Η τρίτη ιερότερη πόλη του Ισλάμ, η Ιερουσαλήμ, χτυπήθηκε ανήμερα του Μπαϊράμ — της γιορτής που συμβολίζει την ειρήνη, την οικογένεια και την ευλογία.

Τα ιρανικά πυραυλικά πλήγματα έπληξαν την Παλιά Πόλη. Θραύσματα πυραύλων έπεσαν σε απόσταση μικρότερη των 500 μέτρων από το Τέμενος Al-Aqsa — την τρίτη ιερότερη τοποθεσία του Ισλάμ — και το Δυτικό Τείχος. Ισραηλινοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν ότι επρόκειτο για «πλήγμα πυραύλου και όχι για θραύσματα αναχαίτισης», ενώ η κεφαλή που έπεσε περιείχε «δεκάδες κιλά εκρηκτικών».

1

Για το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, που επικαλείται διαρκώς την υπεράσπιση της ισλαμικής ταυτότητας, η επίθεση στην Ιερουσαλήμ αποτελεί ένα σημείο καμπής: πλήττει πλέον όχι μόνο τους γείτονές του, αλλά και τα ίδια τα σύμβολα της πίστης που λέει ότι προστατεύει. Η κίνηση αυτή προσφέρει έμμεση επιβεβαίωση στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εδώ και εβδομάδες περιγράφει την Τεχεράνη ως «χώρα ακέφαλη» — μια ηγεσία που ενεργεί χωρίς λογική, χωρίς στρατηγική και χωρίς σεβασμό ούτε στα πιο ιερά σύμβολα του μουσουλμανικού κόσμου.

Ο εφιάλτης του Χαργκ – ΗΠΑ: «Μας χρειάζεται ένας μήνας»

Η επίθεση στην Ιερουσαλήμ δεν ήταν μεμονωμένη. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ιρανικής στρατηγικής που έχει ήδη οδηγήσει σε ένα νέο, ακόμη πιο επικίνδυνο στάδιο της σύγκρουσης: τη συζήτηση για κατάληψη του νησιού Χαργκ.

Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ του Axios, η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο κατάληψης ή ναυτικού αποκλεισμού του νησιού. Το Χαργκ, 15 μίλια ανοιχτά των ιρανικών ακτών, αποτελεί το κέντρο διακίνησης για το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού. Αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε στο Axios: «Χρειαζόμαστε περίπου ένα μήνα για να αποδυναμώσουμε τους Ιρανούς με πλήγματα, να πάρουμε το νησί και μετά να το χρησιμοποιήσουμε στις διαπραγματεύσεις».

Το Πεντάγωνο επιτάχυνε την ανάπτυξη περίπου 8.000 επιπλέον Πεζοναυτών και ναυτικών στη Μέση Ανατολή. Το αεροπλανοφόρο USS Boxer, συνοδευόμενο από τα USS Portland και USS Comstock, αναχώρησε από τη Δυτική Ακτή των ΗΠΑ περίπου τρεις εβδομάδες νωρίτερα από το αρχικό πρόγραμμα, μεταφέροντας περίπου 2.500 Πεζοναύτες και F-35B. Θα προστεθεί στο USS Tripoli που είχε ήδη αποσπαστεί από την Ιαπωνία. Δύο Μονάδες Πεζοναυτών —συνολικά περίπου 5.000 άνδρες— βρίσκονται καθ’ οδόν. Οι επιχειρήσεις αυτές, όπως μεταδίδουν αμερικανικά μέσα, αποσκοπεί στο να παρέχει «επιλογές» για επιχειρήσεις στο έδαφος.

Οι προειδοποιήσεις δεν λείπουν. Ο απόστρατος υποναύαρχος Μαρκ Μοντγκόμερι: «Αν καταλάβουμε το Χαργκ, εκείνοι θα κλείσουν τη στρόφιγγα από την άλλη πλευρά». Ο πρώην διοικητής της CENTCOM, Φρανκ Μακένζι, εκτιμά ότι μια τέτοια κίνηση θα προκαλέσει «ανεπανόρθωτη ζημιά στην ιρανική αλλά και την παγκόσμια οικονομία».

