Η σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν διανύει ήδη την τρίτη εβδομάδα.

Πίσω από κάθε πύραυλο, drone ή σύστημα αεράμυνας κρύβονται σπάνιες γαίες και κρίσιμα ορυκτά που χρησιμοποιούνται επίσης στην καθημερινή οικονομία: σε κινητά τηλέφωνα, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες και ηλεκτρονικά.

1

Με βάση τεχνικές εκτιμήσεις για τη χρήση όπλων από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 17 Μαρτίου 2026 η σύγκρουση έχει ήδη καταναλώσει δεκάδες τόνους στρατηγικών υλικών.

Στον πυρήνα της κατανάλωσης βρίσκονται οι κατευθυνόμενοι πύραυλοι και τα drones. Πύραυλοι όπως ο Tomahawk των ΗΠΑ, οι ισραηλινοί αναχαιτιστές του Iron Dome και τα ιρανικά drones Shahed-136 χρησιμοποιούν μαγνήτες νεοδυμίου, αισθητήρες γαλλίου και κράματα βολφραμίου για υψηλές θερμοκρασίες και ακρίβεια καθοδήγησης. Τα σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη αποτελούν από τους μεγαλύτερους «καταναλωτές» σπάνιων γαιών στη στρατιωτική βιομηχανία. Οι μόνιμοι μαγνήτες των κινητήρων, τα ραντάρ AESA και τα ηλεκτρονικά πτήσης απαιτούν εξειδικευμένα υλικά. Ένα σύγχρονο μαχητικό όπως το F-35 χρησιμοποιεί περίπου 350–420 κιλά σπάνιες γαίες και μεγάλες ποσότητες τιτανίου για τον σκελετό του αεροσκάφους, γάλλιο για τα συστήματα ραντάρ και τα ηλεκτρονικά ισχύος.

Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι σε αυτό το σύντομο διάστημα καταναλώθηκαν περίπου:

Νεοδύμιο: 3,4 τόνοι

Πρασεοδύμιο: 2 τόνοι

Δυσπρόσιο: 0,5 τόνοι

Τέρβιο: 0,1 τόνοι

Γάλλιο: 0,9 τόνοι

Βολφράμιο: 7,5 τόνοι

Τιτάνιο: 16 τόνοι

Ηνωμένες Πολιτείες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χρησιμοποιήσει κυρίως πυραύλους cruise, αεροπορικά όπλα ακριβείας και drones. Εκτιμάται ότι κατανάλωσαν περίπου 15 τόνους κρίσιμων ορυκτών, εκ των οποίων 2 τόνοι ήταν σπάνιες γαίες.

Ισραήλ

Το Ισραήλ είναι ο μεγαλύτερος χρήστης αναχαιτιστικών πυραύλων λόγω της αεράμυνας και εκτιμάται ότι έχει καταναλώσει ως τώρα 9 τόνους κρίσιμων ορυκτών και περίπου 1,2 τόνους σπάνιες γαίες.Μεγάλο μέρος αυτών καταναλώθηκε από το σύστημα Iron Dome.

Ιράν

Το Ιράν χρησιμοποιεί κυρίως drones και βαλλιστικούς πυραύλους και έχει ξοδέψει ως τώρα περίπου 6 τόνους κρίσιμων ορυκτών και περίπου 0,8 τόνους σπάνιες γαίες. Τα drones Shahed-136 αποτελούν σημαντικό μέρος αυτής της κατανάλωσης.

Τι σημαίνουν αυτές οι ποσότητες στην ειρηνική οικονομία

Οι εκτιμήσεις αυτές βασίζονται σε δημόσια διαθέσιμα τεχνικά χαρακτηριστικά όπλων και συστημάτων και δημοσιεύματα για τον αριθμό των όπλων που χρησιμοποιήθηκαν. Δεν πρόκειται για επίσημα στοιχεία. Η πραγματική σημασία των αριθμών αυτών γίνεται κατανοητή όταν συγκριθούν με πολιτικές χρήσεις.

–  Οι 3,4 τόνοι νεοδυμίου αντιστοιχούν σε περίπου 70.000 ηλεκτρικά μοτέρ αυτοκινήτων.

– Μισός τόνος δυσπροσίου αρκεί για περίπου 15.000 ανεμογεννήτριες.

– Οι 7,5 τόνοι βολφραμίου είναι αρκετά για την παραγωγή εκατοντάδων χιλιάδων βιομηχανικών εργαλείων κοπής.

–  Το γάλλιο που χρησιμοποιήθηκε θα μπορούσε να κατασκευάσει χιλιάδες ραντάρ αυτοκινήτων.

– Οι 30 τόνοι υλικών  αντιστοιχούν περίπου στις πρώτες ύλες που απαιτούνται για πάνω από 50.000 smartphones ή αρκετές χιλιάδες ηλεκτρικά αυτοκίνητα.

