Η άμυνα γίνεται η νέα τεχνολογία: Τα 8 τρισ. δολάρια που αλλάζουν βιομηχανία, επενδύσεις και αγορές

Η μεγαλύτερη επενδυτική ιστορία της επόμενης δεκαετίας ίσως να μην αφορά μόνο την τεχνητή νοημοσύνη. Δίπλα στα data centers, στα chips και στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αναπτύσσεται ένας δεύτερος γιγαντιαίος κύκλος επενδύσεων: η άμυνα. Και πλέον οι δύο κόσμοι αρχίζουν συγκλίνουν.

Όταν μιλάμε για τις επενδύσεις που θα αλλάξουν την παγκόσμια οικονομία την επόμενη δεκαετία, το μυαλό πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στην τεχνητή νοημοσύνη. Υπάρχει όμως ένας δεύτερος επενδυτικός κύκλος, σχεδόν αντίστοιχου μεγέθους, που αναπτύσσεται ταυτόχρονα: η άμυνα.

Εκτίμηση του πρώην Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης του ΝΑΤΟ James Stavridis, την οποία επικαλείται το Reuters, τοποθετεί τις πρόσθετες δεσμεύσεις αμυντικών δαπανών των χωρών του G7 την επόμενη δεκαετία περίπου στα 8 τρισ. δολάρια, πέραν της ήδη προβλεπόμενης τάσης. Για την Ευρώπη μόνο, η εκτίμηση φθάνει τα 4-5 τρισ. ευρώ και μπορεί να προσεγγίσει τα 9 τρισ. εάν συνυπολογιστούν οι σχετικές επενδύσεις σε υποδομές.

Οι αριθμοί είναι τεράστιοι. Το πραγματικά ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα δαπανηθούν. Είναι πού θα κατευθυνθούν.

Ο νέος εξοπλιστικός κύκλος δεν αφορά πλέον αποκλειστικά άρματα, φρεγάτες και μαχητικά αεροσκάφη. Ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος του αφορά τεχνητή νοημοσύνη, αυτόνομα συστήματα, drones, κυβερνοασφάλεια, δορυφόρους, κρυπτογράφηση, αισθητήρες, λογισμικό, προηγμένα δίκτυα και ρομποτική. Τα όρια ανάμεσα στην Big Tech και την άμυνα γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα.

Από τον μεγάλο κατασκευαστή στο defence-tech

Το παραδοσιακό μοντέλο της αμυντικής βιομηχανίας ήταν σχετικά απλό. Ένας μικρός αριθμός μεγάλων ομίλων κατασκεύαζε μεγάλες πλατφόρμες μέσω συμβάσεων που διαρκούσαν δεκαετίες. Αυτό το μοντέλο δεν εξαφανίζεται. Δίπλα του, όμως, δημιουργείται μια νέα αγορά, όπου μικρότερες και πολύ ταχύτερες εταιρείες αναπτύσσουν software, AI, drones και αυτόνομα συστήματα και μπορούν μέσα σε λίγα χρόνια να αποκτήσουν αποτιμήσεις που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν αδιανόητες για μια αμυντική startup.

Η ευρωπαϊκή Helsing αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ιδρύθηκε μόλις το 2021, ξεκίνησε από λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης για ανάλυση δεδομένων πεδίου μάχης και σήμερα δραστηριοποιείται σε αυτόνομα drones, υποθαλάσσια συστήματα και εφαρμογές για μαχητικά αεροσκάφη. Τον Ιούλιο άντλησε 1,8 δισ. δολάρια, με αποτίμηση 18 δισ. δολαρίων. Λίγες ημέρες νωρίτερα, η γερμανική Quantum Systems είχε προσελκύσει επένδυση 1,2 δισ. δολαρίων και αποτίμηση περίπου 8 δισ.

Πρόκειται ουσιαστικά για τη δημιουργία μιας νέας κατηγορίας εταιρειών: defence-tech. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη σύγκλιση με την τεχνητή νοημοσύνη. Ο ίδιος επεξεργαστής που χρησιμοποιείται σε ένα αυτόνομο αυτοκίνητο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα drone. Οι αλγόριθμοι computer vision που αναγνωρίζουν αντικείμενα χρησιμοποιούνται και για αναγνώριση στόχων. Cloud, edge computing, robotics και secure communications είναι κατεξοχήν τεχνολογίες διττής χρήσης. Η άμυνα επομένως δεν αποτελεί πλέον απομονωμένη βιομηχανία. Γίνεται πελάτης και ταυτόχρονα επιταχυντής της τεχνολογίας.

Η Ευρώπη βάζει τα χρήματα

Η αλλαγή έχει ήδη αρχίσει να φαίνεται στους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς. Οι αμυντικές δαπάνες των 27 κρατών-μελών έφθασαν τα 418 δισ. ευρώ το 2025 και αναμένεται να αυξηθούν στα 454 δισ. ευρώ το 2026. Οι επενδύσεις στην άμυνα αντιπροσωπεύουν πλέον περίπου το 36% της συνολικής δαπάνης, ενώ μόνο η έρευνα και ανάπτυξη αναμένεται να φθάσει φέτος τα 20 δισ. ευρώ.

Παράλληλα το ΝΑΤΟ έχει θέσει έναν εντελώς διαφορετικό πήχη. Οι Σύμμαχοι δεσμεύθηκαν να κατευθύνουν έως το 2035 το 5% του ΑΕΠ σε άμυνα και ευρύτερες δαπάνες ασφάλειας — τουλάχιστον 3,5% για τις βασικές αμυντικές ανάγκες και έως 1,5% για υποδομές, ανθεκτικότητα, προστασία δικτύων, καινοτομία και ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας.

