Από τα μαχητικά στους δορυφόρους: Γιατί το Διάστημα μπαίνει στην πρώτη γραμμή της ελληνικής άμυνας

Η νέα Διοίκηση Διαστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας αποτελεί ένα ακόμη βήμα της «Ατζέντας 2030» προς Ένοπλες Δυνάμεις που δεν επιχειρούν πλέον χωριστά σε ξηρά, θάλασσα και αέρα, αλλά σε ένα ενιαίο πολυχωρικό περιβάλλον. Και μαζί με τη στρατιωτική διάσταση δημιουργείται μια νέα ευκαιρία για την ελληνική τεχνολογική και αμυντική βιομηχανία.

Η εικόνα της στρατιωτικής ισχύος συνδέεται παραδοσιακά με μαχητικά αεροσκάφη, φρεγάτες, άρματα και πυραύλους. Όλο και περισσότερο, όμως, η αποτελεσματικότητα αυτών των συστημάτων εξαρτάται από μέσα που βρίσκονται εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Γη. Δορυφόροι που παρατηρούν μεγάλες περιοχές, υποστηρίζουν ασφαλείς επικοινωνίες, εντοπίζουν μεταβολές στο έδαφος ή στη θάλασσα και τροφοδοτούν με δεδομένα τα συστήματα διοίκησης και ελέγχου.

Αυτή είναι και η σημασία της νέας Διοίκησης Διαστήματος της Πολεμικής Αεροπορίας, τα εγκαίνια της οποίας αποτελούν ένα ακόμη βήμα στην εφαρμογή της «Ατζέντας 2030».

Δεν πρόκειται απλώς για τη δημιουργία μιας νέας οργανωτικής δομής. Αποτυπώνει τη μετάβαση σε ένα διακλαδικό και πολυχωρικό περιβάλλον επιχειρήσεων, όπου ξηρά, θάλασσα, αέρας, κυβερνοχώρος και Διάστημα δεν λειτουργούν ως απομονωμένα πεδία, αλλά ως τμήματα ενός ενιαίου επιχειρησιακού συστήματος.

Αυτό ακριβώς περιέγραψε πρόσφατα και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, στα εγκαίνια της βόρειας όψης του Πενταγώνου, συνδέοντας την «Ατζέντα 2030» με τη νέα αρχιτεκτονική C5ISR-T και τη μετάβαση σε δικτυοκεντρικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Το Διάστημα ως πολλαπλασιαστής ισχύος

Η ουσία των πολυχωρικών επιχειρήσεων βρίσκεται στη διασύνδεση. Ένα δορυφορικό σύστημα μπορεί να προσφέρει εικόνα μιας περιοχής ενδιαφέροντος. Η πληροφορία αυτή μπορεί να συνδυαστεί με δεδομένα από άλλους αισθητήρες, μη επανδρωμένα συστήματα ή radar και να ενταχθεί στο ευρύτερο δικτυοκεντρικό περιβάλλον διοίκησης και ελέγχου των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η αξία, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στον ίδιο τον δορυφόρο. Βρίσκεται στην ταχύτητα με την οποία τα δεδομένα συλλέγονται, αναλύονται και μετατρέπονται σε αξιοποιήσιμη επιχειρησιακή πληροφορία. Και εδώ η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν.

Το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων έχει ήδη δημιουργήσει νέες δυνατότητες παρατήρησης της Γης, με συστήματα radar, θερμικής και οπτικής απεικόνισης. Οι δυνατότητες αυτές είναι κατεξοχήν διττής χρήσης: μπορούν να υποστηρίζουν από την πολιτική προστασία και την περιβαλλοντική παρακολούθηση έως την ασφάλεια και την άμυνα.

Για τις Ένοπλες Δυνάμεις, η δυνατότητα πρόσβασης σε δορυφορικά δεδομένα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον όπως το ελληνικό, με μεγάλο θαλάσσιο χώρο, νησιωτικότητα και ανάγκη συνεχούς επίγνωσης της κατάστασης.

Το επόμενο βήμα της Ατζέντας 2030

Ο σχεδιασμός όμως δεν σταματά στους μικροδορυφόρους παρατήρησης. Στον αμυντικό προγραμματισμό έχουν δημοσιοποιηθεί σχέδια για γεωστατικό τηλεπικοινωνιακό δορυφόροστρατιωτικών προδιαγραφών, συμμετοχή σε ευρωπαϊκές δορυφορικές δυνατότητες μέσω του IRIS² και ανάπτυξη πρόσθετων δυνατοτήτων παρατήρησης με radar.

Η κατεύθυνση είναι σαφής: σταδιακή ενίσχυση της εθνικής διαστημικής ικανότητας και μεγαλύτερη εξασφάλιση πρόσβασης σε επικοινωνίες και δεδομένα όταν αυτά απαιτούνται.