ΗΠΑ – Ευρώπη: Ρήξη στο ΝΑΤΟ

Ο Τραμπ χαρακτήρισε «δειλούς» τους Ευρωπαίους συμμάχους επειδή αρνήθηκαν να στείλουν ναυτικές δυνάμεις στα Στενά του Ορμούζ. «Δεν θέλησαν να συμμετάσχουν στον αγώνα για να σταματήσουν ένα Ιράν με πυρηνική ενέργεια», έγραψε στο Truth Social. Προειδοποίησε ότι χωρίς τις ΗΠΑ το ΝΑΤΟ θα ήταν «χάρτινη τίγρη» .

Ευρωπαϊκή Ένωση: Όχι σε στρατιωτική ανάμειξη

Οι ηγέτες της ΕΕ στη σύνοδο των Βρυξελλών απέκλεισαν το ενδεχόμενο αποστολής στρατιωτικών δυνάμεων για να ενωθούν με Αμερικανούς και Ισραηλινούς. Η Κάγια Κάλας δήλωσε ότι «δεν υπάρχει επιθυμία επέκτασης της ναυτικής αποστολής στην Ερυθρά Θάλασσα στα Στενά του Ορμούζ» . Οι Ευρωπαίοι καταδίκασαν τις ιρανικές επιθέσεις, αλλά απέφυγαν να αναφερθούν στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα.

Η Αυστρία ήταν κατηγορηματική: ο καγκελάριος Στόκερ δήλωσε ότι η χώρα του δεν θα παρασυρθεί «σε συμμετοχή στον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν μέσω εκφοβισμού και απειλών» .

Ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν ξεκαθάρισε ότι ο πόλεμος στον Κόλπο δεν θα αποσπάσει τη Γαλλία από την Ουκρανία. «Παραμένουμε προσηλωμένοι στην πορεία μας», έγραψε στο X, ενώ παράλληλα ζήτησε αποκλιμάκωση και εκεχειρία στα πλήγματα κατά αστικών υποδομών.

Η Ουκρανία ανέπτυξε στρατιωτικές μονάδες σε ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Κουβέιτ και Ιορδανία για να βοηθήσει στην αναχαίτιση ιρανικών drones, προσφέροντας την εμπειρία της στα Shahed, που χρησιμοποιεί η Ρωσία.

Ιράν: Πλήγματα με και χωρίς νόημα

Τα σημάδια ότι το Ιράν φαίνεται να μην λειτουργεί υπό ενιαία διοίκηση πληθαίνουν. Η σύνοδος των 12 υπουργών Εξωτερικών αραβικών και ισλαμικών χωρών στο Ριάντ διεξαγόταν υπό τις σειρήνες των αντιαεροπορικών συστημάτων, καθώς ιρανικά drones και πύραυλοι στόχευαν την πρωτεύουσα της Σαουδικής Αραβίας. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δέχθηκε τηλεφώνημα από τον Ιρανό ομόλογό του, Αμπάς Αραγτσί — μια επικοινωνία που διπλωμάτες περιέγραψαν ως «σουρεαλιστική». Το Ιράν βομβάρδιζε την πόλη όπου συνεδρίαζαν οι γείτονές του, αλλά παράλληλα επιχειρούσε να διατηρήσει ανοιχτό διπλωματικό δίαυλο.

Οι ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι, ωστόσο, είχαν και έναν ακόμη στόχο — ίσως τον σημαντικότερο. Προσπάθησαν να πλήξουν το νέο κόσμημα της σαουδαραβικής πετρελαϊκής βιομηχανίας: το κοίτασμα Jafurah. Οι γεωλόγοι το αποκαλούν «υγρό πλούτο» (liquid-rich). Από τις γεωτρήσεις αναβλύζει ένας συνδυασμός υδρογονανθράκων που το καθιστά εξαιρετικά κερδοφόρο.

