Μπορεί μια τραπεζική μεταφορά να γίνει ποινική υπόθεση; Η νέα μορφή παρενόχλησης μέσω IRIS

Ένα απρόσμενο παράθυρο stalking βρίσκουν οι θύτες στέλνοντας μικροποσά μέσω IRIS, εκμεταλλευόμενοι το κείμενο που μπορούν να γράψουν στην αιτιολογία.

Πότε τέτοιες πρακτικές συνιστούν ενδοοικογενειακή βία ή απειλή.

Μπορεί μια μεταφορά χρημάτων μέσω IRIS να μετατραπεί σε μέσο παρενόχλησης; Όσο παράδοξο και αν ακούγεται, η απάντηση είναι καταφατική. Και μια πρόσφατη υπόθεση που έφτασε στα δικαστήρια της Θεσσαλονίκης δείχνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο ότι στην ψηφιακή εποχή η επικοινωνία δεν περιορίζεται πλέον στα μηνύματα, στις τηλεφωνικές κλήσεις και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οπότε αντίστοιχα, και το μέσο πρόκλησης του ποινικού αδικήματος μπορεί να είναι κάτι τόσο ανορθόδοξο όπως μια τραπεζική μεταφορά αμελητέου ποσού.

Ένας 35χρονος καταδικάστηκε από το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 12 μηνών με τριετή αναστολή για ενδοοικογενειακή απειλή σε βάρος της πρώην συντρόφου του, επειδή, παρόλο που η γυναίκα τον είχε αποκλείσει από τα social media, εκείνος συνέχιζε να επικοινωνεί μαζί της χρησιμοποιώντας τις αιτιολογίες των μεταφορών χρημάτων μέσω IRIS.

Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν είναι δυστυχώς καινοφανής και έχει ενδιαφέρον σε ποινικό -πέρα από το κοινωνικό- επίπεδο, επειδή φανερώνει πόσο πολυμήχανος μπορεί να καταστεί ο θύτης, χρησιμοποιώντας μια τεχνολογία που σχεδιάστηκε για έναν εντελώς διαφορετικό σκοπό ως μέσο ανεπιθύμητης επικοινωνίας και ως τρόπο παράκαμψης της βούλησης κάποιου να διακόψει κάθε επαφή.

Από υπηρεσία πληρωμών σε εφαρμογή μηνυμάτων

Το IRIS δεν σχεδιάστηκε φυσικά για να λειτουργεί ως μέσο προσωπικής επικοινωνίας. Πρόκειται για σύστημα άμεσων πληρωμών, μέσω του οποίου πραγματοποιούνται μεταφορές χρημάτων μεταξύ ιδιωτών και επιχειρήσεων.

Ωστόσο, κατά τη διαδικασία της συναλλαγής μπορεί να υπάρχει αιτιολογία. Και αυτή ακριβώς η λειτουργία δημιουργεί ένα απρόσμενο παράθυρο επικοινωνίας. Έτσι, κάποιος που έχει αποκλειστεί από τα συμβατικά μέσα επικοινωνίας μπορεί τεχνικά να επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει τις διαδοχικές συναλλαγές για να μεταφέρει όχι μόνο χρήματα αλλά και μηνύματα.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μια ανεπιθύμητη μεταφορά χρημάτων είναι από μόνη της παράνομη, ούτε ότι οποιοδήποτε προσωπικό μήνυμα γραφτεί στην αιτιολογία μιας συναλλαγής στοιχειοθετεί ποινικό αδίκημα.

Η ποινική αξιολόγηση αλλάζει όταν η συναλλαγή παύει στην πράξη να εξυπηρετεί έναν οικονομικό σκοπό και εντάσσεται σε μια συνολική συμπεριφορά επίμονης επικοινωνίας, απειλής, καταδίωξης ή προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας.

Πότε η επίμονη επικοινωνία γίνεται stalking

Η βασική διάταξη βρίσκεται στο άρθρο 333 του Ποινικού Κώδικα περί απειλής, το οποίο μάλιστα τροποποιήθηκε ουσιωδώς το 2025 με τον ν. 5172/2025, στο πλαίσιο ενσωμάτωσης της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1385 για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.

