Politico: Κίνδυνος τα μαχητικά του ΝΑΤΟ να ξεμείνουν από καύσιμα – Τα σενάρια για το άρθρο 5 και η προειδοποίηση για το 2035

Σοβαρό κίνδυνο ελλείψεων στα καύσιμα των πολεμικών αεροσκαφών του ΝΑΤΟ σε περίπτωση μεγάλης στρατιωτικής σύγκρουσης στην Ευρώπη αναδεικνύει νέα μελέτη που εκπονήθηκε με την υποστήριξη της Συμμαχίας και δημοσίευσε αποκλειστικά το Politico της Παρασκευή. Όπως αναφέρει, η συρρίκνωση της ευρωπαϊκής πετρελαϊκής βιομηχανίας και η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας ενδέχεται να δημιουργήσουν κρίσιμα κενά στον ανεφοδιασμό των ενόπλων δυνάμεων.

Η μελέτη, που δημοσιοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο, προειδοποιεί ότι σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης με τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών-μελών του ΝΑΤΟ και την ανάπτυξη ενισχύσεων από τη Βόρεια Αμερική, οι ανάγκες των συμμαχικών αεροπορικών δυνάμεων θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τις διαθέσιμες ποσότητες καυσίμων μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία εν μέσω της αυξανόμενης ανησυχίας για πιθανή άμεση αντιπαράθεση με τη Μόσχα, καθώς οι πρόσφατες ρωσικές υβριδικές επιχειρήσεις και οι ενέργειες δολιοφθοράς έχουν εντείνει τους φόβους για την ασφάλεια της Ευρώπης.

Την ώρα που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαθέτουν δισεκατομμύρια ευρώ για την αγορά μαχητικών αεροσκαφών, αρμάτων μάχης, πυραύλων και μη επανδρωμένων συστημάτων, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η επάρκεια καυσίμων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός περιοριστικός παράγοντας για τη στρατιωτική επιχειρησιακή ικανότητα της Συμμαχίας.

Το πρόβλημα που εντοπίζει το ΝΑΤΟ

Ανώτατος στρατιωτικός αξιωματούχος του ΝΑΤΟ υπογράμμισε τη σημασία της ενεργειακής επάρκειας για την αμυντική ετοιμότητα.

«Από την άποψη της στρατιωτικής ετοιμότητας, η πρόσβαση στα καύσιμα έχει τεράστια σημασία», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «το ΝΑΤΟ χρειάζεται αξιόπιστο ενεργειακό εφοδιασμό για την αποτροπή και την άμυνα και, ορισμένες φορές, αυτές οι ανάγκες συλλογικής άμυνας σημαίνουν ότι ο στρατός πρέπει να έχει προτεραιότητα».

Οι συντάκτες της μελέτης αποδίδουν μέρος του προβλήματος στις πολιτικές απανθρακοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων συμμαχικών χωρών.

Όπως επισημαίνουν, τα οικονομικά κίνητρα για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έχουν συμβάλει στη σταδιακή συρρίκνωση της συμβατικής πετρελαϊκής βιομηχανίας και στο κλείσιμο διυλιστηρίων, από τα οποία εξαρτώνται οι στρατιωτικές δυνάμεις για την εξασφάλιση και αποθήκευση καυσίμων.

Η εξέλιξη αυτή έχει αφήσει το ευρωπαϊκό σκέλος του ΝΑΤΟ με ανεπαρκή παραγωγική δυνατότητα σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα, σύμφωνα με τους ερευνητές.

Εκπρόσωπος του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ (NATO Energy Security Centre of Excellence) ανέφερε ότι τα συμπεράσματα της έκθεσης έχουν ήδη διαβιβαστεί σε υψηλό επίπεδο εντός της Συμμαχίας.

«Η έκθεση έχει κυκλοφορήσει σε αρκετά υψηλό επίπεδο εντός του ΝΑΤΟ και σε ολόκληρη τη Συμμαχία», δήλωσε.

Όπως εξήγησε, ο επείγων χαρακτήρας της μελέτης και των σχετικών υπολογιστικών μοντέλων συνδέεται άμεσα με το σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον.

Έκλεισε το ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων από το 2009

Τα στοιχεία της FuelsEurope και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνουν τη συρρίκνωση της ευρωπαϊκής παραγωγικής υποδομής.

