Δέσποινα Παληαρούτα: Τα πιο ισχυρά στερεότυπα είναι συχνά τα πιο «αθόρυβα»

«Η πραγματική ισότητα θα έρθει όταν η παρουσία των γυναικών δεν θα αποτελεί αντικείμενο συζήτησης.  Όταν δεν θα τη μετράμε, δεν θα τη συζητάμε, δεν θα τη γιορτάζουμε, όταν θα είναι φυσιολογική και αυτονόητη. Το επόμενο λοιπόν βήμα δεν είναι η παρουσία. Είναι η κανονικότητα», υποστηρίζει η Γενική Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών κα. Δέσποινα Παληαρούτα στο mononews.gr, στο πλαίσιο του αφιερώματος  «Το πραγματικό ταβάνι δεν είναι γυάλινο. Είναι αντρικό», με αφορμή την παγκόσμια ημέρα της γυναίκας.

Ταυτόχρονα, η κα Παληαρούτα επισημαίνει ότι «Η φωνή των γυναικών έχει δύναμη, όταν είναι ξεκάθαρη, τεκμηριωμένη και συνεπής. Όταν μιλάει με έργα και δεν αυτοπεριορίζεται».

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης

-Υπάρχει πρόοδος στην παρουσία των γυναικών σε υψηλές θέσεις. Πιστεύετε ότι είναι αποτέλεσμα των ποσοστώσεων ή υπάρχει πραγματική αλλαγή στο εργασιακό περιβάλλον που πλέον έχει ανοίξει το δρόμο για την γυναικεία ανέλιξη;

Η πρόοδος είναι πραγματική, αλλά δεν είναι ομοιόμορφη ούτε αυτονόητη. Ούτε κι έχουμε φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα ακόμα.

Οι ποσοστώσεις λειτούργησαν ως ένας απαραίτητος μηχανισμός επιτάχυνσης. Άνοιξαν πόρτες που για χρόνια παρέμεναν κλειστές και έδωσαν ορατότητα σε μια ανισορροπία που μέχρι τότε θεωρούνταν “φυσιολογική”. Ωστόσο, η ουσιαστική αλλαγή δεν προκύπτει από κανονισμούς, προκύπτει όταν αλλάζει η κουλτούρα.

Όλο και περισσότεροι οργανισμοί αντιλαμβάνονται ότι η ποικιλομορφία δεν είναι θέμα συμμόρφωσης, αλλά θέμα ανταγωνιστικότητας και ποιότητας αποφάσεων. Δεν πρόκειται για “υποχρέωση”, αλλά για στρατηγική επιλογή.

Η πραγματική ισότητα θα έρθει όταν η παρουσία των γυναικών δεν θα αποτελεί αντικείμενο συζήτησης.  Όταν δεν θα τη μετράμε, δεν θα τη συζητάμε, δεν θα τη γιορτάζουμε, όταν θα είναι φυσιολογική και αυτονόητη. Το επόμενο λοιπόν βήμα δεν είναι η παρουσία. Είναι η κανονικότητα. Να πάψει να είναι είδηση το ότι μια γυναίκα βρίσκεται στο τραπέζι. Γιατί στο τέλος της ημέρας, δεν είναι θέμα φύλου. Είναι θέμα ποιότητας, ευθύνης και δικαιοσύνης.

Και ειδικά σε τομείς όπως η ενέργεια, όπου οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα καθορίζουν το αύριο, δεν έχουμε την πολυτέλεια να αφήνουμε κάποια από τα καλύτερα μυαλά εκτός τραπεζιού. Ούτε να ακούμε μόνο τα μισά. Ανεξαρτήτως φύλου οι επαγγελματίες πρέπει να κρίνονται για τις δεξιότητες τους, την ποιότητα της δουλειάς τους και την αποτελεσματικότητά τους.