Μετά τη συγκεκριμένη μεταβολή, το άρθρο 333 δεν περιορίζεται στην κλασική μορφή απειλής, δηλαδή στην περίπτωση κατά την οποία κάποιος προκαλεί σε άλλον τρόμο ή ανησυχία απειλώντας τον με βία ή άλλη παράνομη πράξη ή παράλειψη.

Ο νόμος προβλέπει πλέον ρητά ότι τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο έτη και όποιος προκαλεί τρόμο ή ανησυχία με συνεχή απειλητική συμπεριφορά ή με επίμονη καταδίωξη ή παρακολούθηση των κινήσεων και δραστηριοτήτων του άλλου, παρά την εκφρασμένη αντίθετη βούλησή του. Παράλληλα, με την παράγραφο 1Α τιμωρείται η συνεχής ή κατ’ επανάληψη παρακολούθηση με χρήση τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, όταν γίνεται με σκοπό την ιχνηλάτηση ή επιτήρηση κινήσεων και δραστηριοτήτων και προκαλεί τρόμο ή ανησυχία.

Επομένως, ο νομοθέτης αναγνωρίζει πλέον ότι η καταδίωξη ενός ανθρώπου δεν προϋποθέτει αναγκαστικά τη φυσική παρουσία του δράστη έξω από το σπίτι ή την εργασία του. Η τεχνολογία επιτρέπει μορφές παρενόχλησης οι οποίες μπορούν να ακολουθούν το θύμα οπουδήποτε βρίσκεται.

Πώς αποδεικνύεται η αντίθετη βούληση του θύματος;

Προϋπόθεση της στοιχειοθέτησης του αδικήματος είναι το θύμα να έχει εκφράσει ότι δεν επιθυμεί επικοινωνία με τον θύτη. Πρόκειται για μια αρκετά αόριστη νομική έννοια από την άποψη ότι σε πολλές περιπτώσεις είναι δύσκολο να αποδειχθεί αν, πότε και πώς εκφράστηκε αυτή η βούληση.

Το block στα social media έχει ιδιαίτερη αποδεικτική σημασία ως προς αυτό, αφού το να αποκλείσει κάποιος έναν συγκεκριμένο άνθρωπο από εφαρμογές επικοινωνίας και μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να εκτιμηθεί ως ξεκάθαρη ένδειξη ότι δεν επιθυμεί περαιτέρω επαφή.

Εφόσον στη συνέχεια ο άλλος αρχίσει να αναζητά εναλλακτικά κανάλια, δημιουργώντας νέους λογαριασμούς, χρησιμοποιώντας διαφορετικούς αριθμούς τηλεφώνου, στέλνοντας emails ή ακόμη και καταφεύγοντας στις αιτιολογίες τραπεζικών συναλλαγών, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται πλέον για επιμονή σε προσωπικό επίπεδο, αλλά για ποινικό αδίκημα.

Πόσες τραπεζικές μεταφορές και τι ποσού συνιστούν ποινικό αδίκημα;

Πρέπει οι μεταφορές χρημάτων να ξεπερνούν αριθμητικά έναν συγκεκριμένο νούμερο επαναλήψεων για να θεωρηθούν stalking; Και με τι ποσό; Αν δηλαδή η μεταφορά αφορά ένα σημαντικό χρηματικό ποσό, μήπως μπορεί να θεωρηθεί ότι επιτελεί οικονομικό σκοπό και δεν εμπίπτει στην έννοια της ανεπιθύμητης επικοινωνίας;

Απάντηση ξεκάθαρη και απόλυτη για κάθε περιστατικό δεν μπορεί, δυστυχώς, να δοθεί. Ούτε υπάρχει συγκεκριμένος αριθμός συναλλαγών, ο οποίος αν ξεπεραστεί δημιουργεί από μόνος του ποινική ευθύνη, ούτε υπάρχει κάποιο αριθμητικό όριο μετά ή πριν το οποίο οι μεταφορές μέσω IRIS μετατρέπονται αυτομάτως σε stalking.