Αυτό είναι και το κρίσιμο σημείο. Η ανάπτυξη διαστημικών δυνατοτήτων δεν έχει αξία μόνο επειδή μια χώρα διαθέτει δικούς της δορυφόρους. Έχει αξία όταν μπορεί να εξασφαλίζει έγκαιρη πρόσβαση στα δεδομένα, να τα επεξεργάζεται γρήγορα, να προστατεύει τις επικοινωνίες της και να τα εντάσσει στην ευρύτερη επιχειρησιακή εικόνα.

Με αυτή την έννοια, η νέα Διοίκηση Διαστήματος είναι λιγότερο μια ιστορία «δορυφόρων» και περισσότερο μια ιστορία δικτύωσης, πληροφορίας και ταχύτερης λήψης αποφάσεων.

Η ελληνική βιομηχανική διάσταση

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση: η οικονομική και τεχνολογική. Η σύνδεση των νέων αμυντικών απαιτήσεων με το ελληνικό οικοσύστημα καινοτομίας έχει ήδη αρχίσει.

Το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας έχει δρομολογήσει πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης για δορυφορική δυνατότητα ISR με Synthetic Aperture Radar, ενώ ελληνικές εταιρείες δραστηριοποιούνται ήδη στην επεξεργασία δορυφορικών εικόνων, στις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και στην ανάπτυξη υποσυστημάτων για διαστημικές εφαρμογές.

Η Planetek Hellas, για παράδειγμα, έχει παρουσιάσει στο ΓΕΑ λύσεις ανάλυσης δορυφορικών εικόνων με χρήση τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η Hellas Sat και η Adamant Composites έχουν προχωρήσει σε συνεργασία για νέες αποστολές και εφαρμογές στους τομείς του Διαστήματος και της Άμυνας.

Παράλληλα, διεθνείς εταιρείες δημιουργούν πλέον παραγωγικό αποτύπωμα στην Ελλάδα. Η ICEYE αναπτύσσει δυνατότητα κατασκευής δορυφόρων SAR στη χώρα, ενώ η Open Cosmos επεκτείνει την ελληνική της δραστηριότητα, συνεργαζόμενη με ελληνικές επιχειρήσεις για υποσυστήματα και τεχνολογίες.

Η σημασία αυτών των κινήσεων ξεπερνά την ίδια την άμυνα. Το Διάστημα αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα οικονομίας διττής χρήσης: οι ίδιοι αισθητήρες μπορούν να παρακολουθούν μια στρατιωτική δραστηριότητα ή μια πυρκαγιά, οι ίδιες ασφαλείς επικοινωνίες να εξυπηρετούν τις Ένοπλες Δυνάμεις ή κρίσιμες κρατικές υπηρεσίες και οι ίδιοι αλγόριθμοι να αναλύουν εικόνες για σκοπούς άμυνας, ναυτιλίας ή πολιτικής προστασίας.

Για την Ελλάδα, επομένως, η ανάπτυξη διαστημικών δυνατοτήτων μπορεί να έχει διπλή απόδοση: να ενισχύσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων και ταυτόχρονα να δημιουργήσει τεχνογνωσία, θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης, παραγωγική βάση και προϊόντα με εξαγωγική προοπτική.

Αυτό είναι άλλωστε και το ευρύτερο στοίχημα της «Ατζέντας 2030»: όχι απλώς περισσότερες πλατφόρμες, αλλά ένα ενιαίο σύστημα στο οποίο άνθρωποι, αισθητήρες, δίκτυα, μη επανδρωμένα μέσα, τεχνητή νοημοσύνη και πλέον το Διάστημα λειτουργούν μαζί.

Τα εγκαίνια τη Δευτέρα στο Τατόι της νέας δομής της Πολεμικής Αεροπορίας για τις επιχειρήσεις στο Διάστημα αποκτούν, υπό αυτή την έννοια, μεγαλύτερη σημασία από τη δημιουργία ακόμη ενός στρατιωτικού σχηματισμού. Αποτελούν την οργανωτική αποτύπωση μιας αλλαγής που έχει ήδη ξεκινήσει: της ένταξης του Διαστήματος στον επιχειρησιακό σχεδιασμό των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και της σύνδεσής του με το ευρύτερο πολυχωρικό και δικτυοκεντρικό περιβάλλον της «Ατζέντας 2030».

Γιατί στον σύγχρονο πόλεμο το πλεονέκτημα δεν ανήκει μόνο σε εκείνον που διαθέτει το καλύτερο όπλο. Ανήκει και σε εκείνον που βλέπει νωρίτερα, συνδέει τα δεδομένα ταχύτερα και αποφασίζει πριν από τον αντίπαλο.

Διαβάστε επίσης 

Αμυντικοί δορυφόροι: Το ελληνικό σχέδιο και η συνεργασία METLEN–Thales

«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Γιατί οι Ισραηλινοί πατούν «φρένο» στα κοινά projects με ελληνικές εταιρείες – Τι συμβαίνει με το 25%

Αμυντική βιομηχανία: Γίνεται πράξη η ελληνική συμμετοχή 25% στους εξοπλισμούς και νέο πλαίσιο εξαγωγών