-Στην πορεία σας μέχρι σήμερα νιώσατε ποτέ ότι φτάσατε σε ένα «αόρατο ταβάνι» που δεν σχετίζεται με ικανότητες αλλά με νοοτροπία του περιβάλλοντος; Εισπράξατε ποτέ σιωπηλή αμφισβήτηση, μειωτικές συμπεριφορές, υποτιμητικό χιούμορ; Η γυναικεία φωνή έχει δύναμη στις αίθουσες συσκέψεων;

Ναι, είναι πολλές οι στιγμές που αντιλαμβάνομαι ότι δεν αξιολογούμαι μόνο για τις ικανότητες και τη δουλειά μου. Υπάρχει, συχνά σιωπηρά, μια υψηλότερη απαίτηση απόδειξης. Δεν υπάρχει κάποιος που θα σου πει «δεν ανήκεις εδώ». Υπάρχει, όμως, μια πιο λεπτή πραγματικότητα: η προσδοκία ότι πρέπει να είσαι λίγο πιο προετοιμασμένη, λίγο πιο προσεκτική, λίγο πιο “σωστή”.

Αυτό είναι το πραγματικό “αόρατο ταβάνι”. Και η απάντηση σε αυτό, τουλάχιστον για μένα, δεν ήταν ποτέ η σύγκρουση. Είναι η συνέπεια, η σκληρή δουλειά, η τεκμηρίωση και το αποτέλεσμα. Όταν το έργο σου μιλά πιο δυνατά από τα στερεότυπα, η αμφισβήτηση υποχωρεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, το μεγαλύτερο στοίχημα είναι να παραμείνεις αυθεντικός και έντιμος. Να μη μετασχηματιστείς για να “χωρέσεις”. Δεν χρειάζεται να μιλήσουμε πιο δυνατά για να ακουστούμε. Δεν χρειάζεται να υιοθετήσουμε έναν τρόπο ηγεσίας που δεν μας εκφράζει.

Η φωνή των γυναικών έχει δύναμη, όταν είναι ξεκάθαρη, τεκμηριωμένη και συνεπής. Όταν μιλάει με έργα και δεν αυτοπεριορίζεται.

-Σήμερα μιλάμε για ισότητα και οι γυναίκες έχουν παρουσία στα Δ.Σ., αλλά και σε υψηλές  πολιτικές θέσεις. Όμως, ποιος κρατά πραγματικά την εξουσία λήψης αποφάσεων; Έχει αλλάξει το “members club” της ανώτατης ηγεσίας –Οι άντρες σε θέσεις εξουσίας αντιμετωπίσουν ισότιμα τις γυναίκες;

Η εικόνα αλλάζει αλλά όχι με τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα επίπεδα. Η παρουσία των γυναικών σε θέσεις ευθύνης έχει αυξηθεί. Αυτό είναι αναμφισβήτητο. Όμως, η παρουσία δεν ταυτίζεται πάντα με την επιρροή. Το λεγόμενο “members club” υφίσταται  ακόμη και μετασχηματίζεται σιγά σιγά. Ωστόσο, αυτή η μετάβαση πρέπει να επιταχυνθεί και αυτό γιατί το επιτάσσει η ίδια η φύση της ηγεσίας.

Η σύγχρονη ηγεσία απαιτεί συνεργασία, ενσυναίσθηση, πολυπρισματική σκέψη. Σε αυτό το περιβάλλον, οι αποκλεισμοί δεν είναι μόνο άδικοι είναι και αναποτελεσματικοί. Γιατί τελικά το ερώτημα έχει δύο επίπεδα: πόσες γυναίκες βρίσκονται στο δωμάτιο; Κι αν βρίσκονται  αρκετές, ποιανών τελικά  οι φωνές καθορίζουν το αποτέλεσμα? Και η επιλογή οφείλει να αφορά τους πιο ικανούς, τους πιο αποτελεσματικούς και τους πιο ποιοτικούς επαγγελματίες ανεξαρτήτως φύλου.

