Η Γροιλανδία είναι στην επικαιρότητα, οι ΗΠΑ είναι στην επικαιρότητα. Αν προσπαθούσε κανείς να κάνει μια σύνοψη μέσα σε λίγες μόνο λέξεις, προσθέτοντας μια δόση αστεϊσμού, ίσως έβρισκε νόημα σε ένα λεξιπαίγνιο – μετεξέλιξη του σλόγκαν με το οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε την πρώτη του εκλογική αναμέτρηση το 2017 ως ο 45οςπρόεδρος των Ηνωμένων.

Η αναφορά γίνεται για το σλόγκαν «Make America Great Again» (MAGA) που θα μπορούσε να γίνει «Make Greenland Great Again» που με τη σειρά του θα μπορούσε να γίνει «Make Greenland American Again», και κάπως έτσι νομίζω ότι συμπυκνώνονται οι πρόσφατες εξελίξεις μέσα σε μόλις τέσσερις (ή δώδεκα) λέξεις.

1

Είναι όμως τα πράγματα τόσο απλά για το όλο ζήτημα της Γροιλανδίας και της πιθανής απόκτησής της από τις ΗΠΑ, που υποστηρίζουν ότι είναι απαραίτητη για την εθνική τους και τη διεθνή ασφάλεια; Όχι δεν είναι, είναι η σωστή απάντηση όπως (σχεδόν) ποτέ δεν είναι στην εξωτερική πολιτική.

Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί του κόσμου με πληθυσμό που πλειοψηφικά αποτελείται από Ινουίτ (και όχι Εσκιμώους, το οποίο να ξέρετε οι Ινουίτ εκλαμβάνουν ως προσβλητικό) και αποτελεί αυτοδιοικούμενη χώρα εντός του Βασιλείου της Δανίας.

Ιστορικά αποτέλεσε αποικία της Δανίας αρχικά και αργότερα επαρχία, που απέκτησε αυτοδιοίκηση το 1979. Με σχετικό νόμο το 2009 επεκτάθηκαν οι αρμοδιότητές της και παραχωρήθηκε στους Γροιλανδούς το δικαίωμα να κηρύξουν ανεξαρτησία από τη Δανία.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η πλειοψηφία των Γροιλανδών υποστηρίζει την τελική ανεξαρτησία, αλλά η οικονομική τους εξάρτηση από τη Δανία περιπλέκει αυτόν τον στόχο – επιδίωξη.

Το ίδιο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο όρος «αυτοδιοικούμενη» που σημαίνει ότι η κυβέρνηση της Γροιλανδίας διαχειρίζεται τα περισσότερα εσωτερικά ζητήματα, όπως  εκπαίδευση, υγεία και  ανάπτυξη φυσικών πόρων, αλλά σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, άμυνας και ασφάλειας την τελική αρμοδιότητα έχει η Δανία.

Ωστόσο παρά το γεγονός ότι στα θέματα πιο «σκληρής» πολιτικής (διπλωματία, άμυνα και ασφάλεια) τον τελευταίο λόγο έχει η δανική κυβέρνηση, η αυτονομία της Γροιλανδίας στους συγκεκριμένους τομείς αυξάνεται σταδιακά με τελευταίο δείγμα το 2024, χρονιά που δημοσίευσε τη Στρατηγική Εξωτερικής Πολιτικής, Άμυνας και Ασφάλειας με το βλέμμα από το 2024 έως το 2033.

Γιατί τόσο ενδιαφέρον;

Που εδράζεται όμως το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για το μεγαλύτερο νησί του κόσμου και για ποιον λόγο την θέλουν; Εδώ και μερικές εβδομάδες, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ξαναβάλει στο τραπέζι την ιδέα να «αγοράσει» η Αμερική τη Γροιλανδία, κάτι που είχε ακουστεί όχι μόνο το 2019 χωρίς να δοθεί τόση σημασία. αλλά και ακόμη παλιότερα από τον πρόεδρο Τρούμαν.

Για τις ΗΠΑ η Γροιλανδία φαίνεται αρχικά να αποτελεί προτεραιότητα λόγω γεωγραφίας διότι βρίσκεται ακριβώς στη μέση του Ατλαντικού και της Αρκτικής, σε θέση που επιτρέπει στις ΗΠΑ να παρακολουθούν κινήσεις και δραστηριότητες της Ρωσίας και της Κίνας. Σημειωτέον ότι ήδη υφίσταται αμερικανική βάση εγκατεστημένη στην περιοχή.

Επίσης ο θαλάσσιος χώρος μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Ηνωμένου Βασίλειου θεωρείται ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του Βόρειου Ατλαντικού από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, διότι ο Σοβιετικός Στόλος έπρεπε να περάσει από εκεί για να φτάσει στον Ατλαντικό, με τη Γροιλανδία να δίνει τη δυνατότητα ελέγχου του περάσματος.

