ΗΠΑ – Ιράν: Πρόοδος με βήμα σημειωτόν

Οι ΗΠΑ και το Ιράν φαίνεται να μπαίνουν επισήμως σε κατάσταση μη πολέμου χωρίς ωστόσο, να υπάρχει ουσιαστική πρόοδος.

Η πρόσφατη κινητικότητα ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη περιορίζεται στα βασικά, με μια επίσημη, εκατέρωθεν δέσμευση ότι οι δύο πλευρές θα καθίσουν στο ίδιο τραπέζι με μοναδικό, για την ώρα, σκοπό να ορίσουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο ίσως καταφέρουν να συζητήσουν σοβαρά στο μέλλον.

Η συμφωνία για μια παράταση της εκεχειρίας και η έναρξη ενός δομημένου διαλόγου διάρκειας τριάντα έως εξήντα ημερών δεν αποτελεί το τέλος του δρόμου, αλλά τη θεσμοθέτηση μιας αναμονής. Οι δύο χώρες συμφώνησαν ουσιαστικά στους όρους υπό τους οποίους θα συνεχίσουν να συνομιλούν, απλώνοντας τη συζήτηση των σημείων τριβής σε ένα διάστημα δύο μηνών.

Παράλληλα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος βρισκόταν σε ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας διεξάγοντας κρίσιμες συνομιλίες με αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, ο Λευκός Οίκος δεχόταν επίθεση. Ένοπλος άνοιξε πυρ εναντίον του Λευκού Οίκου, πλησιάζοντας σε ένα από τα εξωτερικά σημεία ελέγχου της οδού Πενσυλβάνια. Το περιστατικό σημειώθηκε μόλις 150 μέτρα από το σημείο όπου γίνονται οι καθημερινές ενημερώσεις των δημοσιογράφων, αναγκάζοντας τους ανταποκριτές και το προσωπικό να τρέξουν για να καλυφθούν, καθώς οι πράκτορες της Μυστικής Υπηρεσίας ανταπέδωσαν τα πυρά, εξουδετερώνοντας τον δράστη.

Το περιστατικό συνέβη ώρες μετά την αποκάλυψη ότι Ιρανός σχεδίαζε επίθεση κατά της Ιβάνκα Τραμπ, κόρης του Αμερικανού προέδρου και συζύγου ενός εκ των βασικών του συμβούλων και διαπραγματευτών, Τζάρεντ Κούσνερ.

Η συμφωνία για τη διαπραγμάτευση

Η ουσία των όσων έχουν γίνει γνωστά για το διπλωματικό πεδίο κινείται γύρω από έναν συγκεκριμένο οδικό χάρτη, ο οποίος προέκυψε μετά από έντονη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, αλλά και περιφερειακών παικτών όπως το Κατάρ και η Αίγυπτος. Μέχρι την ώρα που γραφόταν αυτές οι γραμμες, δεν είχε γνωστή αντίδραση από την πλευρα του Μοτζταμπά Χαμενεΐ.

Τα βασικά σημεία της τρέχουσας κατάστασης συνοψίζονται στα εξής:

– Το χρονικό «παράθυρο»: Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη αποδέχθηκαν μια επέκταση της υφιστάμενης εκεχειρίας για τις επόμενες 30 έως 60 ημέρες. Αυτό το διάστημα δεν προορίζεται για την υπογραφή μιας τελικής συνθήκης, αλλά για τη διευθέτηση της ατζέντας των μελλοντικών συναντήσεων.

– Το Ζήτημα των Στενών του Ορμούζ: Η επαναλειτουργία της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας διόδου για τη διεθνή ναυσιπλοΐα αποτελεί το πρώτο πρακτικό βήμα. Ωστόσο, η Τεχεράνη επιμένει ότι ο έλεγχος και η έκδοση αδειών περάσματος παραμένουν υπό τη δική της δικαιοδοσία, δημιουργώντας από τώρα το πρώτο σημείο τριβής.