Αυτό που εξετάζεται είναι η συνολική συμπεριφορά. Διαφορετικά θα αξιολογηθεί μία μεμονωμένη μεταφορά με μια προσωπική αιτιολογία και διαφορετικά δεκάδες ή εκατοντάδες διαδοχικές μεταφορές που χρησιμοποιούνται ως μηχανισμός για να συνεχίζεται μια επικοινωνία την οποία ο παραλήπτης έχει ήδη απορρίψει.

Ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα έχει η συμπεριφορά όταν συνδυάζεται με άλλα περιστατικά, όπως επανειλημμένες εμφανίσεις έξω από το σπίτι ή την εργασία, τηλεφωνικές κλήσεις από διαφορετικούς αριθμούς, παρακολούθηση, απειλές ή προσπάθεια προσέγγισης μέσω τρίτων.

Αν τα μηνύματα είναι σεξουαλικού περιεχομένου

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν η αιτιολογία της συναλλαγής δεν περιέχει απλώς απειλές ή πίεση για επικοινωνία, αλλά περιεχόμενο γενετήσιου χαρακτήρα. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να τεθεί ζήτημα εφαρμογής του άρθρου 337 ΠΚ περί προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας.

Η βασική μορφή του αδικήματος περιλαμβάνει προτάσεις που αφορούν γενετήσιες πράξεις, προσβάλλοντας την τιμή του άλλου και τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος ή χρηματική ποινή. Επομένως, δεν απαιτείται υποχρεωτικά σωματική επαφή για να αποκτήσει μια συμπεριφορά ποινική διάσταση στο πεδίο της γενετήσιας αξιοπρέπειας.

Πάντως, δεν αρκεί ένα μήνυμα να είναι ερωτικό, ανεπιθύμητο ή ενοχλητικό για να αποκτήσει αυτομάτως ποινικό χαρακτήρα. Εκείνο που εξετάζεται κάθε φορά είναι το ακριβές περιεχόμενο και ο τρόπος εκδήλωσης της συμπεριφοράς. Διαφορετικά αξιολογείται ένα μεμονωμένο μήνυμα ερωτικού ενδιαφέροντος ακόμη και μέσω IRIS και διαφορετικά μια πρόταση που αφορά γενετήσια πράξη και προσβάλλει την τιμή του αποδέκτη, ειδικά με συνεχή και επίμονη επικοινωνία.

Ακόμα βαρύτερο το αδίκημα όταν προέρχεται από σύντροφο

Ιδιαίτερη σημασία, πάντως, έχει ποιος βρίσκεται πίσω από την επίμονη επικοινωνία. Αν πρόκειται για πρόσωπο που εμπίπτει στον ν. 3500/2006 για την ενδοοικογενειακή βία, όπως, ένας νυν ή πρώην σύζυγος ή σύντροφος, η υπόθεση μπορεί να περάσει από το γενικό πλαίσιο της απειλής στο αυστηρότερο ειδικό καθεστώς της ενδοοικογενειακής βίας.

Εφόσον, λοιπόν, το αδίκημα της απειλής ή της σεξουαλικής παρενόχλησης τελείται από οικείο πρόσωπο του θύματος, τότε και οι ποινές φυλάκισης είναι βαρύτερες, αλλά μπορούν να ληφθούν και επιπλέον προστατευτικά μέσα, όπως περιορισμοί στην προσέγγιση και στην επικοινωνία.

Αυτό, μάλιστα, να τονίσουμε ότι ισχύει ακόμη και αν δεν πρόκειται πλέον για νυν, αλλά για πρώην εδώ και χρόνια σύντροφο, αφού ο νόμος ρητά εντάσσει τους πρώην συντρόφους στο πεδίο της ενδοοικογενειακής βίας.

Έχει, πάντως, ενδιαφέρον – σε τρομακτικό ωστόσο επίπεδο- ότι πριν λίγα χρόνια μιλούσαμε για ψηφιακή παρενόχληση μέσω SMS, ύστερα το βάρος μετατοπίστηκε στα social media και κατέληξε πλέον σε κάτι τόσο ακραίο όσο το stalking μέσω IRIS.

Ο νομοθέτης προσπαθεί να προσαρμοστεί στην τεχνολογία που τρέχει ιλιγγιωδώς, αλλά από ό,τι φαίνεται είναι πάντα ένα βήμα πίσω.