Bloomberg: Τι σημαίνει η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ – Οι νέες ισορροπίες και η απειλή ενός νέου πολέμου τιμών

Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ αιφνιδίασε τους επί έξι δεκαετίες εταίρους τους. Τώρα το καρτέλ θα πρέπει να παλέψει για να παραμείνει σημαντικό σε μια παγκόσμια αγορά πετρελαίου που αλλάζει ραγδαία.

Αξιωματούχοι από άλλες χώρες-μέλη έμειναν άναυδοι την Τρίτη, καθώς οι μακροχρόνιες εντάσεις μεταξύ του Άμπου Ντάμπι και της Σαουδικής Αραβίας, του de facto ηγέτη της ομάδας, κορυφώθηκαν με την αιφνίδια ανακοίνωση ότι ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός του ΟΠΕΚ θα αποχωρήσει μέσα σε λίγες ημέρες.

Απώλεια ελέγχου στην αγορά πετρελαίου

Για τον ΟΠΕΚ και τους εταίρους του, η αποχώρηση θα αποδυναμώσει την ικανότητά τους να διαχειρίζονται τις τιμές του πετρελαίου μέσω της διαχείρισης  της προσφοράς, ενώ ταυτόχρονα θα μετατρέψει τα ΗΑΕ σε έναν απρόβλεπτο παράγοντα, έναν παίκτη που εδώ και καιρό δυσανασχετεί με τους περιορισμούς των ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ, σε μια περίοδο πρωτοφανούς αναταραχής στην παγκόσμια αγορά.

Άμεσα, η παραγωγή από τα ΗΑΕ και τους γείτονές τους στον Κόλπο περιορίζεται λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, αφήνοντας τον υπόλοιπο κόσμο απεγνωσμένο για προμήθειες και καθιστώντας τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ άνευ σημασίας.

Κίνδυνος πολέμου τιμών

Όταν όμως το πετρέλαιο αρχίσει ξανά να ρέει, η αποχώρηση των ΗΑΕ ενδέχεται να πυροδοτήσει ένα νέο αγώνα δρόμου για τα μερίδια της αγοράς και για μελλοντικούς πολέμους τιμών. Ήδη, αξιωματούχοι έχουν δείξει την πρόθεση τους για αύξηση της παραγωγής.

Αρκετοί αξιωματούχοι κρατών-μελών του OPEC+ δήλωσαν ότι δεν αναμένουν άμεσα ένα κύμα αποχωρήσεων μετά την κίνηση των ΗΑΕ.

Ωστόσο, η αποχώρηση ενός από τα πιο επιδραστικά μέλη της ομάδας θα εγείρει ευρύτερα ερωτήματα. Η ισχύς του ΟΠΕΚ έχει διαβρωθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς νέα παραγωγή πλημμύρισε την αγορά, ιδιαίτερα από το σχιστολιθικό πετρέλαιο των ΗΠΑ.

Η Σαουδική Αραβία, που αυτοπροσδιορίζεται ως ρυθμιστής της παγκόσμιας αγοράς, έχει δυσκολευτεί να περιορίσει τα μέλη που υπερπαράγουν, ενώ η ομάδα έχει ήδη δει μια σταδιακή αποχώρηση μικρότερων μελών την τελευταία δεκαετία.

«Η ισχύς του ΟΠΕΚ στην αγορά θα μειωθεί», δήλωσε ο Greg Brew, αναλυτής της Eurasia Group. «Η αποχώρηση των ΗΑΕ θα υπονομεύσει την αξιοπιστία της ομάδας, καθώς τα εμιράτα αντιπροσώπευαν σημαντικό μέρος της συνολικής δυναμικότητας του ΟΠΕΚ.»

H ανάλυση του bloomberg βασίζεται σε συνομιλίες με περίπου δώδεκα άτομα που γνωρίζουν το θέμα, οι περισσότεροι από τους οποίους ζήτησαν να διατηρηθεί η ανωνυμία τους καθώς συζητούσαν ιδιωτικές πληροφορίες.

Ρήγμα μεταξύ ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας

Η απόφαση των ΗΑΕ να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ ωρίμαζε εδώ και χρόνια, σύμφωνα με τις πηγές, και χρονολογείται από τις αρχές της δεκαετίας, όταν οι αναταραχές που προκάλεσε η πανδημία του κορονοϊού συνέβαλαν στη δημιουργία ρωγμών στην πολιτική για το πετρέλαιο μεταξύ των μακροχρόνιων συμμάχων Αμπού Ντάμπι και Ριάντ.