–  Οικονομικά Ανταλλάγματα και Πυρηνικά: Στο τραπέζι έχει πέσει η πιθανή αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων ύψους 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων που παραμένουν «παγωμένα» στο εξωτερικό, με αντάλλαγμα τη σταδιακή επιστροφή του Ιράν σε αυστηρούς περιορισμούς αναφορικά με τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Άξονας Διαπραγμάτευσης	Θέση ΗΠΑ	Θέση Ιράν
Στενά του Ορμούζ	Ελεύθερη, απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα χωρίς όρους	Επαναλειτουργία, αλλά με διατήρηση του ιρανικού ελέγχου
Πυρηνικό Πρόγραμμα	Μηδενικός εμπλουτισμός και απομάκρυνση υλικού	Διατήρηση του δικαιώματος για ειρηνική χρήση
Κυρώσεις	Σταδιακή άρση, ανάλογα με τη συμμόρφωση	Άμεση αποδέσμευση 25 δισ. δολαρίων

Οι πραγματικές ισορροπίες πίσω από τις δηλώσεις

Η ρητορική που συνοδεύει αυτή την εξέλιξη είναι ενδεικτική της ανάγκης κάθε πλευράς να παρουσιάσει την έναρξη των συνομιλιών ως δική της επιτυχία. Από την πλευρά του Λευκού Οίκου, η έναρξη του διμήνου των επαφών παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης που ασκήθηκε το προηγούμενο διάστημα, η οποία —σύμφωνα με την αμερικανική οπτική— ανάγκασε την Τεχεράνη να αναζητήσει διέξοδο.

Αντίθετα, η ιρανική ηγεσία προβάλλει τη συμφωνία ως αναγνώριση της περιφερειακής της ισχύος, τονίζοντας ότι η κυριαρχία της στα Στενά του Ορμούζ και το δικαιώματός της στην ανάπτυξη τεχνολογίας δεν τέθηκαν υπό αμφισβήτηση κατά τις προκαταρκτικές επαφές.

Αυτή η απόσταση ανάμεσα στις δύο αφηγήσεις εξηγεί και το γιατί χρειάστηκαν εβδομάδες συζητήσεων απλώς και μόνο για να συμφωνηθεί το χρονικό πλαίσιο των επόμενων συναντήσεων. Όταν οι βασικές επιδιώξεις των δύο πλευρών είναι εκ διαμέτρου αντίθετες, η ίδια η διαδικασία της διαπραγμάτευσης μετατρέπεται σε εργαλείο εγχώριας πολιτικής κατανάλωσης.

Η επόμενη μέρα

Η κατάσταση «μη πολέμου» που διαμορφώνεται είναι σαφώς προτιμότερη από την ανοιχτή σύρραξη, όμως η βιώσιμότητά της παραμένει υπό αίρεση. Το γεγονός ότι οι δύο πλευρές χρειάζονται δύο μήνες για να αποφασίσουν πώς θα συζητήσουν δείχνει το μέγεθος της καχυποψίας.

Οι λεπτομέρειες που θα καθορίσουν αν αυτή η προσπάθεια θα έχει συνέχεια ή αν θα καταρρεύσει με την πρώτη αφορμή αναμένεται να συζητηθούν σε τεχνοκρατικό επίπεδο τις επόμενες εβδομάδες, με το Πακιστάν να διατηρεί τον ρόλο του βασικού διαύλου επικοινωνίας. Μέχρι τότε, η περιοχή παραμένει σε μια κατάσταση ελεγχόμενης αναμονής.

Η αναμενόμενη αντίδραση των αγορών

Ακόμα και ένα «μερικό» ή υπό όρους άνοιγμα των Στενών αναμένεται να λειτουργήσει ως βαλβίδα αποσυμπίεσης για τις διεθνείς τιμές πετρελαίου, οι οποίες όλο το προηγούμενο διάστημα παρέμεναν σταθερά πάνω από τα 95-100 δολάρια (με το Brent να αγγίζει και τα 105 δολάρια).