Η Κίνα ως σχεδόν μονοπώλιο

Τον προηγούμενο Δεκέμβριο, η Κίνα — ο μεγαλύτερος παραγωγός σπάνιων γαιών στον κόσμο — επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές κρίσιμων μετάλλων. Σε αυτήν την αγορά, το κύριο δεν είναι ούτε η ποσότητα ούτε η τιμή, αλλά η διαθεσιμότητα των υλικών. Για τις αυτοκινητοβιομηχανίες της ΕΕ, της Ιαπωνίας και των ΗΠΑ, αυτό σημαίνει ότι ακόμα κι αν υπάρχει επάρκεια πρώτων υλών παγκοσμίως, δεν μπορούν να είναι σίγουρες για την έγκαιρη παράδοση νεοδυμίου, πρασεοδυμίου και άλλων κρίσιμων μετάλλων που χρειάζονται για ηλεκτρικούς κινητήρες, μπαταρίες και συστήματα ηλεκτρονικών αυτοκινήτων.

Στην Ευρώπη, οι εταιρείες που κατασκευάζουν ηλεκτρικά αυτοκίνητα αντιμετωπίζουν πιέσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού, με κίνδυνο καθυστερήσεων στην παραγωγή. Στην Ιαπωνία, οι αυτοκινητοβιομηχανίες όπως η Toyota και η Honda πρέπει να αναζητούν εναλλακτικούς προμηθευτές, κάτι που αυξάνει το κόστος. Στις ΗΠΑ, κατασκευαστές όπως η Tesla και η Ford αναγκάζονται να διαφοροποιήσουν τους προμηθευτές τους εκτός Κίνας για να αποφύγουν διακοπές στην παραγωγή.

Με άλλα λόγια, η στρατηγική θέση της Κίνας καθιστά κάθε διαταραχή στην προσφορά σπάνιων γαιών άμεσα αισθητή στην παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία, επηρεάζοντας την παραγωγή, το κόστος και τη δυνατότητα παράδοσης ηλεκτρικών οχημάτων.

Τι γίνεται μετά: Η αντικατάσταση είναι δύσκολη και αργή

Ακόμα κι αν η σύγκρουση τελειώσει σύντομα, τα υλικά που καταναλώθηκαν δεν επιστρέφουν. Και η αναπλήρωσή τους είναι πολύ πιο δύσκολη από ό,τι φαίνεται.

Το πρώτο εμπόδιο είναι ο χρόνος. Το άνοιγμα ενός νέου ορυχείου σπάνιων γαιών — από την ανακάλυψη κοιτάσματος ως την εμπορική παραγωγή — απαιτεί 10 έως 15 χρόνια. Καμία αγορά δεν μπορεί να αντιδράσει γρήγορα σε αιφνίδια αύξηση της ζήτησης.

Το δεύτερο εμπόδιο είναι η κινεζική κυριαρχία στην επεξεργασία. Ακόμα κι αν νέα κοιτάσματα βρεθούν σε Αυστραλία, Καναδά ή Γροιλανδία, η Κίνα ελέγχει το 85-90% της παγκόσμιας επεξεργασίας σπάνιων γαιών. Το ακατέργαστο ορυκτό από μόνο του είναι άχρηστο — χρειάζεται εξελιγμένη χημική επεξεργασία για να γίνει χρήσιμο υλικό. Αυτή η εξάρτηση δεν σπάει εύκολα.

Χώρες όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, το Καζακστάν και η Αυστραλία προσπαθούν να αναπτύξουν εγχώριες αλυσίδες επεξεργασίας, αλλά οι επενδύσεις που απαιτούνται είναι τεράστιες και το χρονοδιάγραμμα αισιόδοξα εκτιμάται σε μια δεκαετία.

Η μόνη βραχυπρόθεσμη διέξοδος είναι η ανακύκλωση — ανάκτηση σπάνιων γαιών από παλιά ηλεκτρονικά, μαγνήτες και βιομηχανικά απόβλητα. Η τεχνολογία υπάρχει, αλλά το κόστος παραμένει υψηλό και η κλίμακα μικρή. Η ΕΕ επενδύει σε αυτή την κατεύθυνση μέσω του Critical Raw Materials Act, όμως τα αποτελέσματα θα φανούν σε βάθος χρόνου.

Παράλληλα, υπάρχει έρευνα για τεχνολογική υποκατάσταση — μαγνήτες και κινητήρες που δεν χρειάζονται νεοδύμιο ή δυσπρόσιο. Μερικές υποσχόμενες λύσεις βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο, αλλά η εμπορική εφαρμογή τους απέχει τουλάχιστον μια δεκαετία.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η κάθε σύγκρουση που καταναλώνει στρατηγικά υλικά δεν επηρεάζει μόνο το πεδίο της μάχης — αφήνει έναν λογαριασμό που πληρώνεται αργότερα από τη βιομηχανία, τους καταναλωτές και την πράσινη μετάβαση.

Διαβάστε επίσης

«Αναβολή» ταξιδιού Τραμπ στην Κίνα

Επιστροφή στα μακροχρόνια συμβόλαια: Ο αγώνας δρόμου για το LNG

Ο πόλεμος βλάπτει σοβαρά τις επενδύσεις – Χαμένοι και κερδισμένοι της σύγκρουσης στο Ιράν