Το Jafurah, που ξεκίνησε να λειτουργεί τον περασμένο Δεκέμβριο, περιέχει τεράστιες ποσότητες σχιστολιθικού αερίου (shale gas) για την εγχώρια αγορά — ηλεκτροπαραγωγή και βιομηχανία — ώστε η Σαουδική Αραβία να σταματήσει να καίει το δικό της ακριβό αργό για να παράγει ηλεκτρισμό. Υπολογίζεται ότι περιέχει 75 δισεκατομμύρια βαρέλια συμπυκνωμάτων (condensates): ένα υπερελαφρύ, χαμηλού θείου «ψευδο-πετρέλαιο», ιδανικό για την παραγωγή χημικών και πετροχημικών.

Ένα πλήγμα στο Jafurah θα ισοδυναμούσε με χτύπημα στην καρδιά της στρατηγικής του Ριάντ να αποδεσμεύσει το βαρύ του αργό από την εγχώρια κατανάλωση και να το κατευθύνει εξ ολοκλήρου στις εξαγωγές. Η επιλογή του στόχου αποκαλύπτει ότι η Τεχεράνη έχει χαρτογραφήσει με ακρίβεια τις πιο ευάλωτες και πιο πολύτιμες ενεργειακές υποδομές της περιοχής. Οι επιθέσεις, άλλωστε, δεν σταμάτησαν εκεί. Στο Κουβέιτ, το διυλιστήριο Mina Al-Ahmadi χτυπήθηκε από δύο drones, προκαλώντας φωτιά και αναστολή λειτουργίας τμημάτων της μονάδας. Στη Σαουδική Αραβία, η αεράμυνα κατέστρεψε 20 drones που εισήλθαν στον εναέριο χώρο της, κυρίως στις ανατολικές περιοχές.

Την ίδια ώρα, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σε μήνυμά του για το Περσικό Νέο Έτος, αρνήθηκε κάθε εμπλοκή της Τεχεράνης στις επιθέσεις κατά της Τουρκίας και του Ομάν, κατηγορώντας το Ισραήλ ότι επιχειρεί να δημιουργήσει «διχασμό» στην περιοχή. Το Ιράν, δηλαδή, είτε χάνει τον έλεγχο των δυνάμεών του, είτε επιχειρεί να παίξει διπλό παιχνίδι: χτυπάει, αλλά αρνείται, και ρίχνει την ευθύνη στο Ισραήλ. Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα που εκπέμπεται είναι εκείνη μιας ηγεσίας που είτε είναι «ακέφαλη» —όπως λέει ο Τραμπ— είτε εγκλωβισμένη σε αντιφάσεις που καθιστούν αδύνατη κάθε διπλωματική διέξοδο.

Οι αγορές: Το σήμα που θυμίζει 2008

Την ώρα που η γεωπολιτική κρίση κλιμακώνεται, οι διεθνείς αγορές συνεχίζουν να συμπεριφέρονται σαν να πρόκειται για μια προσωρινή διαταραχή. Οι αναλύσεις των μεγαλύτερων οίκων, όμως, προειδοποιούν: το μέγεθος του ενεργειακού σοκ είναι πρωτοφανές. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε ότι η αποκατάσταση της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Κόλπο θα μπορούσε να διαρκέσει έως και έξι μήνες, χαρακτηρίζοντας την κρίση ως «πιθανώς τη σοβαρότερη στην ιστορία».

Τα ομόλογα στέλνουν το πιο ανησυχητικό μήνυμα. Σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, το 2ετές αμερικανικό ομόλογο εκτοξεύθηκε κατά 21,8 μονάδες βάσης, φτάνοντας το 3,96% — πάνω από το βασικό επιτόκιο της Fed (3,50-3,75%). Για πρώτη φορά από την άνοιξη του 2008, εμφανίστηκαν ταυτόχρονα τρεις παράγοντες:

-Πετρέλαιο πάνω από 100 δολάρια

-Η απόδοση του 2ετούς ομολόγου πάνω από το βασικό επιτόκιο της Fed

-«Bear flattening» της καμπύλης αποδόσεων — μια διαμόρφωση που προηγείται συνήθως υφεσιακών φάσεων

Η ανάλυση του Bloomberg προειδοποιεί: «Οι αγορές υποτιμούν το σοκ προσφοράς. Αυτά τα επεισόδια είναι εγγενώς στασιμοπληθωριστικά: ανεβάζουν τον πληθωρισμό ενώ ταυτόχρονα πιέζουν τη ζήτηση. Αυτός είναι ένας τοξικός συνδυασμός για τις αγορές».