Αυτές οι εντάσεις αντανακλούσαν μια σύγκρουση οραμάτων: μεταξύ των φιλοδοξιών των ΗΑΕ να αξιοποιήσουν τον πλούτο τους σε υδρογονάνθρακες πριν η ενεργειακή μετάβαση φτάσει σε ένα σημείο καμπής, και της προτίμησης του Ριάντ να διαχειρίζεται προσεκτικά την παραγωγή και τις τιμές του αργού πετρελαίου.

Αυτό συμβαίνει παράλληλα με τον ανταγωνισμό τους για τον ρόλο της επιχειρηματικής πρωτεύουσας της Μέσης Ανατολής και για την προβολή πολιτικής επιρροής σε ολόκληρη την περιοχή.

Η στάση των ΗΑΕ διαμορφώθηκε από μια ισχυρή προσωπικότητα: τον Sultan Al Jaber, διευθύνοντα σύμβουλο της Abu Dhabi National Oil Co., ο οποίος συχνά εξέφραζε δυσαρέσκεια για τους περιορισμούς των ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ+.

Έχοντας επενδύσει δισεκατομμύρια σε νέα παραγωγική δυναμικότητα, τα ΗΑΕ επιθυμούσαν να ανακτήσουν τις δαπάνες τους και αύξησαν την παραγωγή πέρα από τα όρια – γεγονός που τους κόστισε μια σπάνια δημόσια επίπληξη από τη Σαουδική Αραβία. Το Αμπού Ντάμπι άφησε να εννοηθεί το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη συμμαχία, αλλά δεν προχώρησε ποτέ σε αυτό.

Σημείο καμπής: ο πόλεμος στο Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ

Οι προετοιμασίες των ΗΑΕ για αποχώρηση επιταχύνθηκαν προς το τέλος του περασμένου έτους. Αυτό που τελικά αποτέλεσε το σημείο καμπής ήταν ο πόλεμος στο Ιράν, όπως δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας Σουχάιλ Αλ Μαζρούι σε συνέντευξή του.

Το ουσιαστικό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, της θαλάσσιας οδού που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές, ανάγκασε τους παραγωγούς της περιοχής – τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Ιράκ και το Κουβέιτ – να περιορίσουν την παραγωγή τους κατά τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ή το 10% των παγκόσμιων αποθεμάτων, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Επιπτώσεις στην προσφορά και φόβοι για ντόμινο

Με την παραγωγή να βρίσκεται υπό περιορισμούς, η διακοπή της λειτουργίας σήμαινε ότι η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ+ θα είχε λιγότερες αρνητικές επιπτώσεις, ανέφερε ο Μαζρουέι. Και με την αποχώρησή της, η χώρα θα είναι σε θέση να ανταποκριθεί στην ανάκαμψη της κατανάλωσης καυσίμων μετά τον πόλεμο, χωρίς να περιορίζεται από τις ποσοστώσεις παραγωγής του ΟΠΕΚ+.

«Εάν η παραγωγική ικανότητα πετρελαίου απομακρυνθεί από την επιρροή του καρτέλ, αυτό θα έχει αρνητικές επιπτώσεις» σε χρονικό ορίζοντα τριών έως πέντε ετών, δήλωσε ο Clayton Seigle, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.

«Δεν σημαίνει ότι ο ΟΠΕΚ+ δεν μπορεί να διαχειριστεί επιτυχώς την αγορά, αλλά ο προφανής φόβος που όλοι πρέπει να φανταστούμε είναι ένα φαινόμενο ντόμινο, δηλαδή και άλλα μέλη της συμμαχίας να ακολουθήσουν το Αμπού Ντάμπι στην έξοδο. Αυτό είναι το κύριο ερώτημα που με απασχολεί».

Η σημασία του ΟΠΕΚ έγκειται στην ετοιμότητά του να εξισορροπεί τις αγορές πετρελαίου, ιδίως μειώνοντας την παραγωγή όταν η κατανάλωση πέφτει, όπως κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 και της πανδημίας Covid το 2020.