-Υπάρχουν βαθιά ριζωμένα στερεότυπα –σε γυναίκες και άντρες- που καθορίζουν το μέχρι που μπορεί να φτάσει μια γυναίκα στην ιεραρχία; Ποια θα λέγατε ότι είναι αυτά;

Τα πιο ισχυρά στερεότυπα είναι συχνά τα πιο «αθόρυβα»: Ότι η ηγεσία συνδέεται με συγκεκριμένα “ανδρικά” χαρακτηριστικά, ότι η φιλοδοξία σε μια γυναίκα χρειάζεται να “δικαιολογηθεί”, ότι η ισορροπία οικογένειας και καριέρας είναι κυρίως γυναικεία υπόθεση, ότι οι ίδιες οι γυναίκες οφείλουν να αυτοπεριορίζονται για να είναι “αποδεκτές”.

Αυτά τα στερεότυπα δεν περιορίζουν μόνο τις γυναίκες. Τους περιορίζουν όλους. Περιορίζουν τη δυναμική των ομάδων. Περιορίζουν, τελικά, την ποιότητα της ηγεσίας. Γι’ αυτό και η αλλαγή δεν είναι μόνο θεσμική. Είναι βαθιά προσωπική και συλλογική ταυτόχρονα.

-Τι θα έπρεπε να αλλάξει στους άντρες ηγέτες — και όχι στις γυναίκες — για να μιλήσουμε πραγματικά για ισότητα τα επόμενα δέκα χρόνια;

Θα έλεγα ότι όλοι οι ηγέτες και όχι μόνο οι άντρες καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τι σημαίνει ηγεσία σήμερα. Η αλλαγή δεν αφορά την “παραχώρηση χώρου”. Αφορά την αναγνώριση της αξίας και την εξέλιξη της ίδιας της ηγεσίας.

Όσοι έχουν θέσεις ευθύνης θα πρέπει να μετακινηθούν από τον έλεγχο στη συνεργασία, από την ομοιογένεια στη συμπερίληψη, από τη βεβαιότητα στην ανοιχτή σκέψη. Και κυρίως, να αμφισβητήσουν στερεότυπα που συχνά δεν είναι καν ορατά.

Η ισότητα δεν θα έρθει όταν οι γυναίκες προσαρμοστούν περισσότερο. Θα έρθει όταν το σύστημα γίνει πιο δίκαιο και πιο συμπεριληπτικό για όλους.

-Από την προσωπική σας εμπειρία βλέπετε ότι αλλάζει κάτι στην παρουσία γυναικών; Υπάρχουν  αυτοδημιούργητες επιχειρηματίες- γυναίκες όπως υπάρχουν άντρες; 

Αναμφίβολα υπάρχει αλλαγή και είναι αισθητή. Όλο και περισσότερες γυναίκες δημιουργούν, ηγούνται και διεκδικούν χωρίς να αισθάνονται την ανάγκη να απολογηθούν για τη φιλοδοξία τους.

Υπάρχουν πολλές αυτοδημιούργητες γυναίκες με δυναμική, με όραμα, με αντοχή. Ίσως όχι πάντα με την ίδια ορατότητα, αλλά σίγουρα με την ίδια, αν όχι μεγαλύτερη, συνέπεια και επιμονή. Και αυτό είναι κρίσιμο. Γιατί δημιουργεί πρότυπα. Και τα πρότυπα είναι αυτά που αλλάζουν τις προσδοκίες των επόμενων γενιών.

Αυτό που θέλω να διδάξω στα παιδιά μου, στην κόρη μου και στον γιο μου, δεν είναι πώς να διεκδικούν χώρο εις βάρος των άλλων, αλλά πώς να στέκονται μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει, με αξίες που δεν αλλάζουν. Να κοιτάνε τον ουρανό, αλλά να πατάνε γερά στη γη. Να ονειρεύονται, να στοχεύουν ψηλά, να πιστεύουν ότι μπορούν να πάνε ακόμα ψηλότερα αλλά χωρίς να χάνουν ποτέ την επαφή με το ποιοι είναι και τι έχει πραγματικά αξία.