Το πετρέλαιο στα ψηλά αλλά η ύφεση δεν έχει τιμολογηθεί ακόμη

Η Goldman Sachs χαρακτηρίζει τη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ ως «το μεγαλύτερο σοκ προσφοράς πετρελαίου στην ιστορία». Οι τιμές, προειδοποιεί, μπορεί να παραμείνουν πάνω από τα 100 δολάρια έως και το 2027.

Η Bernstein δίνει τρία σενάρια ανάλογα με τη διάρκεια του αποκλεισμού:

– 1 μήνας: Brent στα 100 δολάρια

-3 μήνες: Brent στα 140 δολάρια – ύφεση «αναπόφευκτη»

-6 μήνες: Brent προσεγγίζει τα 170 δολάρια – καταστροφή ζήτησης ανάλογη με το 2008

Στο ακραίο σενάριο των έξι μηνών, η ημερήσια μείωση της παγκόσμιας ζήτησης θα φτάσει τα 2,3 εκατομμύρια βαρέλια — σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με τα 2,4 εκατομμύρια βαρέλια της κρίσης του 2008. Η ίδια η Bernstein χαρακτηρίζει αυτό το σενάριο ως εκείνο που θα είχε «κατά πολύ τα χειρότερα αποτελέσματα». Το κρίσιμο σημείο της ανάλυσης, ωστόσο, δεν είναι τα ίδια τα σενάρια, αλλά η διαπίστωση ότι η αγορά δεν τα έχει τιμολογήσει.

Η Bernstein εξέτασε πώς τιμολογείται το πετρέλαιο στις μετοχές των ενεργειακών εταιρειών. Το συμπέρασμα: η αποτίμηση των ενεργειακών μετοχών ενσωματώνει μια μακροπρόθεσμη τιμή πετρελαίου κοντά στα 70 δολάρια. Αυτό αντιστοιχεί στο σενάριο του ενός έως τριών μηνών αποκλεισμού — όχι σε μια παρατεταμένη κρίση.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η Bernstein: «Η αγορά δεν έχει τιμολογήσει το ενδεχόμενο ύφεσης». Και προσθέτει: «Ο χρόνος θα δείξει αν αυτή η εκτίμηση είναι σωστή» .

Με άλλα λόγια, οι επενδυτές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η κρίση θα είναι σύντομη. Δεν έχουν ενσωματώσει στις αποτιμήσεις τους το ενδεχόμενο ενός τρίμηνου ή εξάμηνου αποκλεισμού — δηλαδή το ενδεχόμενο της ύφεσης.

Η ανάλυση αυτή αποκαλύπτει ένα παράδοξο. Η τιμή του πετρελαίου έχει ήδη ξεπεράσει τα 110 δολάρια. Η αγορά, όμως, συμπεριφέρεται σαν να μην πιστεύει ότι αυτή η τιμή θα διατηρηθεί. Το risk premium που θα αντιστοιχούσε σε μια παρατεταμένη διαταραχή —και σε μια επακόλουθη ύφεση— απουσιάζει.

Η Bernstein το θέτει με σαφήνεια: η τρέχουσα τιμολόγηση αντιστοιχεί στο σενάριο «ενός έως τριών μηνών αποκλεισμού» και δεν περιλαμβάνει μακροπρόθεσμο risk premium. Η αγορά, δηλαδή, είτε πιστεύει ότι η κρίση θα λυθεί γρήγορα, είτε αρνείται να δει τι έρχεται.

Η προειδοποίηση Γκουτέρες – και η απάντηση της Ουάσιγκτον

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, σε συνέντευξή του στο Politico προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα πολέμου: «Αν υπάρχουν επιθέσεις είτε στο Ιράν, είτε από το Ιράν σε ενεργειακές υποδομές, νομίζω ότι υπάρχουν εύλογες ενδείξεις να πιστεύουμε ότι μπορεί να συνιστούν έγκλημα πολέμου. Δεν βλέπω καμία διαφορά. Δεν έχει σημασία ποιος στοχεύει αμάχους. Είναι εντελώς απαράδεκτο».

