς ελάχιστα πλοία είναι διατεθειμένα να διακινδυνεύσουν ιρανικές επιθέσεις, περίπου η ίδια ομάδα σκαφών εκτελεί επανειλημμένα τη διαδρομή μεταξύ Περσικού Κόλπου και Κόλπου του Ομάν.

«Στην πράξη, πρόκειται για έναν σκιώδη στόλο», δήλωσε ο δυτικός αξιωματούχος που βρίσκεται στην περιοχή. Χρησιμοποίησε έναν όρο που περιγράφει πλοία τα οποία επιχειρούν να παρακάμψουν τις κυρώσεις στο ρωσικό και το ιρανικό πετρέλαιο, απενεργοποιώντας το AIS και μεταφέροντας πετρέλαιο από πλοίο σε πλοίο.

Ο Ντόνεγκαν εκτίμησε ότι οι επιχειρήσεις φαίνεται να εξυπηρετούν και έναν δεύτερο σκοπό: αρχίζουν να διαμορφώνουν το πλαίσιο ενός μελλοντικού περιφερειακού συνασπισμού για την αντιμετώπιση του Ιράν. Επικαλέστηκε τη στήριξη που παρέχουν στις επιχειρήσεις οι κυβερνήσεις των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ και του Ιράκ.

Η κυβέρνηση Τραμπ «πρέπει να συνεχίσει να οικοδομεί αυτόν τον συνασπισμό χωρών που δηλώνουν ότι όσα κάνει το Ιράν δεν είναι αποδεκτά», ανέφερε.

«Η διέξοδος είναι να φέρουμε τους Ιρανούς σε ένα σημείο καμπής».

Διαβάστε επίσης 

Γαλλία: Αγώνας δρόμου για συμβάσεις ΑΠΕ υπό τον φόβο επικράτησης της Λεπέν

Citi: Τι φέρνει η επόμενη μέρα στις εμπορικές σχέσεις ΕΕ και Κίνας;

Ισπανία: Η τραγωδία με 69 νεκρούς ανατρέπει τη στρατηγική επανεκλογής του Σάντσεθ