Το μέλλον του ΟΠΕΚ και η ισορροπία της αγοράς

Πλέον, η ευθύνη για την εξισορρόπηση της προσφοράς με τη ζήτηση στο μέλλον θα βαρύνει έναν ολοένα και πιο περιορισμένο κύκλο χωρών της συμμαχίας ΟΠΕΚ+, με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία.

Ενώ το Ριάντ έχει αναλάβει το βάρος των μελλοντικών προσαρμογών στην προσφορά, οι αμέσως μεγαλύτερες χώρες της συμμαχίας, όπως το Ιράκ, το Καζακστάν και η Ρωσία, έχουν επιδείξει πολύ λιγότερο αξιόπιστη δέσμευση σε σύγκριση με το βασίλειο.

Η Σαουδική Αραβία έχει εκφράσει την απογοήτευσή της για την απώλεια του μεριδίου αγοράς της, καθώς ορισμένοι εταίροι της συμμαχίας ένωσαν τις δυνάμεις τους με άλλους προμηθευτές σε όλο τον κόσμο για να αντλήσουν όλο και περισσότερο πετρέλαιο. Πέρυσι, το βασίλειο οδήγησε τη συμμαχία ΟΠΕΚ+ σε μια δραματική αλλαγή στρατηγικής για την ενίσχυση της προσφοράς, εγκαταλείποντας τη μακροχρόνια στρατηγική του για τη στήριξη των τιμών.

Ωστόσο, ενώ το Αμπού Ντάμπι έχει επεκτείνει ραγδαία την παραγωγική του ικανότητα και έχει φιλοδοξίες να αυξήσει την προσφορά, δεν είναι σαφές πόσο περιθώριο έχει ακόμη για να αντλήσει περισσότερο.

Οι εκτιμήσεις για την παραγωγή των ΗΑΕ ποικίλλουν σημαντικά, αλλά πολλοί αναλυτές και έμποροι πιστεύουν ότι, πριν από τον πόλεμο, η χώρα αντλούσε ήδη κοντά στα μέγιστα επίπεδα. Η χώρα παρήγαγε 3,64 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Φεβρουάριο, πολύ πάνω από τα επίσημα στοιχεία, σύμφωνα με τον ΔΟΕ. Αρκετοί έμποροι πιστεύουν ότι ο πραγματικός αριθμός ήταν ακόμη υψηλότερος.

«Η παραγωγή των ΗΑΕ λειτουργούσε στο μέγιστο της παραγωγικής της ικανότητας για πολύ, πολύ καιρό – αγνόησαν τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ+», δήλωσε ο Γκάρι Ρος, έμπειρος σύμβουλος στον τομέα του πετρελαίου που πλέον εργάζεται ως διαχειριστής hedge fund στην Black Gold Investors LLC. «Στην ουσία, είναι η Σαουδική Αραβία που εξισορροπεί την αγορά. Τελικά, αυτό είναι ο ΟΠΕΚ: η Σαουδική Αραβία.»

Και η αποχώρησή της δεν φαίνεται να σηματοδοτεί την άμεση διάλυση της συμμαχίας. Αρκετοί εκπρόσωποι της συμμαχίας, η οποία περιλαμβάνει τόσο μέλη του ΟΠΕΚ+ όσο και άλλες χώρες όπως η Ρωσία και το Καζακστάν, δήλωσαν ότι δεν σκοπεύουν να ακολουθήσουν τα ΗΑΕ στην έξοδο, ούτε θεωρούν ότι η αποχώρησή τους θα προκαλέσει ευρύτερη μαζική έξοδο.

Η πραγματική δοκιμασία για την εναπομένουσα ισχύ του ΟΠΕΚ θα έρθει την επόμενη φορά που θα αναγκαστεί να παρέμβει. Οι επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν θα σημαίνουν ότι η αγορά θα χρειαστεί όλο το πετρέλαιο που μπορεί να βρει για κάποιο χρονικό διάστημα, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.

«Αυτό που δεν είναι τόσο σαφές είναι πότε θα έχουμε ξανά υπερπροσφορά και ανάγκη για έλεγχο της προσφοράς», δήλωσε ο Μπομπ ΜακΝάλι, πρόεδρος της Rapidan Energy Group και πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου. «Μπορεί να είναι πολλά χρόνια από τώρα.»