ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών – Ξεκινά νέος κύκλος διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα

Σε μια εξέλιξη που ενδέχεται να μεταβάλει σημαντικά τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε συμφωνία με στόχο τον τερματισμό των στρατιωτικών συγκρούσεων και την έναρξη μιας νέας διαδικασίας πολιτικού διαλόγου. Η συμφωνία προέκυψε ύστερα από μακρές και εντατικές διαπραγματεύσεις, στις οποίες συμμετείχαν ως διαμεσολαβητές το Πακιστάν και το Κατάρ, ενώ η επίσημη υπογραφή της αναμένεται να πραγματοποιηθεί στη Γενεύη της Ελβετίας στις 19 Ιουνίου.

Την ανακοίνωση έκανε αρχικά ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαμπάζ Σαρίφ, ο οποίος χαρακτήρισε τη συμφωνία ως ένα σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του, το πλαίσιο που συμφωνήθηκε προβλέπει την άμεση διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων που συνδέονται με τον Λίβανο, ενώ παράλληλα ανοίγει τον δρόμο για ευρύτερες πολιτικές και διπλωματικές διαπραγματεύσεις.

Όπως έγινε γνωστό, πριν από την οριστικοποίηση της συμφωνίας πραγματοποιήθηκαν αλλεπάλληλες συναντήσεις μεταξύ εκπροσώπων των δύο χωρών. Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, δήλωσε ότι οι τελευταίες συνομιλίες διήρκεσαν περισσότερες από δεκατέσσερις ώρες και επικεντρώθηκαν στις τελικές τροποποιήσεις του κειμένου που θα αποτελέσει τη βάση της συμφωνίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αλλαγές που πρότεινε η ιρανική πλευρά έγιναν αποδεκτές, γεγονός που επέτρεψε την ολοκλήρωση του τελικού σχεδίου.

Λίγες ώρες αργότερα, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, επιβεβαίωσε δημόσια ότι η συμφωνία έχει ολοκληρωθεί και εξέφρασε την ικανοποίησή του για το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε επίσης ότι προβλέπεται η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως. Ωστόσο, σε μεταγενέστερη δήλωσή του διευκρίνισε ότι η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας θα πραγματοποιηθεί μετά την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας, ώστε να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες ασφαλείας.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπεται η έναρξη διαπραγματεύσεων διάρκειας εξήντα ημερών, με βασικό αντικείμενο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οι δύο πλευρές καλούνται να εξετάσουν ζητήματα όπως η άρση των οικονομικών κυρώσεων, οι μηχανισμοί ελέγχου και επιτήρησης των πυρηνικών δραστηριοτήτων, καθώς και η διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα διασφαλίζει τη σταθερότητα στην περιοχή για τα επόμενα χρόνια.

Από ιρανικής πλευράς τονίστηκε ότι οι βασικοί στόχοι των επικείμενων συνομιλιών περιλαμβάνουν την πλήρη ή σταδιακή άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στην Τεχεράνη, την αποκατάσταση της πρόσβασης της χώρας στα διεθνή χρηματοπιστωτικά δίκτυα και την προώθηση επενδύσεων που θα συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα, το Ιράν επιδιώκει τη δημιουργία ενός συστήματος παρακολούθησης που θα εγγυάται ότι όλες οι δεσμεύσεις θα τηρηθούν από τα εμπλεκόμενα μέρη.

Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν από ιρανικά μέσα ενημέρωσης, το προσχέδιο της συμφωνίας περιλαμβάνει δεσμεύσεις για κατάπαυση του πυρός, σταδιακή επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, περιορισμό στρατιωτικών ενεργειών στην ευρύτερη περιοχή και πιθανή αποδέσμευση μέρους των ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό. Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι έσπευσαν να διευκρινίσουν ότι οποιαδήποτε οικονομική ελάφρυνση θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των συμφωνηθέντων και δεν θα πραγματοποιηθεί αυτόματα με την υπογραφή του πρωτοκόλλου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσαν και οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με το Ισραήλ και τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η συμφωνία εξυπηρετεί τα συμφέροντα ολόκληρης της περιοχής και άφησε να εννοηθεί ότι οι πρόσφατες στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ δυσχέραναν σε ορισμένες περιπτώσεις τη διαπραγματευτική διαδικασία. Παράλληλα, εξέφρασε την άποψη ότι η διπλωματική λύση αποτελεί την καλύτερη επιλογή για την αποφυγή μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.

Παρά τη συμφωνία, η Ουάσιγκτον διατηρεί επιφυλάξεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι εάν οι συνομιλίες των επόμενων εβδομάδων δεν οδηγήσουν σε ένα αποτέλεσμα που θα θεωρηθεί ικανοποιητικό από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τότε δεν αποκλείεται η λήψη νέων μέτρων πίεσης. Όπως τόνισε, η αμερικανική πλευρά θα αξιολογήσει την πορεία των διαπραγματεύσεων πριν αποφασίσει τα επόμενα βήματά της.

Η ανακοίνωση της συμφωνίας είχε άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν αισθητή πτώση κατά την έναρξη των συναλλαγών στην Ασία, καθώς οι επενδυτές εκτίμησαν ότι μειώνεται ο κίνδυνος διαταραχών στον εφοδιασμό της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Η προοπτική επαναλειτουργίας του Στενού του Ορμούζ θεωρήθηκε ιδιαίτερα θετική από τους αναλυτές, δεδομένου ότι από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό διέρχεται σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.

Θετικές ήταν και οι πρώτες διεθνείς αντιδράσεις. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ χαρακτήρισε τη συμφωνία σημαντικό βήμα προς την ειρηνική επίλυση της κρίσης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να συνεχιστεί η διπλωματική προσπάθεια. Παράλληλα, οι κυβερνήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας εξέφρασαν την υποστήριξή τους στη διαδικασία, επαναλαμβάνοντας ότι το Ιράν δεν θα πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και δηλώνοντας έτοιμες να συμβάλουν στην εφαρμογή μιας βιώσιμης και μακροχρόνιας συμφωνίας.

Η επικείμενη συνάντηση των ηγετών της G7 αναμένεται να ασχοληθεί εκτενώς με τις συνέπειες της συμφωνίας, την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή και τις προοπτικές σταθεροποίησης της περιοχής. Οι εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων θα θεωρηθούν καθοριστικές για το κατά πόσο η συμφωνία αυτή θα αποτελέσει την αρχή μιας μόνιμης αποκλιμάκωσης ή απλώς ένα προσωρινό διάλειμμα σε μια μακρόχρονη περίοδο έντασης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.