Από το 2009, περίπου το 25% των διυλιστηρίων πετρελαίου της Ευρώπης έχει κλείσει, περιορίζοντας την περιφερειακή δυνατότητα διύλισης κατά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Σήμερα, στην ευρωπαϊκή ήπειρο λειτουργούν περίπου 70 διυλιστήρια που μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη της εγχώριας ζήτησης αεροπορικών καυσίμων.

Η μείωση της παραγωγικής δυναμικότητας δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο η Ευρώπη θα μπορούσε να ανταποκριθεί σε μια αιφνίδια και παρατεταμένη αύξηση της στρατιωτικής ζήτησης.

Ανώτατος Ευρωπαίος αξιωματούχος στον τομέα της ασφάλειας παραδέχθηκε ότι το πώς θα μπορούσε το ΝΑΤΟ να ενισχύσει τη δυνατότητα διύλισης αποτελεί ένα σημαντικό ερώτημα, για το οποίο δεν υπάρχει ακόμη σαφής απάντηση.

Έσπευσε, πάντως, να διευκρινίσει ότι το πρόβλημα «δεν αποτελεί λόγο εγκατάλειψης της πράσινης μετάβασης».

Η δημοσιοποίηση της μελέτης συμπίπτει με προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενισχύσει τον τομέα διύλισης, η δυναμικότητα του οποίου έχει μειωθεί κατά 10% τα τελευταία 20 χρόνια.

Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν (Dan Jørgensen), είχε προειδοποιήσει τον προηγούμενο μήνα ότι η συγκεκριμένη συρρίκνωση έχει επιπτώσεις και στον αμυντικό τομέα.

Σενάριο ενεργοποίησης του Άρθρου 5: Τα καύσιμα δεν θα επαρκούν

Η μελέτη εξετάζει ένα σενάριο μεγάλης στρατιωτικής σύγκρουσης στην ευρωπαϊκή επικράτεια του ΝΑΤΟ, το οποίο θα ενεργοποιούσε το Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης.

Το συγκεκριμένο άρθρο κατοχυρώνει την αρχή της συλλογικής άμυνας, σύμφωνα με την οποία μια επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Στο σενάριο των ερευνητών προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη σημαντικών στρατιωτικών ενισχύσεων από τη Βόρεια Αμερική.

«Το σύστημα φτάνει στα όριά του σε αυτό που έχουμε μοντελοποιήσει ως σύγκρουση πλήρους κλίμακας στην ευρωπαϊκή επικράτεια του ΝΑΤΟ, η οποία ενεργοποιείται από το Άρθρο 5, με σημαντική ανάπτυξη δυνάμεων από τη Βόρεια Αμερική», αναφέρουν οι συντάκτες.

Η προειδοποίησή τους είναι ιδιαίτερα αυστηρή για το δυσμενέστερο, αλλά εύλογο, σενάριο.

«Στο εύλογο δυσμενέστερο σενάριο, κανένας περιορισμός στην κατανάλωση των πολιτών δεν επαρκεί για να εξισορροπήσει το σύστημα από τα μέσα της δεκαετίας του 2030 χωρίς παρέμβαση», σημειώνουν.

Με άλλα λόγια, ακόμη και η δραστική περιστολή της πολιτικής κατανάλωσης δεν θα αρκούσε για να καλυφθούν οι στρατιωτικές ανάγκες υπό τις συνθήκες που εξετάζει η μελέτη.

Έλλειμμα 4,7 εκατ. τόνων αεροπορικών καυσίμων το 2035

Τα αριθμητικά ευρήματα της μελέτης αποτυπώνουν το μέγεθος του δυνητικού προβλήματος.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, από το 2035 ακόμη και η πλήρης επίταξη των διαθέσιμων αεροπορικών καυσίμων που προορίζονται για πολιτική χρήση δεν θα επαρκούσε για να καλύψει τις ανάγκες των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο εξεταζόμενο σενάριο.

«Από το 2035, η πλήρης επίταξη του εφοδιασμού της πολιτικής αεροπορίας εξακολουθεί να αφήνει ακάλυπτες ανάγκες 4,7 εκατ. τόνων αεροπορικών καυσίμων», αναφέρουν οι ερευνητές.

Το προβλεπόμενο έλλειμμα θα μπορούσε μάλιστα να αυξηθεί δραματικά σε βάθος χρόνου, φτάνοντας έως και τα 50 εκατ. τόνους το 2050.

Οι συγκεκριμένες εκτιμήσεις αφορούν τα σενάρια και τις παραδοχές της μελέτης και όχι μια ήδη υφιστάμενη έλλειψη καυσίμων στις δυνάμεις του ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι, χωρίς έγκαιρες παρεμβάσεις, η απόκλιση μεταξύ διαθέσιμων ποσοτήτων και στρατιωτικών αναγκών θα μπορούσε να διευρυνθεί σημαντικά.