Άλλη μια πραγματικότητα είναι ότι εν μέσω κλιματικής αλλαγής οι πάγοι λιώνουν και βγαίνουν στην επιφάνεια και άλλα ζητήματα (καλά θα ήταν να έβγαιναν μόνον σκελετοί από μαμούθ και δεινόσαυρους να τους βάζαμε και σε κανένα μουσείο).

Η τήξη των πάγων ανοίγει νέες ναυτιλιακές διαδρομές στα νερά γύρω από τη Γροιλανδία που προφανώς διευκολύνουν την πρόσβαση για οικονομική εκμετάλλευση ορυκτών πόρων και περιοχών αλιείας.

Η Γροιλανδία διαθέτει επίσης πιθανά αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και κρίσιμων ορυκτών ορισμένα που οι ΗΠΑ θεωρούν κρίσιμα για την εθνική τους ασφάλεια και ενώ το αρκτικό κλίμα καθιστά την εξόρυξή τους ιδιαίτερα δύσκολη, οι μεγάλες δυνάμεις δεν βλέπουν το θέμα κοντόφθαλμα αλλά τηρούν το βλέμμα τους στον μακρινό χρονικό ορίζοντα.

Τι πιο λογικό όμως στο θέμα απόκτησης – προσάρτησης να έχουν γνώμη και οι ίδιοι οι κάτοικοι της Γροιλανδίας αλλά και η Δανία. Αμφότεροι δηλώνουν ξεκάθαρα «όχι» και υπενθυμίζω ότι η Γροιλανδία, έχει αυτονομία σε πολλά θέματα αλλά όχι στην εξωτερική πολιτική. Μπορεί η πλειοψηφία να επιθυμεί την ανεξαρτησία από τη Δανία δεν ισχύει το ίδιο και για προσάρτηση από τις ΗΠΑ.

Γεννάται όμως και ένα θέμα, αναφορικά με την άρνηση της Δανίας, κάπως ειρωνικό θα έλεγα. Η Δανία συμμετείχε σε επεμβάσεις στο Ιράκ, τη Λιβύη, το Αφγανιστάν και τη Συρία δικαιολογώντας, τρόπον τινά με τη στάση της, παρεμβάσεις που γίνονταν με πρόσχημα την ασφάλεια.

Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν ακριβώς την ίδια ρητορική στη διεκδίκηση της Γροιλανδίας και μάλιστα από έναν σύμμαχο στο NATO (στην Ελλάδα το βλέπουμε συνέχεια αυτό το επεισόδιο με τη ΝΑΤΟική σύμμαχο Τουρκία), με τη Δανία τώρα να ξαφνικά να υπερασπίζεται τη δική της κυριαρχία και την αυτοδιάθεση των Γροιλανδών.

Ο Θουκυδίδης

Οι ΗΠΑ βρίσκουν το δίκιο τους στην ισχύ τους («might makes right» που λένε και στις διεθνείς τις σχέσεις), «οι δυνατοί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει» που λέει και ο Θουκυδίδης, θα αναφέρω εγώ.

Και εμείς να ξέρετε είμαστε σε κάπως ευαίσθητη θέση. Από τη μία πλευρά έχουμε στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και αναμένουμε την απαραίτητη στήριξη στα θέματα που έχουμε με τους γείτονές μας, αλλά από την άλλη δεν υπάρχει και περιθώριο ως προς τις θέσεις μας και την πλήρη προσήλωση της χώρας στο Διεθνές Δίκαιο. Ευτυχώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέκλεισε το ενδεχόμενο χρήσης βίας για την κατάληψη του νησιού.

Νομίζω το καλύψαμε αρκετά σφαιρικά το θέμα εκτός από το πως θα κινηθούν και τι επιπτώσεις θα υπάρξουν για τις διεθνείς αγορές και τα χρηματιστήρια.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω φαίνεται ότι υπάρχουν διάφορες προεκτάσεις που άπτονται γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών συμφερόντων, Διεθνούς Δικαίου, αυτοδιάθεσης, κυριαρχίας αλλά και ισχύος.

Επανέρχομαι λοιπόν στην αρχική μας θέση, ότι τελικά τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά στην εξωτερική πολιτική αφού υπεισέρχονται πολλές παράμετροι και δυναμικές αλλά και οι προσωπικότητα όσων χαράσσουν πολιτική.

Διαβάστε επίσης:

Ντόναλντ Τραμπ: Ποιους έβαλε στο στόχαστρο στο Νταβός
Φρεντέρικσεν: Στο Νούουκ της Γροιλανδίας η πρωθυπουργός της Δανίας μετά την υπαναχώρηση Τραμπ