Αυτό το δεύτερο 1,5% είναι ίσως εξίσου ενδιαφέρον με το πρώτο. Γιατί δείχνει ότι η άμυνα πλέον δεν τελειώνει στην αγορά ενός όπλου. Περιλαμβάνει δίκτυα, λιμάνια, τηλεπικοινωνίες, cyber, space, logistics και τεχνολογία.

Μια νέα ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική

Για την Ευρώπη η πρόκληση είναι μεγαλύτερη. Η αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο απάντηση σε ένα επιδεινούμενο περιβάλλον ασφαλείας, αλλά και ευκαιρία επανεκκίνησης της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης.

Η ΕΕ έχει ήδη δημιουργήσει το SAFE των 150 δισ. ευρώ για χρηματοδότηση αμυντικών επενδύσεων μέσω δανείων και το EDIP για αύξηση της ευρωπαϊκής παραγωγικής ικανότητας. Μόνο μέσω του τελευταίου διατίθενται περισσότερα από 700 εκατ. ευρώ για επέκταση παραγωγής σε πυρομαχικά, πυραύλους, ηλεκτρονικά εξαρτήματα και συστήματα αντιμετώπισης drones.

Το στοίχημα είναι τα χρήματα αυτά να μη μετατραπούν απλώς σε περισσότερες εισαγωγές. Εάν η Ευρώπη χρησιμοποιήσει τον επανεξοπλισμό για να χρηματοδοτήσει ευρωπαϊκή AI, robotics, ηλεκτρονικά, πυραυλική τεχνολογία και space, τότε η αμυντική δαπάνη μπορεί να λειτουργήσει και ως βιομηχανική πολιτική υψηλής τεχνολογίας.

Και η Ελλάδα;

Για την Ελλάδα, ο νέος κύκλος αμυντικών επενδύσεων αποτελεί ευκαιρία όχι μόνο για προμήθειες, αλλά και για ανάπτυξη τεχνολογικής και παραγωγικής βάσης.

Το ζητούμενο δεν είναι να ανταγωνιστεί από το μηδέν τους μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους στην κατασκευή σύνθετων πλατφορμών, αλλά να επενδύσει σε τομείς όπου μπορεί να αποκτήσει εξειδίκευση και ανταγωνιστικό προϊόν: μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα, counter-UAS, αισθητήρες, ηλεκτρονικό πόλεμο, ασφαλείς επικοινωνίες, λογισμικό και τεχνητή νοημοσύνη.

Υπάρχει ήδη μια βάση, με το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας να επιχειρεί να συνδέσει την εγχώρια τεχνολογική κοινότητα με τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων και με ευρωπαϊκούς και νατοϊκούς μηχανισμούς καινοτομίας.

Το κρίσιμο είναι να δημιουργηθεί μια πραγματική διαδρομή από την ιδέα στο επιχειρησιακό προϊόν και από εκεί στη διεθνή αγορά. Οι Ένοπλες Δυνάμεις μπορούν να λειτουργήσουν ως πρώτος απαιτητικός χρήστης, δοκιμάζοντας και ωριμάζοντας λύσεις που στη συνέχεια θα μπορούν να ενταχθούν σε ευρωπαϊκές και νατοϊκές αλυσίδες προμηθειών.

Η πραγματική υπεραξία δημιουργείται όταν η αμυντική δαπάνη αφήνει στη χώρα τεχνολογία, παραγωγή και εξαγωγική δυνατότητα.

Υπάρχει όμως και λογαριασμός

Τα 8 τρισ. δολάρια δεν είναι δωρεάν χρήμα. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να χρηματοδοτήσουν ταυτόχρονα άμυνα, πράσινη μετάβαση, συντάξεις, υγεία και τεχνολογικές επενδύσεις, σε μια περίοδο όπου το κόστος δανεισμού παραμένει υψηλό.

Το Reuters επισημαίνει ότι το κόστος κρατικού δανεισμού στις χώρες του G7 βρίσκεται ήδη στα υψηλότερα επίπεδα από το 2008 και ότι οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις αγορές ομολόγων. Άρα η συζήτηση δεν μπορεί να είναι απλώς «να ξοδέψουμε περισσότερο». Πρέπει να είναι να επενδύσουμε καλύτερα.

Το κρίσιμο κριτήριο δεν θα είναι μόνο πόσα δισεκατομμύρια κατευθύνθηκαν στην άμυνα, αλλά πόση τεχνολογία, παραγωγική ικανότητα, πνευματική ιδιοκτησία και εξαγωγική δυνατότητα δημιουργήθηκαν από αυτά. Γιατί η μεγάλη αλλαγή της επόμενης δεκαετίας ίσως είναι ακριβώς αυτή: Η τεχνολογία και η άμυνα παύουν να αποτελούν δύο διαφορετικούς επενδυτικούς κόσμους.

Και οι χώρες που θα το αντιληφθούν πρώτες δεν θα αγοράζουν απλώς την ασφάλειά τους. Θα χτίζουν ταυτόχρονα και την επόμενη βιομηχανία τους.

Διαβάστε επίσης

Πνινάτ Γιανάι: Ποια είναι η δικηγόρος που έγινε νέα πρέσβειρα του Ισραήλ στην Αθήνα

Στο SAFE για την αμυντική ενίσχυση η Ελλάδα με 700 εκατ. ευρώ

Defence Tech: Η επένδυση που μετατρέπει το κόστος της άμυνας σε εθνική υπεραξία