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση Τραμπ προχωρά σε μια κίνηση που φαίνεται να αντιφάσκει με την πολεμική ρητορική: ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι εξετάζεται χαλάρωση των κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο, προκειμένου να αυξηθεί η προσφορά και να συγκρατηθούν οι τιμές. Το μέτρο θα μπορούσε να απελευθερώσει περίπου 140 εκατομμύρια βαρέλια. Όπως δήλωσε ο Μπέσεντ: «Στην ουσία, θα χρησιμοποιήσουμε τα ιρανικά βαρέλια εναντίον των Ιρανών για να κρατήσουμε τις τιμές χαμηλά για τις επόμενες 10 ή 14 ημέρες, καθώς συνεχίζουμε αυτή την εκστρατεία».

Η κατάσταση είναι άσχημη – μέχρι να γίνει χειρότερη

Η Ιερουσαλήμ βομβαρδίστηκε ανήμερα του Μπαϊράμ. Το νησί Χαργκ βρίσκεται στο στόχαστρο. Δύο Μονάδες Πεζοναυτών, βρίσκονται καθ’ οδόν. Το Ιράν επιχείρησε να πλήξει το Jafurah, το νέο ενεργειακό διαμάντι της Σαουδικής Αραβίας — και απέτυχε, αλλά η επιλογή του στόχου αποκάλυψε ότι η Τεχεράνη έχει χαρτογραφήσει με ακρίβεια τις πιο ευάλωτες υποδομές της περιοχής. Οι μεγαλύτεροι οίκοι της Wall Street και ο IEA προειδοποιούν για το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ στην ιστορία. Και το Ιράν, ενώ χτυπάει, αρνείται ότι χτυπάει — είτε επειδή έχει χάσει τον έλεγχο, είτε επειδή επιχειρεί να παίξει ένα παιχνίδι διπλής στρατηγικής που κανείς δεν αγοράζει πλέον.

Οι διεθνείς αγορές, ωστόσο, εξακολουθούν να συμπεριφέρονται σαν να πρόκειται για μια προσωρινή διαταραχή. Η Goldman Sachs υπενθυμίζει ότι χώρες που επλήγησαν από μεγάλα ενεργειακά σοκ είχαν κατά μέσο όρο 42% χαμηλότερη παραγωγή ακόμη και τέσσερα χρόνια μετά το γεγονός.

Ο «εφιάλτης του Χαργκ» παραμένει ακόμη σενάριο. Αλλά το γεγονός ότι συζητείται πλέον ανοιχτά, ότι η Ιερουσαλήμ βομβαρδίστηκε, ότι το Ιράν χτυπάει και αρνείται, και ότι οι αγορές δεν έχουν τιμολογήσει ακόμη την ύφεση που έρχεται — όλα αυτά συνθέτουν μια εικόνα που δεν έχει προηγούμενο.

Η κρίση του 2008 δεν προήλθε από έναν πυραυλικό πόλεμο στον Κόλπο. Προήλθε από το γεγονός ότι οι αγορές δεν είχαν τιμολογήσει το ρίσκο συστήματος. Σήμερα, όλοι οι δείκτες δείχνουν ότι το ίδιο μπορεί να συμβαίνει ξανά — μόνο που αυτή τη φορά η σπίθα δεν είναι μια τραπεζική κατάρρευση, αλλά ένα νησί 15 μίλια από τις ιρανικές ακτές και μια επίθεση στους πιο ιερούς τόπους του Ισλάμ.

Διαβάστε επίσης

Τραμπ: Πολύ κοντά να πετύχουμε τους στόχους, εξετάζουμε να αποκλιμακώσουμε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις

Πετρέλαιο: Στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022 οι τιμές – Πάνω από τα 112 δολάρια το βαρέλι το Brent

Κατάσταση «ανωτέρας βίας» κήρυξε το Ιράκ στις παραδόσεις πετρελαίου – Προς τα 113 δολάρια το Brent