Η αξία μας δεν διαπραγματεύεται, δεν συγκρίνεται και δεν περιορίζεται από τα στερεότυπα των άλλων. Να διεκδικούν, χωρίς να απολογούνται. Και να συνειδητοποιούν ότι η δύναμη σε όλες τις μορφές της δεν είναι προνόμιο, αλλά ευθύνη. Η πραγματική ηγεσία δεν επιβάλλεται, εμπνέει.

Για όλους αυτούς τους λόγους, δεν πρέπει προσαρμοστούν σε έναν κόσμο που τους περιορίζει, αλλά να συμβάλλουν σε έναν κόσμο που χωρά περισσότερους. Γιατί τελικά, αυτός είναι ο κόσμος που αξίζει να τους παραδώσουμε.

-Ποια είναι τα εμπόδια που σταματούν τις γυναίκες από το να ανέλθουν σε πολιτικές ή διοικητικές θέσεις; Είναι έτοιμοι οι άντρες για πραγματική ισότητα;

Τα εμπόδια σήμερα είναι πιο σύνθετα και λιγότερο εμφανή. Δεν είναι μόνο θεσμικά. Είναι δομικά και πολιτισμικά: η πρόσβαση σε ευκαιρίες, τα δίκτυα επιρροής, η άνιση κατανομή ευθυνών εντός και εκτός εργασίας, οι πραγματικές μισθολογικές αποκλίσεις.

Όσο για το αν οι άντρες είναι έτοιμοι: Η σωστή ερώτηση είναι: είμαστε όλοι έτοιμοι;

Αν πρέπει να μιλήσω αποκλειστικά για τους άντρες, υπάρχουν άντρες που λειτουργούν ως πραγματικοί σύμμαχοι. Και άλλοι που βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία προσαρμογής. Η ισότητα δεν είναι ένα γεγονός. Είναι μια διαρκής μετάβαση.

-Τι πρέπει να γίνει κατά τη γνώμη σας για να ενισχυθούν οι γυναίκες ώστε να διεκδικήσουν ηγετικές θέσεις;

Χρειάζεται μια πολυεπίπεδη προσέγγιση. Σε θεσμικό επίπεδο: δίκαιες και διαφανείς δομές που διασφαλίζουν ίσες ευκαιρίες και διευκολύνουν την ισορροπία ζωής και εργασίας. Σε οργανωτικό επίπεδο: κουλτούρα που ενθαρρύνει την εξέλιξη, mentoring, αξιοκρατία και πραγματική πρόσβαση σε θέσεις ευθύνης, όχι μόνο υποστηρικτικούς ρόλους.

Σε συλλογικό επίπεδο: ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της συνεργασίας. Περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι λειτουργούν συμπληρωματικά και όχι ανταγωνιστικά, όπου η διαφορετικότητα γίνεται δύναμη και όχι εμπόδιο. Σε προσωπικό επίπεδο: αυτοπεποίθηση. Η αυτοπεποίθηση να διεκδικήσεις τον χώρο που σου αναλογεί, χωρίς να αλλοιώνεις την ταυτότητά σου.

Το μεγαλύτερο λάθος που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσπαθήσουμε να προσαρμοστούμε σε ένα μοντέλο που δεν μας περιλαμβάνει. Δεν χρειάζεται να γίνουμε κάτι άλλο για να ανήκουμε. Και τελικά, η συζήτηση δεν είναι για τις γυναίκες. Είναι για την ποιότητα των αποφάσεων. Οι οργανισμοί που ενσωματώνουν περισσότερες φωνές είναι πιο ανθεκτικοί, πιο καινοτόμοι και πιο αποτελεσματικοί. Άρα το ερώτημα δεν είναι αν “πρέπει” να υπάρχουν περισσότερες γυναίκες. Το ερώτημα είναι: μπορούμε να αντέξουμε να μην υπάρχουν;

Ανακαλύψτε το αφιέρωμα
«Το πραγματικό ταβάνι δεν είναι γυάλινο. Είναι αντρικό»