Οι πέντε παρεμβάσεις που προτείνουν οι ερευνητές

Παρά τις ανησυχητικές προβλέψεις, οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ότι μια μελλοντική κρίση ανεφοδιασμού μπορεί να αποφευχθεί, εφόσον οι κυβερνήσεις κινηθούν εγκαίρως.

Οι βασικές προτάσεις τους περιλαμβάνουν τη διατήρηση της υφιστάμενης δυναμικότητας διύλισης, ώστε να αποτραπεί περαιτέρω συρρίκνωση των υποδομών παραγωγής καυσίμων.

Παράλληλα, εισηγούνται την ενίσχυση των στρατηγικών αποθεμάτων, ώστε οι συμμαχικές δυνάμεις να διαθέτουν μεγαλύτερα περιθώρια ανεφοδιασμού σε περίπτωση κρίσης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επιτάχυνση της παραγωγής εναλλακτικών αεροπορικών καυσίμων, τα οποία θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες πηγές εφοδιασμού εντός της Ευρώπης.

Οι ερευνητές προτείνουν επίσης διαφοροποίηση των εισαγωγών, με στόχο τον περιορισμό της εξάρτησης από συγκεκριμένες αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και μεγαλύτερη αποδοτικότητα στη στρατιωτική κατανάλωση καυσίμων.

Η πράσινη μετάβαση μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης

Παρότι η μελέτη συνδέει μέρος των σημερινών κινδύνων με τη συρρίκνωση της συμβατικής διύλισης, οι ερευνητές δεν προτείνουν την εγκατάλειψη της ενεργειακής μετάβασης.

Αντίθετα, θεωρούν ότι η ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων μπορεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ενεργειακή αυτονομία.

Εκπρόσωπος του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ εξήγησε ότι η παραγωγή τέτοιων καυσίμων στην Ευρώπη μπορεί να προσθέσει νέες ποσότητες στην αγορά, μειώνοντας την εξάρτηση από τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού αργού πετρελαίου.

«Το θετικό στοιχείο της ενεργειακής μετάβασης, από την οπτική της ασφάλειας εφοδιασμού των αμυντικών δυνάμεων, είναι ότι η ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων στην Ευρώπη προσφέρει αυτό που αποκαλούμε πρόσθετη προσφορά», ανέφερε.

Όπως πρόσθεσε, πρόκειται για μια νέα πηγή καυσίμων που μπορεί να παράγεται εντός της Ευρώπης, περιορίζοντας την ανάγκη προσφυγής στις διεθνείς αλυσίδες προμήθειας αργού πετρελαίου.

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται με τον ευρύτερο στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για μεγαλύτερη ενεργειακή αυτάρκεια.

Ρούτε: Ανησυχία για τα διυλιστήρια σε ενδεχόμενο πολέμου με τη Ρωσία

Τις ανησυχίες που αποτυπώνονται στη μελέτη συμμερίζεται και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε (Mark Rutte).

Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, ο Ρούτε αναγνώρισε ότι η Συμμαχία ανησυχεί για την περιορισμένη διαθεσιμότητα διυλιστηρίων σε περίπτωση πολέμου με τη Ρωσία.

Η παρέμβασή του αναδεικνύει ότι η ενεργειακή επάρκεια αποτελεί πλέον σημαντικό ζήτημα στον αμυντικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ, πέρα από τις παραδοσιακές προτεραιότητες για εξοπλισμούς και στρατιωτικές δυνατότητες.

Πάντως, τα συμπεράσματα της έκθεσης αποτελούν ανεξάρτητη ερευνητική αξιολόγηση και όχι επίσημη πολιτική της Συμμαχίας.

Το Κέντρο Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ, με έδρα το Βίλνιους της Λιθουανίας, λειτουργεί ως εξειδικευμένος ερευνητικός φορέας, παρέχοντας στρατηγικά και επιχειρησιακά δεδομένα στα κράτη-μέλη.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών και η προμήθεια νέων οπλικών συστημάτων δεν αρκούν από μόνες τους για τη διασφάλιση της στρατιωτικής ετοιμότητας. Χωρίς επαρκή αποθέματα, αξιόπιστες υποδομές παραγωγής και ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού καυσίμων, ακόμη και οι ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν σοβαρούς περιορισμούς σε μια παρατεταμένη σύγκρουση.