– Αποκλιμάκωση του ασφάλιστρου κινδύνου: Οι αγορές έχουν ενσωματώσει στην τιμή ένα τεράστιο «ασφάλιστρο κινδύνου». Μόλις επιβεβαιωθεί ότι ξεκινά έστω και περιορισμένη ροή δεξαμενόπλοιων, οι traders θα αρχίσουν να τιμολογούν την έξοδο από το χειρότερο σενάριο (αυτό της πλήρους και διαρκούς διακοπής εφοδιασμού).

– Η εκτίμηση της Wood Mackenzie: Οι αναλυτές προβλέπουν ότι σε ένα σενάριο σταδιακής εκτόνωσης («Quick Peace»), οι τιμές του Brent θα δεχθούν ισχυρές πτωτικές πιέσεις, υποχωρώντας αρχικά προς τα 80 δολάρια το βαρέλι, καθώς θα εξαλείφεται ο φόβος για το ακραίο σενάριο των 200 δολαρίων.

Το «θρίλερ» της επόμενης εβδομάδας: Η λήξη των συμβολαίων

Το γεγονός ότι ο μήνας κλείνει σε λίγες μέρες σημαίνει ότι βρισκόμαστε στην τελική ευθεία για το rollover (τη μετάβαση) των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης στον επόμενο μήνα παράδοσης. Αυτό δημιουργεί ένα εκρηκτικό κοκτέιλ μεταβλητότητας:

– Το short squeeze των επενδυτών: Πολλοί traders που είχαν ποντάρει σε παρατεταμένο κλείσιμο (long θέσεις) ή εκείνοι που είχαν ανοιχτές θέσεις πώλησης (short) και προσπαθούσαν να καλυφθούν, θα αναγκαστούν να κλείσουν άρον-άρον τις θέσεις τους πριν τη λήξη. Η είδηση για μερικό άνοιγμα μπορεί να προκαλέσει βίαιη πτώση (sell-off) στα συμβόλαια του τρέχοντος μήνα.

–  Απομείωση ενααντίον υπερτίμησης: Αυτή τη στιγμή η αγορά βρίσκεται σε καθεστώς backwardation (οι άμεσες τιμές παράδοσης είναι ακριβότερες από τις μελλοντικές, λόγω της τρέχουσας στενότητας). Ένα μερικό άνοιγμα θα αρχίσει να εξομαλύνει αυτή την καμπύλη. Αν οι traders πειστούν ότι σε δύο μήνες (όσο διαρκεί η διπλωματική διορία) η ροή θα έχει αποκατασταθεί, τα συμβόλαια των πιο μακρινών μηνών θα υποχωρήσουν ακόμα πιο γρήγορα.

– Οι λεπτομέρειες: Οι αγορές θα είναι προσεκτικές. Αν το μερικό άνοιγμα συνοδεύεται από τον έλεγχο και τα «διόδια» που θέλει να επιβάλει το Ιράν (κάτι που η Ουάσιγκτον απορρίπτει), οι traders θα θεωρήσουν το άνοιγμα προσωρινό και ασταθές. Σε αυτή την περίπτωση, η πτώση των τιμών θα είναι συγκρατημένη, καθώς το ρίσκο ενός νέου αποκλεισμού θα παραμένει υψηλό.

Διαβάστε επίσης

Ρούμπιο για τον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν: «Πιστεύω ότι τις επόμενες ώρες θα έχουμε μια καλή είδηση» – Η Τεχεράνη διαψεύδει συμφωνία για το ουράνιο

Ζελένσκι: Ρωσικό πλήγμα με πύραυλο Ορέσνικ στην περιφέρεια Κιέβου

Ερντογάν: Η Τουρκία είναι έτοιμη να στηρίξει μια πιθανή συμφωνία με το Ιράν